Ammehjelpens guide til gravide

Er du gravid? Lurer du på hvordan du kan forberede deg til amming og tiden etter fødsel? Her finner du det du trenger å vite.

Innholdet på denne siden er basert på et utvalg tekster fra nettsiden vår:

❓Hva trenger jeg av utstyr etter fødsel?

❓ Hvordan lage barselplan?

❓Hvordan sover og oppfører en normal baby seg?

❓ Hvordan få en god ammestart?

❓Hva trenger jeg å vite om barseltiden?

Utstyrsguide: Hva trenger du egentlig i fødebagen og hjemme?

Det er ikke så lett å vite hva man egentlig trenger av klær og utstyr i tiden etter fødsel – og hva som bør med i fødebagen og ikke.

Gravide er en attraktiv gruppe forbrukere som mange ønsker å nå ut til, og det er mye smart markedsføring der ute. En del babybutikker har for eksempel egne lister over utstyr de mener du trenger.

Det er i utgangspunktet svært lite du egentlig trenger å kjøpe før fødselen: Babyen trenger for eksempel stort sett bare bleier og klær/tepper for å holde varmen – i tillegg til en voksen kropp å være inntil og mat etter behov.

Noe utstyr og hjelpemidler kan såklart være nyttig å ha, både i fødebagen og hjemme. Men hva?

Vi har laget en utstyrsguide som forhåpentligvis kan gjøre det litt enklere for deg. Den tar for seg et utvalg av noen av de ulike produktene og hjelpemidlene som finnes, og som vi vet at mange mødre bruker/kjøper. Vi sier også litt om noen fordeler og ulemper ved de ulike produktene:

❓Hva trenger jeg av utstyr etter fødsel?

Barselplan og fødebrev: Hvordan forberede seg?

Mange gravide forbereder seg til barseltid ved å bruke mye tid og penger på å gjøre huset klart til babyen kommer. Å researche utstyr og å kjøpe det man (tror man) trenger er en del av redebyggingen. Det kan være en del av forberedelsen til å bli mamma, noe som kan oppleves både meningsfylt og fint.

Men dette bør ikke være den eneste måten du forbereder seg til barseltiden på. Som fersk mamma trenger du mer enn riktig utstyr 💛

Det aller viktigste du trenger er oppdatert informasjon og kunnskap om det du skal gjennom – og hjelp, veiledning og støtte, både fra kretsen rundt deg og fra helsepersonell.

Dette kommer ikke alltid av seg selv.

Å ta vare på et spedbarn er en fulltidsjobb, spesielt de første dagene og ukene.

Svært mange blir overrasket over hvor mye tid de bruker på å dekke spedbarnets grunnleggende behov – og hvor vanskelig det kan være å få dekket sine egne grunnleggende behov. 

Du trenger derfor å vite hvordan du best kan ta vare på deg selv slik at du på best mulig måte kan ta vare på babyen din.

Ved å lage en barselplan må dere tenke gjennom ulike scenarier som kan oppstå etter fødsel. Det er kanskje ikke så lett å se for seg, men det kan være lurt å prøve.

Målet med en barselplan er å gjøre dere tryggere på det som venter dere, og sørge for at dere vet hvor dere kan oppsøke oppdatert og pålitelig informasjon, og få støtte og hjelp, i tilfelle dere trenger det.

Mens fødebrevet er et hjelpemiddel for helsepersonell som skal hjelpe deg under og rett etter fødsel, så er barselplanen et hjelpemiddel for dere i perioden etter hjemkomst fra barsel.

Her får du tips til hva fødebrevet og barselplanen bør inneholde:

❓ Hvordan lage barselplan?

Ammestart: Hvordan få en best mulig start?

Kjenner du på at informasjon om amming kan virke overveldende eller vanskelig å forholde seg til?

Du er ikke alene. Du trenger ikke lese masse, men det er viktig å ha litt oversikt og vite hvor du finner informasjon hvis du får behov for det.

Noen gravide kan ha nytte av å håndmelke og samle opp råmelk fra uke 37+0. Dette kan være aktuelt hvis man vet at babyen kan ha behov for tillegg av melk rett etter fødsel av medisinske årsaker. Det kan også være nyttig å lære seg teknikken med håndmelking før babyen er født.

Men det aller viktigste er å kjenne til disse fem punktene for en god ammestart:

1. Hudkontakt med babyen i ukene etter fødsel
2. Legg til rette for en ammestilling som er behagelig for både deg og barnet
3. Hyppig amming: Minst 8-12 ganger pr døgn
4. Vit at amming er et samarbeidsprosjekt med partner eller annen støtteperson.
5. Ha kunnskap om normal spedbarnsatferd (se neste avsnitt)

1. Hudkontakt

Hudkontakt er at babyen ligger i mageleie med hodet på brystet ditt. Du er avkledt på overkroppen, og babyen har bare bleie på. Dere har et teppe eller en dyne over dere. Hudkontakt er svært viktig for barnet etter fødsel, og også i tiden etterpå:

🔹det regulerer babyens pust, hjerterytme og blodsukker
🔹det gjør det enklere for deg å bli kjent med babyens signaler
🔹det øker utskillelsen av hormonener som er viktige for melkeproduksjonen
🔹det hjelper babyen å få et godt tak på brystet
🔹det gjør at babyen gråter mindre

Les mer:

❓Hvorfor er det viktig med hudkontakt?

2. God ammestilling og et godt sugetak

Du bruker mye tid på å amme de første dagene, ukene og månedene. Det er derfor viktig at du finner en ammestilling du syns er komfortabel, samtidig som barnet også kan slappe av.

Målet er at du skal slippe å bruke krefter på å holde babyen, at babyen skal slippe å bruke krefter på å holde seg stabil, og at både du og babyen kan slappe av. På denne måten kan dere «smitte» hverandre med ro. Dette er positivt for melkeproduksjonen, sugetaket og begges opplevelse av ammestunden.

En tilbakelent ammestilling hjelper babyen til å få et godt sugetak og er avslappende for dere begge to. Stillingen stimulerer flere av babyens medfødte reflekser enn andre ammestillinger. Refleksene bidrar til at mange nyfødte selv klarer å ta brystet i denne stillingen

Selv om den tilbakelente ammestillingen passer for mange, gjelder det ikke alle. Prinsippene bak tilbakelent ammestilling gjelder uansett: Barnet bør få bruke refleksene sine, søke, og gjøre seg kjent med brystet. Effekten av tyngdekraften etterlignes ved at du holder babyen tett inntil kroppen.

Alt dette er viktig for at babyen skal få et godt sugetak på brystet. Det forebygger smerter og sår og legger til rette for at babyen får i seg den melken hen trenger.

Les mer:

❓Hvilken ammestilling bør jeg bruke?

❓Hva er et godt sugetak?

3. Hyppig amming

Hovedregelen er at du bør amme når barnet viser tegn til å ville die. Den nyfødte «vet» at ved å søke brystet ofte, så etableres og stimuleres melkeproduksjonen. Det er derfor viktig å legge babyen til brystet når babyen viser tegn, selv om du nettopp ammet og du tenker at hen umulig kan være sulten nå igjen.

Nyfødte bør vanligvis spise minst 8-12 ganger i døgnet, uansett om det dier eller får melk på andre måter. De fleste vil die mye oftere enn det, gjerne hver 1-2 time. Etterhvert vil babyen bli mer effektiv, og det blir som regel kortere og færre amminger.

Noen gir smokk helt fra start fordi sugebehovet oppfattes som unormalt høyt, men det er akkurat som det skal være. Jo oftere barnet dier, jo mer melk får det i seg, og jo mer melk vil kroppen din produsere.

Les mer:

❓Hvor ofte er det vanlig å amme?

4. Amming er et samarbeidsprosjekt

Jo mer en partner eller støtteperson vet om amming og morsmelk, jo mer støtte og forståelse den som ammer får – jo større sjanse er det for at ammingen fungerer.

Du som partner (eller annen støtteperson) kan kanskje ikke amme, men det er mye annet du kan gjøre – for eksempel å sette deg inn i…

• hva som er vanlig å oppleve i tiden etter fødsel
• hvordan amming og melkeproduksjon fungerer
• hvilke små og store utfordringer som kan dukke opp
• hvem dere kan kontakte for å få hjelp
• hvordan du best kan støtte mor, uansett hvordan ammingen går (eller ikke går)

Her er en oversikt over det viktigste dere trenger å vite om amming rett etter fødsel og i barseltiden:

❓ Hvordan få en god ammestart?

Forventninger: Hvordan oppfører normale babyer seg?

De aller fleste gravide kjøper enten seng, bedside crib, babynest eller vugge. Det er vanlig å se for seg at det er der babyen «hører hjemme» når det ikke er tid for mat eller stell.

Men så viser det seg at babyen har andre planer. Han vil kanskje bare være inntil. Hun blir urolig hvis du legger henne fra deg. Han søker brystet ofte og vil ammes «hele tiden».

Dette kan føles krevende, spesielt hvis du hadde sett for deg at det skulle være annerledes. Men babyen din gjør faktisk bare jobben sin.

Den nyfødte babyens «grunnleggende innstilling» er å være inntil deg – ikke å ligge for seg selv. Det kan spare deg for mye stress å være klar over dette. Babyens nervesystem er umodent, og han «låner» derfor ditt for å klare å finne ro. Det kalles samregulering.

Dette betyr selvsagt ikke at nyfødte ikke kan legges ned. Babyen vil fortelle deg med lyder, gråt og kroppsspråk hva slags avstand til deg han/hun til enhver tid er i stand til å takle.

Urealistiske forventninger omkring hvordan babyer bør sove eller oppføre seg kan skape mye stress og uro hos foreldre. Det kan for eksempel føre til at du:

🔹 tror at du har lite melk selv om du ikke har det.

🔹 føler at du gjør noe feil hvis babyen viser at den ikke vil ligge alene

🔹 bruker masse penger på produkter og tjenester som skal få babyen din til å ligge lengre for seg selv.

🔹 bekymrer deg unødvendig for om babyen er syk, eller for eksempel har refluks, allergi eller kolikk.

Les mer:

❓Hvordan sover og oppfører en normal baby seg?

Barseltid: Hva er viktig å vite om tiden etter fødsel?

Lurer du på hva som er vanlig å oppleve når babyen er født?

Gruer du deg til barseltiden, fordi «alle» har sagt at det blir så strevsomt? Eller bare gleder du deg? Har du ikke tenkt på det i det hele tatt? Eller noe midt i mellom?

Barseltiden defineres ofte som de første seks ukene etter fødsel.

Hva som venter på den andre siden er kanskje ikke så lett å se for seg, fordi fødselen står som en vegg foran. Noen ganger kan vi se det for oss i glimt, gjennom et filter av forventninger som er farget av historier vi har hørt, og menneskene rundt oss.

Kanskje blir det sånn, kanskje ikke.

Det kan skje ting vi ikke hadde sett for oss, både gode og dårlige.

Kanskje vil alt gå på skinner. Kanskje ikke.

Du kan ikke vite hvordan din barseltid kommer til å bli – men det er likevel noe som er felles for veldig mange.

Vi har laget en guide som kan hjelpe deg på veien:

❓Hva trenger jeg å vite om barseltiden?

Hva er Ammehjelpen, og hvordan kan du få hjelp av oss?

Ammehjelpen er en frivillig organisasjon. Siden 1968 har vi stilt opp for våre medsøstre med gratis støtte, informasjon og veiledning.

Ammehjelpen.no er Norges største kilde til oppdatert kunnskap om amming og morsmelk. Vi skriver også om flaskemating, søvn og om hvordan normale spedbarn oppfører seg.

Vi i Ammehjelpen vet at amming kan være fantastisk, praktisk og avslappende. Vi vet også at amming kan være krevende, slitsomt og frustrerende – spesielt i begynnelsen.

Og vi vet at det ofte hjelper å snakke med noen som har opplevd det samme. Vi hjelper deg uansett om du ammer litt, ammer mye, eller vil slutte å amme.

Du kan kontakte oss både før og etter fødsel. Vi kan også svare på spørsmål fra partner og andre.

Her finner du informasjon om hvordan du kan komme i kontakt med en ammehjelper på telefon, epost eller via sosiale medier: 

❓Trenger du ammehjelp?

Vil du følge oss i sosiale medier?

🎈 Instagram: Informasjon og støtte gjennom baby- og småbarnstiden

🔰 Ammehjelpsgruppen: Lukket gruppe på Facebook for gravide, ammende, ammehjelpere og kvinnelig helsepersonell

Tema

Ammestart

Hva skjer når amming ikke er viktig lenger?

Amming er en sentral del av kvinnehelsen, men altfor mange kvinner møter et system som ikke har tid, ressurser eller kompetanse til å gi god nok oppfølging. Hvordan kan Norge legge til rette for at alle kvinner skal få den veiledningen og støtten de trenger i én av livets viktigste og mest sårbare faser?

Ammehjelpen samarbeidet med Jordmorforbundet NSF og Helsesykepleierne NSF om et arrangement på Arendalsuka 2026, der følgende spørsmål ble diskutert: Hva skjer når amming ikke er viktig lenger?

Her kan du se et opptak av arrangementet:

Her er Ammehjelpens innlegg:

De fleste mødre vil amme

På 60-tallet ble nyfødte brakt inn til mødrene for amming til faste klokkeslett og i et begrenset antall minutter. Utenom dette fikk de sukkervann og morsmelkerstatning av pleierne på barnestua. Både ved sykehus og helsestasjoner fikk mødrene råd som kunne gjøre det vanskelig å etablere og opprettholde melkeproduksjonen.   

Som en reaksjon på dette samlet Elisabet Helsing en gruppe engasjerte mødre rundt kjøkkenbordet sitt i Oslo i 1968, og Ammehjelpen ble opprettet. 

Seksti år senere er den generelle kunnskapen i helsetjenestene heldigvis bedre. 

De fleste mødre starter å amme, men så går tallene nedover. Bare rundt halvparten følger helsemyndighetenes anbefalinger, som er å amme eller gi morsmelk ved ett års alder. 

Er dette fordi mødre ikke vil amme?   

Det er ikke vårt inntrykk. 

Ammehjelpens to ansatte og rundt 300 frivillige ammehjelpere svarer på over 35 000 henvendelser i året. Selv om noen ønsker hjelp til å avslutte ammingen, ønsker de aller fleste hjelp til å fortsette.   

Mødre kontakter oss i stedet for, eller i tillegg til, barselavdelingen, helsestasjonen, fastlegen eller spesialisthelsetjenesten. Vi kontaktes også av helsepersonell som søker hjelp på vegne av mødre.  

Er det fordi helsepersonell i barselomsorgen gjør en dårlig jobb?  

Nei, tvert i mot! Ammehjelpen har kontakt med svært mange kunnskapsrike og engasjerte helsesykepleiere, barnepleiere, jordmødre og leger. 

Men hvor mye er den enkeltes kunnskap og engasjement verdt når nyutdannede sykepleiere uten ammeveiledningskompetanse overtar for jordmødre på barsel? Når barnepleierne ikke inkluderes? Eller når amming bare er ett av mange tema helsesykepleieren må innom i løpet av en liten halvtime?  

Ansvaret for ammeveiledning og oppfølging er dessuten delt mellom flere yrkesgrupper, ingen har hovedansvaret.

.. men får ikke den oppfølgingen de trenger

Altfor mange mødre opplever å bli overlatt til seg selv. Mange må slutte før de ønsker. 

Mødre som ønsker å amme, men som må slutte på grunn av manglende støtte og veiledning, kan ha større risiko for fødselsdepresjon eller andre psykiske utfordringer, som denne mammaen:   

«Jeg strevde med sår og betennelser. Jeg fikk lite ammeveiledning selv om jeg etterlyste det, kun hyppige vektkontroller. Jeg følte lite støtte og forståelse for mitt ønske om å amme. Jeg følte meg alene i valget om å prøve å amme min sønn og det førte til at jeg til slutt ga opp. Dette vil jeg si var årsaken til min fødselsdepresjon.» 

Hun strakk seg veldig langt for å mestre ammingen. Kunne hun ikke bare gitt flaske mye tidligere?   

Selvsagt kunne hun gitt flaske. Men det var ikke det hun ville. Hun ville amme.  

Det moderne mennesket har eksistert på jorda i omtrent 300 000 år. Like lenge har ammingen vært grunnlaget for liv. Det er først de siste 50 årene at alternativer til amming har blitt allment tilgjengelig. Amming er derfor ikke bare er et ønske eller et valg som mødre tar, det er noe som er biologisk og kulturelt forankret i oss. 

Amming handler ikke bare om spedbarnsernæring. Det handler om kvinnehelse, barnehelse, folkehelse, økonomi og bærekraft – og om beredskap. 

I krisesituasjoner med mangel på vann, strøm og forsyninger, er spedbarn som får morsmelkerstatning svært utsatt for infeksjoner, feil- og underernæring.  

At vi som samfunn legger til rette for at flest mulig har mulighet til å amme barna sine, er grunnleggende og livreddende beredskapsarbeid. 

Hva mener vi i Ammehjelpen må gjøres?   

Alt helsepersonell som møter familier i svangerskaps-, fødsels- og barselomsorgen, må ha oppdatert grunnleggende kompetanse i ammeveiledning og spedbarnsernæring. 

Det krever tydelige læringsmål i grunnutdanningene, systematisk faglig oppdatering og kvalitetsarbeid gjennom Mor-barn-vennlig standard ved både helsestasjoner og føde- og barselavdelinger.   

Vi trenger en videreutdanning i ammeveiledning på universitets- og høyskolenivå, sterke nasjonale fagmiljøer og reelle muligheter for henvisning videre i spesialisthelsetjenesten.   

Helsepersonell som ønsker å arbeide dedikert med ammeveiledning, må få mulighet til å utdanne seg og tid til å bruke kompetansen. 

Vi trenger derfor øremerkede stillinger for ammeveiledere ved føde- og barselavdelinger og ved helsestasjoner, som finansieres med nye midler.  

Disse skal komme i tillegg til – ikke erstatte – jordmødre, helsesykepleiere, barnepleiere eller andre som allerede gir ammeveiledning, og som har helt sentrale roller i den helhetlige barselomsorgen.   

En ammeveileder bør både ha avansert ammeveiledningskompetanse – inkludert kunnskap om flaskemating og morsmelkerstatning – og nødvendig kompetanse for å kunne følge opp medisinske eller sammensatte problemstillinger.  

Ammeveiledere kan støtte annet helsepersonell gjennom undervisning, fagutvikling og kvalitetssikring, og på denne måten bidra til å styrke hele tjenesten.   

Å etterlyse bedre vilkår for ammeveiledning, betyr ikke at vi mener at alle bør amme. Alle mødre har rett til kunnskapsbasert veiledning og støtte, uansett hvordan de mater barna sine.

Ufrivillig ammeslutt kan utløse sorg, sinne, skam, skyldfølelse og en opplevelse av at kroppen har sviktet. Noen mener løsningen på dette er å tone ned betydningen av amming i samfunnet, for å ikke bidra til ekstra belastning for mødre som sliter.

Dette er å gjøre mødrene en bjørnetjeneste.    

For hva skjer hvis amming ikke er viktig lenger?  

Nedvurdering av amming bidrar til at ammeveiledning blir enda mer nedprioritert:  

Hvis amming ikke er viktig, går enda flere glipp av hjelpen de trenger, enda flere sitter igjen med vanskelige følelser, og enda flere må slutte å amme før de ønsker.  

Mødrenes ønske og behov for å amme forsvinner ikke. Heller ikke ammeproblemene.   

Kommersielle krefter vet at helsetjenestene ofte ikke har råd til å betale for faglig oppdatering av ansatte. Produsenter av morsmelkerstatning tilbyr derfor gratis foredrag og webinarer om ammerelaterte tema. 

Når kvalifisert hjelp ikke er tilgjengelig i det offentlige, vil markedet for private tilbydere vokse. Noen mødre kan betale for privat ammeveiledning fra en IBCLC, andre kan ikke det. Det er allerede sosiale forskjeller i amming, og disse forskjellene kommer til å øke.      

Det som står på spill, er ett av de viktigste bidragene til folkehelse, økonomi, bærekraft og kriseberedskap for de aller minste og mest sårbare innbyggerne våre.   

Hvis politikere og andre som sitter på pengesekken og prioriteringene faktisk mener at amming er viktig, må dette gjenspeiles i rammeverket helsepersonell i barselomsorgen arbeider under, og i virkeligheten som møter gravide og mødre som har født. 

Vi i Ammehjelpen har stått på mødrenes side i snart 60 år. Vi har kommet langt, men vi er fortsatt langt fra i mål hvis målet er flest mulig skal få den hjelpen de trenger til å mestre en så grunnleggende biologisk funksjon som melkeproduksjon og amming.  

Det er ikke umulig, men det krever at ammeveiledning anerkjennes som et eget fagområde og prioriteres deretter. 

Det er et helsepolitisk ansvar å sørge for at det er helsepersonell med rett kompetanse på rett sted, at de har nok tid til å bruke kompetansen, at mødre har reelle muligheter for å få hjelp, og også at de får den ammefrien de har krav på når de er tilbake på jobb. 

For noen mødre er det riktig og nødvendig å avslutte både ammingen og melkeproduksjonen. 

Men mødre skal ikke måtte kjempe for ammingen på bekostning av egen helse eller økonomi, eller være nødt til å avslutte ammingen, fordi de ikke får den veiledningen, informasjonen og oppfølgingen de trenger den offentlige helsetjenesten. 

Tema

Ammestart

Hvordan mate babyen med flaske?

Å gi flaske i et langsomt tempo gir babyen mulighet til å ta naturlige pauser. Det gjør at babyen lettere kan avslutte måltidet når han kjenner seg mett. Dette er viktig for alle babyer som får flaske.

Hvorfor er det viktig å mate babyen langsomt?

Langsom flaskemating er en sensitiv og responsiv måte å mate babyen på. Det betyr at det er babyen som i stor grad skal styre hvor mye melk som går inn, på omtrent samme måte som ved amming.

Tanken er at forskjellen mellom amming og flaskemating skal være minst mulig.

Å gi flaske i et langsomt tempo gir babyen mulighet til å ta naturlige pauser i sugingen. Det gjør at babyen lettere kan avslutte måltidet når han kjenner seg mett, noe som hindrer at babyen får for mye melk.

Det er viktig for ammede babyer som i en periode eller innimellom får flaske, og for babyer som får all mat via flaske.

Det er stor forskjell på å suge melk ut av flaske og å die fra et bryst: Melkestrømmen fra et bryst kommer i bølger, og babyen må stimulere brystet først for å få strømmen i gang, noe som ikke er nødvendig ved flaskemating. Langsom flaskemating etterligner måten melken strømmer på under amming.

Hvis melk på flaske gis for fort, så kan det gjøre det vanskelig for enkelte babyer å veksle mellom å få mat fra både flaske og bryst. Det er dette som ofte kalles «sugeforvirring». Babyen kan bli urolig ved brystet fordi melken ikke renner like fort som fra flasken.

Ved å mate babyen langsomt og gi babyen mulighet til å ta pauser, så gjør du det enklere for babyen å veksle mellom å få melk fra flaske og bryst – samtidig som du legger til rette for minst mulig stress i matesituasjonen og reduserer risikoen for at babyen får for mye melk.

🔺 NB! Babyen skal ikke holde flaska selv. Det er viktig at en voksen aktivt mater babyen og følger med på signalene babyen gir når den trenger en pause eller har fått nok.

Det er ikke anbefalt å bruke spesielle produkter (som puter eller stativ) eller å bygge opp under flaska på andre måter for at babyen skal kunne «mate seg selv», verken sittende eller liggende. Årsakene er blant annet at babyen (spesielt ikke nyfødte) i slike situasjoner ikke klarer å ta nødvendige pauser eller stoppe når de har fått nok – noe som både kan være ubehagelig og stressende for babyen. Melka kan komme for fort, og i verste fall kan babyen på denne måten puste inn melk og/eller kveles.

Hvordan mater jeg babyen med flaske?

Hold babyen inntil deg. Tilby øyekontakt, smil og snakk med babyen.

Bruk en flaskesmokk med små hull

Bruk en smokk med små og få hull for minst mulig melkestrøm. Dette er viktig for at melka ikke renner for fort.

Babyen skal sitte lett oppreist med god støtte under nakke og rygg

Babyen skal sitte ganske oppreist, tett inntil den som skal gi mat. Dette gjør at det er mulig å holde flasken vannrett (–).

Liggende mating med morsmelkerstatning øker risikoen for ørebetennelse fordi melka kan komme inn i mellomøret via øretrompeten. Bakterier formerer seg lett i morsmelkerstatning, mens morsmelk hindrer oppvekst av bakterier. Morsmelk vil derfor ikke øke risikoen for ørebetennelse på samme måte som morsmelkerstatning. Her finner du lenker til forskning omkring dette (ekstern lenke).

Flasken holdes vannrett (–), ikke loddrett (I)

Hold flasken forholdsvis vannrett (–), slik at melken ikke renner av seg selv inn i babyens munn. 

Babyen bør ikke ligge flatt på ryggen. Dette gjør det vanskelig for babyen å styre både melkestrøm og melkemengde.

Hvis flasken holdes tilnærmet loddrett (I) vil babyen ofte drikke til det er tomt. Det er fordi det kan være vanskelig for babyen å stoppe når melken kommer kontinuerlig. 

La babyen selv ta flaskesmokken i munnen

Sikt med smokken mot nesen til babyen, stryk lett på overleppa for å få babyen til å gape, og la babyen selv ta smokken i munnen, uten at du dytter den inn.

Babyen skal helst ha leppene sine rundt den vide delen av flaskesmokken, ikke den tynne tuppen ytterst. På denne måten gjenskaper vi noe av situasjonen som oppstår når babyen skal ta brystet.

Ved brystet tar det som regel en liten stund før utdrivingsrefleksen setter i gang. Dette kan du prøve å etterligne ved å holde flasken slik at det ikke er melk i smokken de første sugetakene.

Hva er tegn på at melken kommer for fort?

Følg med på babyens signaler for å unngå at hun drikker for fort. Akkurat som med en god ammestund skal babyen kunne drikke melken uten å bli andpusten eller anspent.

Tegn på at babyen er stresset:

• Babyen stritter med fingrene og armene
• Babyen åpner øynene på vidt gap
• Babyen får bekymringsrynker mellom øyebrynene
• Babyen svelger flere ganger på rad uten å puste
• Babyen forsøker å rygge bort fra flasken

Ta en pause eller senk flasken lavere dersom dette skjer. 

Slik gir du babyen pause

Ta pauser i matingen innimellom. Dette etterligner utdrivningsrefleksen som gjør melken ikke renner konstant når babyen ammes.

La babyen spise en liten stund av flasken, og legg deretter forsiktig flasken litt lenger ned, slik at melken som er igjen renner bakerst i flasken og ikke kommer frem til babyen som suger.

Ikke vær bekymret for om babyen får i seg luft. Når melken kommer langsomt kan babyen klare å puste ut luften i stedet for å svelge den.

Hvor lenge skal matestunden vare?

La flaskematingen vare i 10-20 minutter, slik en ammestund normalt ville vare.

Bytt gjerne side midtveis slik at barnet blir stimulert fra begge sider.

Hvordan vet jeg at babyen er ferdig?

Når babyen sovner og/eller slipper smokken, lar du det skje uten å prøve å vekke det ved stryke babyen på kinnene, massere hendene, gni flaskesmokken rundt i munnen eller på annen måte forsøke å få babyen til å drikke opp melk som eventuelt er igjen i flasken.

Det er babyens tegn til at hen er mett som skal avgjøre når matingen er ferdig, IKKE hvor mye melk det er igjen på flasken.

Hva gjør jeg med melk som blir til overs?

Morsmelkerstatning som er til overs i flasken når babyen er ferdig med å spise skal kastes.

Morsmelk kan gis på nytt innenfor et tidsrom på 1-2 timer hvis flaska oppbevares i romtemperatur. Dette gjelder uansett om melka har vært oppvarmet eller ikke.

Her kan du lese mer om oppbevaring av morsmelk.

Er noen flasker bedre enn andre?

🔺 Noen produsenter av flasker hevder at deres produkt ikke forstyrrer ammingen, fordi det etterligner måten barnet dier fra brystet på.

🔺 Det er ingen flaskemerker som er bedre enn andre, og som letter overgangen mellom flaske og pupp – uansett hva produsentene sier. 

Dette er villedende markedsføring.

Ingen flasker kan etterligne det som skjer når et barn melker et bryst. Det er fordi det kreves to ulike teknikker å drikke fra flaske vs bryst. En flaske kan heller aldri oppføre seg som et bryst, eller være formet helt likt som et bryst.

🔺 Det er ingen flaskemerker som er bedre enn andre ved langsom flaskemating. Det viktige er måten du gir flaske på, og at det er små hull i flaskesmokken, slik at melka ikke renner for lett.

I følge denne studien lager en av de mest populære flaskemerkene på markedet (calma) den flaskesmokken som er blant dem med raskest melkeflyt (ekstern lenke) Dette er ikke en fordel ved langsom flaskemating – fordi poenget nettopp er «langsom flaskemating».

Men barn er forskjellige. Hvis den flasken du bruker fungerer for dere, så gjør den det. 

Uansett hvilken flaske du bruker, så kan det være et poeng å få babyen til å gape over så mye som mulig, og ikke bare sutte på tuppen.

Dette kan være enklest å få til med en kort eller middels lang flaskesmokk med en rund tupp (ikke flat på den ene siden) og en middels bred base.

På denne måten kan babyen få omtrent hele flaskesmokken i munnen, helt ned over den videste delen (ved skrulokket).

Tuppen av flaskesmokken vil da kunne havne langt bak i barnets munn, i nærheten av der som brystknoppen skal befinne seg under amming. 

Her kan du finne en oversikt over fordelene og ulempene ved forskjellige flaskesmokker (ekstern lenke).

Mer informasjon

Om forskjellene mellom morsmelk og morsmelkestatning.

Om trygg tilberedning av morsmelkerstatning.

Om årsaker til morsmelkerstatning som tillegg til morsmelk før fire måneder.

Delamming (både morsmelk og morsmelkerstatning)

Breastfeeding Support: Tips to Bottle Feed a Breastfed Baby (ekstern lenke)

Tema

Ammestart

Hvordan støtte foreldre som strever med spedbarns søvn?

Foredrag av Helen Ball i forbindelse med Ammehjelpens fagseminar 17. april 2026.

1 – Å støtte foreldre som strever med spedbarns søvn

2 – Foreldre-barn søvnkonflikt
I vestlige (eller WEIRD) samfunn kan foreldre oppleve manglende samsvar mellom kulturelle forventninger til spedbarns søvn og søvnbiologi.

3 – Våre forventninger om søvn

Søvn i det 21. århundre er annerledes enn våre forgjengeres søvn. Kunstig belysnings inntreden fremmet soving i én lang strekk.

Arbeidsmønstre, kommunikasjonsmåter, døgnkontinuerlig underholdning bidrar alle til å kompromittere søvnbehov og biologiske rytmer.

Vi sover om lag 500 timer mindre per år enn våre forgjengere, vi tar all søvn i én bolk, og setter likhetstegn mellom ‘god søvn’ og ‘ubrutt søvn’.

4 – Vår bevissthet om søvn

Mobilapper og bærbare apparater betyr at søvn nå er en tungt overvåket side av dagliglivet
Vektleggingen av ‘god søvn’ kan paradoksalt føre til angst og søvnløshet.

Som nybakte foreldre er man forståelig nok engstelig og uforberedt på hvilken søvnforstyrrelse en ny baby fører med seg…

Angst og depresjon går vanligvis hånd i hånd med søvnforstyrrelse, særlig når forstyrrelsen varer lengre enn vi hadde forventet.

5 – Konsekvenser av uforventet søvnforstyrrelse

Forskning finner at nybakte foreldre kan være dårlig forberedt på barnerelatert søvnforstyrrelse, med en sterk forbindelse mellom søvnforstyrrelse og depresjon hos foreldrene, både som en ny barseldepresjon og som forverring av eksisterende depresjonstegn.

Foreldre med søvnforstyrrelse og foreldre med depresjon er mer tilbøyelig til å oppfatte at babyen har et ‘søvnproblem’ som de strever med å ‘fikse’

6 – Problemer med spedbarnssøvn varierer rundt om i verden

Hvis vi ser på det foreldre beskriver som ‘spebarnssøvnproblemer’ som nattevåk, vansker med å falle til ro, og korte søvnperioder…

Disse gjelder 25-33% av spedbarn i engelsktalende land, mens i Japan og Korea er det bare 7% av foreldre som oppfatter at babyen har et søvnproblem.

Hva kan dette komme av?

Nishihara og Horiuchi (1998) antydet at ulike kulturer har ulike oppfatninger av akseptabel maternell søvn. Kvinner i deres japanske studie oppfattet ikke at deres søvn var forstyrret, tross like mange avbrudd og oppvåkninger som det kvinner i USA rapporterte om og kalte ‘alvorlig søvnforstyrrelse’.

Dette viser at foreldre har ulike forventninger om spedbarnssøvn, og de oppfatter barnets søvnatferd annerledes, og dette påvirker hvordan de takler situasjonen.

7 – Vestlig kulturpress for en ‘snill’ baby

Manglende forståelse for at ‘normale spedbarn’ våkner ofte gjennom natten:
a) forårsaker engstelse hos foreldrene
b) får dem til å tvile på sine evner som foreldre
c) oppfordrer dem til å tenke at barnet har et søvnproblem

Hvis vi spør ‘hvordan sover babyen, er hun flink?’ sender vi budskap om at babyer ikke bør forstyrre foreldrene. Hvorfor skulle vi ellers spørre?

8 – Durham ‘Sove som en baby’-studie

Hvor mye varierer ‘spedbarnssøvnproblemer’ og foreldres vansker med å håndtere dem i Storbritannia?

Semistrukturert diskusjon med 7 fokusgrupper avholdt med tenårings- og voksne mødre med ulik etnisitet og barn under ett år, både brystbarn og flaskebarn. 6-9 deltagere per gruppe.

9 – Mødres opplevelse av søvnforstyrrelser

‘Søvn har vært det største problemet for meg, altså enormt. Først blir du nesten sinnsyk og sånt, og du bare… jeg endte opp skikkelig, skikkelig dårlig, sov aldri mer enn en time i strekk før hun var et halvt år. Jeg ble virkelig dårlig.’

‘Jeg kunne bli veldig stresset på grunn av det. Jeg tok han opp i min seng. Kanskje for seg selv, bare å gi han noe annet om natten. Hva som helst. Det var… den eldste pleide å våkne om natten fram til han var rundt 18 måneder. Så det var lenge. Jeg hadde han til leger, snakket med helsesykepleieren, alt…’

10 – Søvnforstyrrelser og foreldres sinnsstemning

Vi kommer til foreldregjerningen med mye bagasje om søvn – vår egen søvn, og våre forventninger til våre barns.

Foreldre-barn søvnkonflikt, og sinnsstemningsforstyrrelser hos foreldrene har sterk sammenheng.

Søvnforstyrrede foreldre er mer tilbøyelig til å tenke at deres barn har et søvnproblem.

‘Spedbarnssøvnproblemer’ er ofte uttrykk for foreldres distress, heller enn noe unormalt med barnets søvn

11 – ‘Å fikse’ babyens søvn

‘Spedbarnssøvnproblemer’ er ofte uttrykk for foreldres distress, heller enn noe unormalt med barnets søvn, men barnet er en lett målskive

Tiltak for å ‘fikse barnets søvn’ inkluderer:

• Medikamenter – babyen blir gitt ‘gripe water’, smertestillende, antihistaminer eller andre produkter ‘for å hjelpe dem til å sove’
• Medikalisering – å søke legehjelp for et ‘søvnproblem’ som er definert gjennom sin effekt på forelderen.
• Produkter – å kjøpe den magiske løsningen på ‘en god natts søvn’ som kan være utrygt og som oppfordrer foreldre til å plassere barnet alene for å sove.
• Søvntrening – atferdsendringsteknikker for ‘ekstinksjon’ (slukking) som lærer babyer å slutte å signalisere sine behov om natten ved å la være å respondere, og dermed ‘belønne’ deres signal om oppmerksomhet om natten.

12 – Utrygge måter å få barn til å sovne på

• Barn overlates alene for å sove i et eget rom med lukket dør, dag eller natt.
• Anretninger på soveflaten for å øke ‘komfort’ og ‘hjelpe baby sove lengre’.
• Å plassere barnet i mageleie.
• Bruk av produkter som oppfordrer barnet til å sove lengre eller dypere.
• Overbruk av hjelpemidler, f eks hvit støy.

13 – Kommersielle ‘løsninger’

Bilde fra et blad med tekst: ‘Hvordan Harvey Karp gjorde spedbarnssøvn til big business – vår generasjons Dr Spock gjorde reiving og enkle teknikker for å roe babyer populære. Hvorfor driver han nå og selger en titusenkroners robotstyrt babyseng?’

14 – Løsninger anbefalt av autoriteter

Ulike kulturelle tradisjoner har kommet fram i ulike WEIRD samfunn, ment for å takle problemer med spedbarnssøvn.

• Australia: ‘søvnskoler’ – kliniske institusjonalisert behandling med forsterket søvntrening.
• USA: søvntrening utført av foreldre eller søvncoacher, ofte anbefalt av barnets egen pediater.
• Storbritannia: legger vekt på tidsskjema og at barnet skal roe seg selv, leggetidsrutiner, bruk av egne morsmelkerstatninger eller sovemedisiner

15 – Forskningsbaserte ‘myke’ intervensjoner

Disse metodene innebærer ‘å oppfordre’ babyer til å sovne uten foreldrenes hjelp, og å forhindre at de signaliserer sine behov om natten.

Ofte oppfattet som ‘myke’ fordi de ikke overlater barnet til å gråte i lengre perioder.

Tar sikte på å forebygge ‘søvnproblemer’ med å oppfordre spedbarn til å sove lengre strekker innen de er 3-4 måneder gamle.

• Utsette å reagere på barnets signaler, ‘oppmuntre til’ å roe seg selv, gradvis øke intervaller mellom amming/mating (St James-Roberts 2013, St James-Roberts et al 2001). Ga ingen nyttig økning i søvn.
• INSIGHT-forsøket la vekt på leggetidsrutiner, unngå vugging eller amming i søvn eller å bruke bryst/mat for å roe barnet, flytt barnet på eget rom innen 3 måneder, redusere mating om natten, tilby kjedelige reaksjoner på nattlige oppvåkninger. Førte til 25 minutters forskjell i lengden på nattesøvn ved 16 uker.

St James-Roberts, I (2012) The origins, prevention and treatment of infant crying and sleeping problems. Hove: Routledge

St James-Roberts, I & Gillham, P (2001) Use of a behavioural programme in the first 3 months to prevent infant crying and sleep problems. J. Paed & Child Health, 37: 289-297 Paul, I. M., et al. (2016). INSIGHT Responsive Parenting Intervention and Infant Sleep. Pediatrics, 138(1), e20160762–e20160762.

16 – Hva med ekstinksjonsmetoder?

Ekstinksjonsmetoder er ment for å behandle spedbarns nattlige oppvåkninger og forsinket innsovning
Ansett som strengere/tøffere enn forebyggende metoder, barnet må lære at gråt om natten ikke gir noe respons.

Eksempler:

• ‘Skrikekur’
• Kontrollert gråt/trøst
• Gradvis tilbaketrekking (eks ‘den forsvinnende stolen’, ‘camping out’)
• Systematisk ignorering (late som man sover og ikke hører barnet)

17 – Forskningsbaserte ‘ekstinksjonsmetoder’

• De fleste publiserte studier (over 80%) melder om positive utfall, uansett metode, i kliniske forsøk.
• Utfra antall studier og deres kvalitet er det mest støtte for ‘ekstinksjonsmetoder’ i eldre spedbarn.
• Oppnådde resultater = økt søvnmengde rapportert av mødre for barna eller for seg selv, eller nedgang i antall ganger barnet vekket mor/omsorgsperson om natten, eller bedret sinnsstemning for mor
• Ingen endring i barnets søvn når det ble målt objektivt.

18 – Søvntrening uegnet for barn under 6 måneder

Systematisk gjennomgang av studier om atferdsbaserte søvnintervensjoner brukt på barn under 6 måneder.

Vurderte studier der forbedringer ble rapportert for utfall hos mødre eller barn

Fant at atferdsbaserte intervensjoner brukt på barn under 6 måneder

• Ikke reduserer gråt
• Ikke forebygger senere søvnproblemer eller andre atferdsproblemer
• Ikke reduserer barseldepresjon.
• Men det var fare for utilsiktede utfall som prematur ammeslutt, økt angst hos mødre, og økt risiko for plutselig spedbarnsdød.

19 – Når foreldre innfører søvntrening utenfor forskning

Loutzenhiser et al (2014) så på foreldres bruk av graderte ekstinksjon, og deres oppfatning av effekten av det, i en nettbasert studie i Canada.

411 foreldre ble spurt om bruk av graderte ekstinksjonsprogrammer med deres 6-12 måneder gamle barn.

Nesten halvparten fortalte at de hadde brukt teknikken, og de fleste startet før barnet var et halvt år. Foreldrene opplevde betraktelig mindre suksess enn hva som er rapportert fra tilsvarende metoder i forskningslitteraturen. Nesten halvparten meldte om ingen reduksjon i barnets oppvåkninger om natten.

Grunnet negativ erfaring uttrykte mange foreldre motvilje mot å forsøke ‘kontrollert gråt’-metoder senere.

Loutzenhiser et al (2014) Parental perceptions of the effectiveness of graduated extinction… J. Repr. Inf Psy. 32(3) 282-91

20 – Å takle ting innebærer aksept

‘Mødre bør være bevisst før barnet kommer at, liksom, det blir en del søvnløse netter. Og at ting blir annerledes.’

‘Jeg tror kroppen blir vant til søvnmangel. Jeg tror virkelig den gjør det, jeg tror du lærer å fungere med oppstykkede søvn. Du lærer å klare deg på 5 timers søvn.’

Det er som fra starten da jeg hadde fått min første jeg trodde han var litt søvnløs om natten og så satt jeg meg bare ned og begynte å skjønne at hvis ikke jeg aksepterer dette så tror jeg situasjonen blir dårligere for meg, så jeg heller aksepterer det. Og slik, i begynnelsen av situasjonen, er det jeg greide å håndtere mine barn.’

21 – Å utfordre ‘manuset’ om nyfødte

Vi kan påvirke aksept ved å hjelpe andre utvikle realistiske forventninger.

Når vi blir spurt ‘Hvordan sover babyen?’ hører vi at han ‘bør’ sove.

Dette gjør oss engstelige, får oss til å betvile våre evner som foreldre, og oppfordrer oss til å lure på om vår baby har et søvnproblem.

22 – Vi kan omformulere spørsmålene

Sykeliggjørende/patologiserende spørsmål:

• Hvordan sover han?
• Har hun begynt å roe seg enda?
• Sover han rundt?
• Er hun snill?

Normaliserende spørsmål:

• Greier du å få deg noe søvn?
• Hvordan håndterer du nattammingene?
• Kommer du deg ut av huset?
• Har du bruk for noe hjelp?

Ball HL “The Infant Sleep Myth.” ESRC Society Now: Winter Edition February 2018.

23 – Vi kan forstå spedbarns søvnbiologi

Heller enn å forsøke å ‘fikse’ spedbarnets søvn, kan vi bedre forstå hvordan søvnen deres fungerer, og bruke denne kunnskapen for å tilby nye foreldre støtte når ting blir vanskelig. Vi kan snakke om det som hjelper oss å stå i det, og endre samtalene om spedbarnssøvn.

Spedbarnsøvn er annerledes enn voksensøvn:

• Søvnsyklusene er kortere og inneholder flere oppvåkninger.
• Kroppens døgnrytme er uutviklet (vi kan hjelpe)
• Søvntrykket bygger seg opp fortere

• Husk at spedbarns søvnmønstre er individuelle
• Harmonisere familiens søvnmønstre
• Prøv deg frem til det som fungerer for ditt barn.

24 – Hva er søvnsykluser?

Søvn har en syklisk eller rytmisk organisering, som veksler mellom REM-søvn når hjernen er aktiv, og NREM-søvn (uthvilende og oppbyggende søvn når hjernen er forholdsvis stille). Disse mønstre kalles søvnsykluser eller ultradianske rytmer.

graf fra E Bathory, S Tomopoulos. Sleep Regulation, Physiology and Development, Sleep Duration and Patterns, and Sleep Hygiene in Infants, Toddlers, and Preschool-Age Children Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care, 47 (2) 2017, 29-42.

25 – Spedbarns søvnsykluser

Tre typer søvn er gjenkjennelige hos nyfødte: stille søvn (tilsvarer NREM), aktiv søvn (tilsvarer REM) og ubestemt eller ‘overgangs’ søvn.

Stille søvn = rytmisk pust, minimale muskelbevegelser
Aktiv søvn = sugebevegelser, rykk, rynkete øyenbryn, uregelmessig pust, bevegelser i armer og ben. REM-typisk muskellammelse utvikles rundt 6 måneders alder
Ubestemt (overgangs) søvn = Kan ikke defineres som stille eller aktiv ved polysomnografi.

Barn går inn i søvnsyklus via aktiv søvn de første 3-6 levemåneder.

Graf fra Grigg-Damberger MM. The Visual Scoring of Sleep in Infants 0 to 2 Months of Age. J Clin Sleep Med. 2016;12(3):429-45.

26 – Kroppens døgnrytme

Reagerer på dagslys, aktivitet og støy – vi sovner lettere når det er mørkt og stille. Dagslys og ekstern støy vekker oss.

Barns kroppsklokke utvikler seg gjennom de første uker/månedene etter fødselen. De fleste begynner å vise en intern kroppslig døgnrytme innen 3 måneder.

Vi kan støtte utviklingen av spedbarnets kroppslige rytme ved å sørge for

• Regelmessig tid for å våkne om morgenen
• Eksponering for dagslys om morgenen

27 – Spedbarns søvntrykk bygges opp raskere enn voksnes

Bilde som viser voksnes (gul kurve) og spedbarns (blå kurve) søvntrykk gjennom natt og dag
Spedbarn trenger å sove etter 1-2 timers våkenhet. Søvntrykk bygges langsomt med alder, men det tar flere år før barn kan være våken hele dagen.

28 – Å la søvntrykk virke

Vi sovner lett når søvntrykket er høyt og vi er rolige og avslappete, der ingenting hindrer søvntrykket i å frembringe søvn.

Spedbarn kan ikke sovne hvis de ikke har bygget opp nok søvntrykk, eller hvis de ikke er i stand til å slappe av.

Å forsøke å få et spedbarn til å sovne for tidlig vil få dem til å bli mer aktivert (ved å stimulere det sympatiske nervesystem), og dermed ha motsatt effekt.

Vi kan arbeide med spedbarnets søvnbiologi heller enn mot den.

29 – Å forstå lurer / å bygge opp søvntrykk

Etter 4 måneder kan det hjelpe med å bygge opp søvntrykk mot slutten av dagen, ved å begrense varigheten av lurene på dagtid.

Med lange lurer om dagen vil søvntrykket nullstilles midt på dagen, slik at trykket må bygges helt opp igjen.

Unngå mørke, lydløse rom for lurer på dagtid. Hold spedbarn i dagslys med hverdagens bakgrunnslyd så de tar akkurat nok søvn til at søvntrykket fortsetter å øke. La dem sove underveis i vogn eller i bil.

30 – Total søvnmengde pr døgn enormt variabel hos spedbarn

Figur som viser normale søvnmønstre basert på observasjonsstudier av mange barn
fra Galland et al., Normal sleep patterns in infants and children: A systematic review of observational studies. Sleep Medicine Reviews 2012;16:213-222

31 – Søvnanbefalinger for barn baseres på ‘normative’ data

‘Normative’ data som underbygger de fleste retningslinjer er basert på gjennomsnitt fra noen få studier:

• Gamle – gjenspeiler praksis og livsstiler fra 70 år siden
• Begrensede – vanligvis basert på middelklassebarn i WEIRD samfunn

Grafer og tabeller med ‘anbefalt’ søvnmengde for spedbarn forårsaker engstelse hos foreldre til barn som ikke er ‘gjennomsnittlige’.

Spedbarn som er fornøyde og oppvakte når de er våkne, er spedbarn som får nok søvn.

32 – Barns søvnmønstre endrer seg over tid, men på en uforutsigbar måte

I det den kroppsegne døgnrytmen blir sterkere sover barn mer om natten og mindre på dagtid.

Det kan begynne allerede ved 3 måneder, så vi tror vi har en baby som er ‘flink til å sove’.

Men babyer pleier å begynne med nattlige oppvåkninger igjen, spesielt i utviklingsmessige overganger, som når de lærer seg en ny ferdighet.

Søvnutvikling er ikke en langsom, jevn progresjon med konsolidering av søvn.

Den er mer som en berg-og-dalbane med nattevåk som kommer og går over de første årene i barnets liv.

33 – Vanlige strategier

• Ta tiden til hjelp – de fleste spedbarn utvikler konsoliderte søvnmønstre til slutt
• Juster forventningene – til hva spedbarn trenger, hvordan søvnen blir, og hvor lenge det tar. Oppfordre til realistiske ideer om hvor mye hjelp som trengs i hverdagen
• Lær deg om normale mønstre for spedbarnssøvn, og jobbe med søvnbiologi – tenk på søvntrykk m.m.
• Hold søvnforstyrrelse til et minimum – gjør det så enkelt som mulig å dekke barnets nattlige behov. Obs trygg samsoving
• Harmonere søvnmønstre – få spedbarnets og de voksnes søvn så samkjørt som mulig, utnytt barnets lengste søvnperiode til maksimal fordel
• Håndtere angsten – bruk bevisste strategier for å holde negative tanker i sjakk
• Søvntreningsmuligheter fungerer for noen etter 6-12 måneder. De er vanskelig å innføre uten støtte, og er ikke permanente.
• Akkurat som alle spedbarn er ulike, og likevel normale, så kan hver families løsning være annerledes. Dogmatiske råd av typen ‘en størrelse passer alle’ hjelper lite.

34 Å forstå spedbarns søvnbiologi gir mening om hvordan spedbarn sover

I begynnelsen sover spedbarn i mange korte økter både dag og natt. Over tid vil søvnperioder begynne å samle seg mer om natten enn om dagen.

Hjelp barnet utvikle sin kroppslige klokke med regelmessig eksponering for dagslys ved oppvåkning, og ta dem ute om morgenen.

Når søvntrykket er høyt kan spedbarn trenge hjelp til å koble ut og slappe av så de får sove – kontakt og trøst hjelper noen, mens sensoriske stimuli (en tur ute, bevegelse og ting å se på) hjelper andre.

Du kan la søvntrykket fortsette å øke ved å unngå lange lurer i mørklagte rom. Ta barnet med deg ut og la dem sove underveis.

Minn foreldre om at alle spedbarns søvnmønstre er ulike, og unngå å sammenligne med andres.

Tema

Ammestart

Hva foreldre bør vite om ammede barns søvn – erfaringer fra 30 års forskning

Foredrag av professor Helen Ball på Ammehjelpens fagseminar 17. april 2026.

1. Hva foreldre bør vite om brystbarns søvn – erfaringer fra 30 års forskning.

2. Menneskebarn er pattedyrunger, med et sett medfødte behov.

3. ‘Altricial’ (født umodne, reirboere) arter = født veldig umodne, blir ofte alene i et rede, matet etter lengre intervaller med høyfettholdig melk.

4. ‘Precocial’ (mer modne ved fødsel, reirflyktere) unger holder seg i nærheten av mor, mates hyppig med lavfett/høylaktose melk.

5. Menneskebarn er en blanding av disse:

Enkeltbarn, født med velutviklede indre og sanseorganer (kan se, høre og gi lyd) = ‘precocial’.

Menneskemelk = lav fett, høyt sukker slik at yngelen trenger hyppig mat = precocial.

Dårlig utviklet nevromuskulær kontroll, ute av stand til å følge etter mor eller holde seg fast til henne fordi hjernen er underutviklet ved fødsel = atricial.

Mennesker fødes med 25% av en voksen hjerne, mens andre store aper er født med 50%. Menneskebarn har mindre utviklet nevromuskulær kontroll og koordinasjon enn andre precociale pattedyrunger.

6. Nattlige oppvåkninger og behov for nærkontakt er normal atferd for menneskebarn.

Menneskebarn fullfører sin fosterutvikling utenfor livmoren mens hjernene er i rask vekst.

De trenger nærkontakt for varme og sikkerhet, og for biologisk regulering.

Menneskebarn trenger sine omsorgspersoner natt og dag i flere måneder.

Under denne tiden har ikke menneskebarn en døgnrytme som skiller mellom natt og dag, og de kan ikke sove lenge om gangen.

7. Men vestlige samfunn er… WEIRD*

Våre kulturelle forventninger om spedbarns søvn er ofte urealistiske, og det er utfordrende for spedbarnsforeldre. Store endringer i vestlige kulturer i nyere tid har påvirket familier og hvordan barn tas hånd om.

*WEIRD: western, educated, industrialised, rich, democratic (vestlige, utdannet, industrialiserte, velstående og demokatiske) – ‘et særdeles tynt og ganske uvanlig avsnitt av menneskeheten’, som utgjør ytterpunktene i en rekke menneskelige trekk (Heinrich et al, 2010)

7. Men vestlige samfunn er… WEIRD*

Våre kulturelle forventninger om spedbarns søvn er ofte urealistiske, og det er utfordrende for spedbarnsforeldre. Store endringer i vestlige kulturer i nyere tid har påvirket familier og hvordan barn tas hånd om.

*WEIRD: western, educated, industrialised, rich, democratic (vestlige, utdannet, industrialiserte, velstående og demokatiske) – ‘et særdeles tynt og ganske uvanlig avsnitt av menneskeheten’, som utgjør ytterpunktene i en rekke menneskelige trekk (Heinrich et al, 2010)

9. 1920-tallet: vitenskapelig spedbarnsstell:

John B Watson og Frederick Truby King dominerte ‘vitenskapelige’ holdninger til spedbarnsstell. Oppdragelse skulle fremme selvstendighet og selvkontroll.

Watson: ‘Ingen barn kan få for lite kjærlighet’.

En god ‘Truby King’ baby foretrakk å ligge alene i vognen ute i hagen framfor å være sammen med mor.

Deres innflytelse henger igjen i mange av de underliggende antagelser om spedbarn som vi hører i dag.

Hardyment, C (1983) Dream Babies: child care from Locke to Spock, Jonathan Cape, London.

10. Kulturelle normer driver forventninger:

I de fleste samfunn med en sterk euro-amerikansk innflytelse anser man fødselsøyeblikket som begynnelsen av et barns autonomi, som ikke lenger er forbundet til moren. Dette synet viser seg i mange slags ‘folkevisdom’ og anbefalinger om å ignorere barns behov helt bevisst.

‘Babyer styrer ikke. Vis dem hvem som er sjefen!’

‘Gråt trener opp lungene!’

‘Ikke la dem ammes i søvn.’

‘Ikke svare dem om natten, få dem til å lære å vente.’ ‘

Å ta barnet opp for ofte vil skjemme det bort.’

‘Kos gjør barn klengete’

11 – Viktigheten av fysisk kontakt

Harlows eksperimenter om sosial utvikling hos apebabyer demonstrerte hvordan fysisk kontakt, varme og trøst var livsviktig for ungens utvikling.

Vestlige barnestellsmote har endret seg mye fortere enn menneskebarns evolusjonære biologi.

Blum, D. (2002). Love at Goon Park: Harry Harlow and the Science of Affection. Cambridge, Mass, Perseus.

12. Ekstern-gestasjon (eller det fjerde trimesteret)

Menneskelige spedbarn fullfører sin ‘fosterutvikling’ utenfor livmoren.
Under denne perioden trenger de nærkontakt for varme, trygghet og biologisk regulering.

Babyer utvikler ikke egen døgnrytme og kan ikke opprettholde lange, uavbrutte søvnperioder de første månedene

Å sove i umiddelbar nærhet av en omsorgsperson er det som egentlig er ‘å sove som en baby’!

13. Spedbarnssøvn vs voksensøvn

Spedbarn:

• trenger mye mer søvn (men individuelle søvnbehov varierer)
• sover ikke bare om natten – de har ingen dag/nattsyklus
• sover ikke uavbrutt, men våkner hver 2.-3.time eller oftere
• sovner annerledes enn voksne, rett inn i ‘aktiv’ eller lett søvn
• har kortere søvnsykluser, 60 vs voksnes 90 minutter
• opplever mye mer aktiv søvn enn voksne, hvor de bearbeider inntrykk

14. Hva er søvnsykluser?

Søvn har en syklisk eller rytmisk struktur, som veksler mellom REM søvn med raske øyebevegelser (når hjernen er aktiv) og NREM søvn uten raske øyebevegelser (oppbyggende søvn når hjernen er relativt rolig). Disse mønstrene heter søvnsykluser eller ultradiane rytmer.

E Bathory, S Tomopoulos. Sleep Regulation, Physiology and Development, Sleep Duration and Patterns, and Sleep Hygiene in Infants, Toddlers, and Preschool-Age Children Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care, 47 (2) 2017, 29-42.

15. Nyfødtes søvnsykluser

Tre søvntyper er blitt observert hos nyfødte: stille søvn som svarer til NREM, aktiv søvn som svarer til REM, og ubestemt/forbigående.

Stille søvn = rytmisk pust, minimale muskelbevegelser

Aktiv søvn = sutting, rykking, bekymret ansiktsuttrykk, uregelemessig pust, arme- og benbevegelser. REM-typisk muskellammelse utvikles rundt 6 måneder.

Ubestemt søvn kan ikke defineres som stille eller aktiv søvn ved (polysomnografi)

Spedbarn går inn i søvn via aktiv søvn de første 3-6 måneder etter fødsel.

Grigg-Damberger MM. The Visual Scoring of Sleep in Infants 0 to 2 Months of Age. J Clin Sleep Med. 2016;12(3):429-45.

16. Kroppens indre døgnrytme

Reagerer på dagslys, mørke, aktivitet og lyd – vi sovner lettere når det er mørkt og stille. Dagslys og ekstern støy vekker oss.

Spedbarnets kroppslige klokke utvikler seg over de første uker og måneder etter fødsel.

De fleste begynner å vise en egen døgnrytme innen 3 måneder.

Man kan støtte utviklingen av barnets indre døgnrytme ved å sørge for

• regelmessig tidspunkt for å begynne dagen
• eksponering for dagslys om morgenen

17. Barns søvntrykk bygger seg opp raskere enn voksnes:

Spedbarn trenger å sove etter 1-2 timers våkenhet. Søvntrykk bygger seg langsomt med alderen, men det tar flere år før de kan holde seg våken hele dagen.

18 – Døgnvariasjon i søvnmengden hos spedbarn er enormt variabelt.

Figure from Galland et al., Normal sleep patterns in infants and children: A systematic review of observational studies. Sleep Medicine Reviews 2012;16:213-222

19 – Barns sovemønstre endrer seg over tid, men ikke på en forutsigbar måte:

Etter hvert som kroppens egen døgnrytme blir sterkere, sover barn mer om natten og mindre om dagen.

Dette kan begynne rundt 3 måneders alder, og foreldre tror at barnet er ‘flink til å sove’

Men alle barn begynner å våkne om natten igjen, ofte i f m en utviklingsmessig overgang, f eks når de lærer en ny ferdighet

Søvnutvikling er ikke en jevn progresjon med samling av søvn i lengre perioder. Det er mer som en berg- og dalbane med nattevåk som kommer og går over de første årene.

20 – Folkelig oppfatninger av spedbarnssøvn

Moore & Ucko (1957) studerte 160 babyer, for å definere ‘normal’ spedbarnssøvn. De kalte det ‘å sove rundt’ hvis foreldrene rapporterte ingen gråt eller uro mellom midnatt og kl 05.

70% begynte å ‘sove rundt’ ved tre måneders alder, og halvparten gikk tilbake til å våkne om natten.

Flertallet av barna i materiale ble ikke ammet, og sov i mageleie i et annet rom enn foreldrenes soverom.

21 – Brystbarn og kunstig ernærte barns mor-barn søvn

Pediatrisk og populær kunnskap om modning og regulering av spedbarns søvn er basert på studier av kunstig ernærte spedbarn som sov alene.

Foreldre oppfatter at spedbarns nattlige oppvåkninger er problematisk, men for brystbarn er det normalt og forventet. Spedbarn fordøyer brystmelk på 90 minutter, og er derfor sultne igjen etter 2-3 timer.

Mange foreldre hører at å gi morsmelkerstatning (MME) eller MME pluss noe som gjør den tykkere, vil fremme ‘tidlig nedroing’ (early settling på engelsk).

‘Nedroing’ er utviklingsfasen der barn begynner å falle raskt inn i dyp søvn, og sove lengre perioder om natten, f eks midnatt til kl 05.

Å fremme tidlig nedroing har vært et ettertraktet mål i foreldreskap de siste 50-60 årene, og faller sammen med økt bruk av MME. Produsenter av MME bruker fremdeles løftet om søvn til å selge sine produkter.

22 – Foreldre strever med nattevåk:

Vårt arbeid midt på 1990-tallet fant at mange mødre i Storbritannia følte at amming ikke tillot dem å få nok søvn, mens hvis de ga barnet MME eller MME med tilsatt stivelse så ville barnet sove lengre.

• ‘Babyen var for krevende og spiste for ofte. Amming tillot ikke en god natts søvn, og jeg har enda en smårolling å ta meg av.’
• ‘Babyen var for krevende, våknet for ofte. Baby sover nå 12 timer om natten.’
• ‘Babyen var urolig ved brystet og sov dårlig. Nå (med MME) spiser ikke babyen om natten.’
• ‘Amming var for slitsomt, ville at far skulle hjelpe med nattstellene.’

‘Morens behov for uavbrutt søvn om natten kan fremme tidlig ammeslutt’ (Pinilla & Birch 1993)

HL. Ball (2002) Reasons to bed share: Why parents sleep with their infants. Journal of Reproducti

23 – Durham ‘Sover som et spedbarn’-studien:

Fokusgruppeundersøkelse for å utforske mødres oppfatninger av koblinger mellom spedbarns søvn og mating (Rudzik & Ball, 2016)

Semistrukturerte diskusjoner med 7 fokusgrupper holdt med tenårings- og voksne mødre med ulik etnisitet og barn under 1 år, deltagelse fra både ammende og ikke-ammende, 6-9 deltagere pr gruppe.

Dominant synspunkt tidligere:

‘Med amming vet du ikke hvor mye de faktisk får, hvis de er sultne kan de våkne 2 timer etterpå, liksom.’

‘MME og søvn er nøkkelen. Amming og søvn skjer bare ikke.’

Nyere synspunkt:

‘Jeg tror det er ganske gammeldags å tro at de trenger MME for å sove bedre… svigermor og min tante som tilhører den generasjonen, de bare ‘han sover ikke rundt, han trenger en flaske, du trenger å gi han MME.’ MME og fast føde. Jeg fikk beskjed om det da han var tre måneder! (ler) Jeg bare ‘Nei, jeg tror ikke det.’

25 – Sprikende oppfatninger

‘Jeg har alltid hatt alle av dem i en rutine. Jeg mener at en baby tilpasser seg din rutine, du tilpasser deg ikke deres.’

‘Babyer sover når de trenger det, sånn er det. Du må arbeide rundt dem. Og det er slik det er… ‘så ofte hun våkner’ er når hun våkner.

26 – Sprikende strategier

‘Jeg fikk ingen søvn overhodet så etter 6 uker spurte jeg min mamma hva hun hadde gjort med oss… og hun sier liksom gjør den ‘tøff kjærlighet’-greia så jeg prøvde det og holdt ut og etter 2 uker sover hun bare hele natten.’

27 – Sprikende strategier

‘Hvis han har en natt hvor han vil ammes mye, tar jeg han oppi sengen med meg og jeg bare sover og han kobler seg på når han vil, og den forstyrrer egentlig ikke min søvn så mye.’

28 – ‘Sove som et spedbarn’-studien

Aktigrafistudie (bevegelsesmålinger) for å identifisere forskjeller i søvnmønstre hos bryst- og kunstig ernærte spedbarn og deres mødre (Rudzik & Ball 2018).

• 50 mor-barn par, rekruttert fra barselavdeling på sykehus
• Planla enten å fullamme eller kun bruke MME fra 4-18 uker
• Fullførte søvndagbøker, spørreskjemaer, og aktigrafi

29 – Matingstype og spedbarnssøvn

Søylediagram som viser total søvntid for barna i begge gruppene over studieperioden, etter mors rapportering og aktigrafimåling. Gruppe EBF er fullammede, gruppe EFF får kun MME.

30 – Matingstype og spedbarnssøvn

Søylediagram som viser barnas lengste søvnperiode over studieperioden, etter mors rapportering og ut fra aktigrafimåling. Gruppe EBF er fullammede, gruppe EFF får kun MME.

31 – Matingstype og mødres søvn?

Montgomery-Downs et al (2010) undersøkte ammingens effekt på mødres søvn.

De fant ingen forskjeller i objektive målinger av søvnvarighet eller på skårene på 3 ulike søvnghetsskalaer, men fant noen mindre forskjeller i subjektive oppfatninger.

32 – Oversikt: Mating og søvn

Vanlig oppfatninger tyder på at fordi brystbarn våkner ofte for å spise, så gjør deres mødre også det, så begge får mindre søvn.

Men studiene finner at de får like mye, eller mer søvn, enn mødre og barn som utelukkende bruker MME, og at de sovner igjen fortere, og sove under ammingene. Men avbruddene i søvn fra ammingen kan oppleves som ‘dårligere søvn’.

33 – Hvorfor sover foreldrene med sine spedbarn?

De fleste nybakte foreldre forventer og planlegger ikke å samsove, men en måned etter fødsel er det en stor andel som samsover. Foreldre som samsover jevnlig oppgir flere grunner:

Nattamming og flere avbrudd i søvnen – lettere å takle når man samsover

Roer barnet ned, reduserer gråt, reduserer søvnmangel

Foreldre som er på jobb savner babyen, samsoving gir tid til tilknytning og kos (spesielt for fedre)

Betryggende å kunne følge med og passe på barnet hvis det er sykt, eller som en vanlig rutine

Familietradisjon eller kulturell tradisjon gjør samsoving til en del av foreldreidentiteten og oppfostring

Eksterne omstendigheter (plassmangel, fattigdom, tilfeldigheter) – uten intensjon eller plan

Ball et al. (1999) Where will the baby sleep? Attitudes and practices of new and experienced parents regarding cosleeping with their new-born infants. American Anthropologist 101(1): 143-151.;

Ball, et al. (2000). Parent-Infant Cosleeping: fathers’ roles and perspectives. Infant and Child Development 9(2): 67-74. Ball, HL (2002) “Reasons to share: why parents sleep with their infants”. Journal of Reproductive and Infant Psychology, 20 (4): 207-221.

34 – Hvorfor samsover foreldre og spedbarn i WEIRD-samfunn?

Systematisk narrativ syntese for å se på grunnene til at foreldre samsover
Studier publisert i perioden 1990-2013 ble inkludert hvis de gjaldt samsoving med barn under 12 måneder. 34 studier

Temaer 1) amming, 2) trøst, 3) bedre/mer søvn, 4) overvåking av barnet, 5) tilknyting og mer.

Amming var den vanligste grunnen som ble nevnt (26 studier). Samsoving ble beskrevet som enkelt og lettvint for å håndtere hyppige nattamminger. Mødre prioriterte økt søvn, spesielt etter de var tilbake i jobb.

Salm-Ward, T. (2014) Reasons for mother-infant bed-sharing. Maternal and Child Health J. DOI 10.1007/s10995-014-1557-1.

35 – Hvordan ammende mødre samsover

Ammende og samsovende mor-barn par sover sammen på en karakteristisk måte – barna posisjonert i brysthøyde, i ryggleie på madrassen, med mors arm ovenfor barnets hode og knærne hennes under barnets føtter, barnet sover i en avgrenset plass.

Ball, HL (2006) “Parent-infant bed-sharing behaviour: effects of feeding type and father presence”. Human Nature 17(3): 301-316

36 – Nærhet om natten og ammestart

Randomisert forsøk på en barselavdeling: barnet i mors seng, barnet i ‘sidevognsseng’, barnet i frittstående barneseng ved siden av mors seng
Vi hypotiserte at nærhet mellom mor og barn om natten ville påvirke ammeutfall.

Ball, HL; Ward-Platt, MP et al (2006) Randomised trial of mother-infant sleep proximity on the post-natal ward: implications for breastfeeding initiation and infant safety Archives of Disease in Childhood 91: 1005-1010.

37 – Nærhet om natten og ammestart

Graf som viser antall ammeforsøk og gjennomførte amminger per time blant gruppene i eksperimentet. Signifikant forskjell mellom barn i mors seng og barn i frittstående seng, og mellom barn i sidevognseng og frittstående seng. Ingen signifikant forskjell mellom mors seng og sidevognseng i antall amminger.

Samme referanse som forrige slide.

38 – Nærhet om natten og ammestart

Mor og barn randomiserte til å sove i mors seng eller i sidevognseng ammet hyppigere enn de som ble randomiserte til vanlig barneseng (tradisjonell rooming-in).

Å underlette hyppig amming tidlig i barseltid fører til økt prolaktinutskillelse, som påvirker tidspunktet og intensiteten til laktogenese II (økt melkeproduksjon).

Kvinner som opplever at melken kommer tidlig og rikelig uttrykker større tro på sin evne til å amme. Deres barn har lavere sannsynlighet for å få MME i første leveuke, og de ammer lenger.

Kontakt under søvn støtter ammestart.

Ball, H.L. (2008). Evolutionary Paediatrics: a case study in applying Darwinian Medicine. In Medicine and Evolution: Current Applications, Future Prospects. Elton, S. & O’Higgins, P. New York: Taylor & Francis. 127-152.

39 – Samsoving i samme seng og amming

Graf som viser andel som fortsatt ammet over tid de første 26 uker etter fødsel, etter hvor barnet sov de første tre månedene.

Ammeforekomst etter 6 måneder ca dobbelt så høy blant samsoverne.

Prikket linje: de som delte seng.

Hel linje: de som ikke delte seng.

HL. Ball, D Howel, et al. (2016) Bed-sharing by breastfeeding mothers: who bed-shares and what is the relationship with breastfeeding duration?. Acta Paediatrica;DOI:10.1111/apa.13354

40 – Samsoving i samme seng: skam, stigma og angst

Når man snakker med foreldre om hvordan og hvor barnet sover, bør vi legge vekt på:

Ikke-dømmende utforskende samtaler. Er de fornøyd med egen situasjon? Undersøk hva dette betyr.

Er det noe de er bekymret for? Ønsker de at noe skal endres? I så fall, hva og hvorfor?

Beroligende svar, normalisere den brede variasjonen i sovealternativer i ulike familier

Tenk på effekten av soveordningen på babyen og på familiens ønskede ammereise

Normalisere samsoving i ammeperioden. Tilby informasjon og støtte, drøft alternativer hvis familien har kontraindikasjoner mot samsoving.

41 – Nyttige ressurser

Basis – Baby Sleep Info Source, en tjeneste fra Durham University hvor helsepersonell og foreldre kan få forskningsbasert informasjon om spedbarnssøvn og trygge sovemiljøer

42 – Academy of Breastfeeding Medicine prosedyre om fysiologisk spedbarnsomsorg

Hjelp foreldre til å forstå normal fysiologi og til å ta hånd om sine spedbarn på en responsiv måte

Hvis det ikke foreligger noen faremomenter, anbefales mødre å sove nær sine spedbarn.

Reduser potensielle risikomomenter med samsoving, mens barnet får sove innen arms rekkevidde av mor.

Reduser potensielle risikomomenter med samsoving ved å vise trygg sovestilling for mor og barn i en seng.

Unngå ikke-fysiologiske forstyrrelser av morens og barnets søvn, som strategier for å øke foreldrenes velvære.

Oppfordre mor og barn å sovne igjen uten forstyrrelse etter nattamming under samsoving.

Søvntrening de første 6 måneder etter fødsel er kontraindisert, og søvntrening i første leveåret anbefales ikke.

43 – Academy of Breastfeeding Medicine prosedyre om amming og samsoving

Samsoving fremmer ammestart, eksklusivitet, og varighet.

Kan medføre risiko når det skjer under farlige forhold

Diskusjon om trygg samsoving bør tas opp i retningslinjer for svangerskapsomsorg og barselomsorg

Anbefalinger om samsoving bør ta hensyn til morens kunnskap, oppfatninger og ønsker, og bør anerkjenne de kjente gevinstene så vel som risikoen.

Avstigmatisering av samsoving, og informasjon til alle foreldre om trygg samsoving, har potensiale for å redusere spedbarnsdød.

44 – Tryggest mulig samsoving

Faksimile av engelsk info til foreldre – tydelig budskap om hvordan det er trygt å samsove og når det ikke er trygt.

45 – Oppsummering

Menneskebarn fødes med et spesifikt sett med behov som ikke passer lett inn i moderne voksenliv, og de modnes gradvis over første leveåret.

Vår forståelse av hvordan normal spedbarnsøvn utvikler seg har endret seg vesentlig over de siste 30 årene.

Spedbarns søvnbehov og søvnmønstre er enormt variable, og forblir slik inn i tidlig barndom – foreldre trenger å være forberedt på dette.

Det er en utbredt oppfatning om at hvordan barnet får mat påvirker hvordan barnet sover, men den eneste dokumenterte kunnskapen gjelder oppstykket søvn.

Mange familier, særlig hvor mor ammer, håndterer normal spedbarnssøvnforstyrrelse ved å samsove.

Ammende mødre samsover på en karakteristisk måte, og samsoving hjelper mødre til å amme lenger, og alle foreldre trenger informasjon om hvordan samsoving kan skje trygt.

Tema

Ammestart

Mødres erfaringer med amming ved vaksiner og andre stikk

Mødre forteller om varierende kunnskap og praksis rundt amming som smertelindring og trøst ved vaksiner og andre stikk på helsestasjoner og sykehus.

Hva sier forskning og retningslinjer?

Barn har rett til smertelindring ved behov.

Amming er effektiv ikke-medikamentell smertelindring – altså smertelindring uten bruk av medisiner – i følge samlet forskning på området.

Amming virker smertelindrende, ikke smertestillende: Amming gjør ikke at babyen ikke kjenner stikket, men det kan redusere både smerter og gråt i forbindelse med vaksiner, blodprøver og blodsukkermåling.

Det er ingen dokumenterte ulemper knyttet til amming som smertelindring og/eller trøst ved vaksiner eller andre stikk.

Amming er anbefalt som smertelindring og avledning i ulike veiledere og retningslinjer for helsepersonell. I følgende artikkel finnes utdypende informasjon og lenker til retningslinjer og forskning:

❓Amming som smertelindring og trøst ved vaksiner og andre stikk

Hva forteller mødrene?

I mars 2026 spurte vi Ammehjelpens følgere på Instagram om de ville dele erfaringer rundt amming i tilknytning til vaksiner, og hvilke holdninger de har blitt møtt med av helsepersonell. Vi fikk rundt 500 skriftlige svar og flere tusen svar på konkrete spørsmål.

De fleste som svarte at de ammet i forbindelse med vaksiner (90 %), oppga at de ammet etter vaksinen for å trøste barnet, ikke mens vaksinen ble satt¹.

På spørsmål om hvorfor de ikke ammet under selve vaksinen, svarte mer enn halvparten at de ikke visste at de kunne amme da (54 %). En del oppga også at helsesykepleier hadde bedt dem om å vente til etter stikket (24 %). Noen ønsket ikke å amme under vaksinen (12 %), mens resten oppga andre grunner².

De aller fleste (80%) opplevde at helsepersonell var positive til amming som trøst etter vaksinen. Et fåtall (6%) opplevde at helsepersonell var negative, mens resten oppga å ha blitt møtt nøytralt³.

Når det gjaldt de som ønsket å amme mens vaksinen ble satt, opplevde derimot under halvparten at helsepersonell var positive⁴. Resten oppga at det ble møtt negativt (34%) eller nøytralt (27%).

Vi etterlyste i tillegg skriftlige svar på hvordan mødrene selv har opplevd å amme under vaksiner, og hvilke begrunnelser mødre har fått når helsepersonell har anbefalt eller frarådet amming i forbindelse med vaksiner.

Vår uformelle undersøkelse kan tyde på at helsepersonell stort sett er positive til amming ved vaksiner – i hvertfall til amming som trøst. Vi fikk likevel flest skriftlige tilbakemeldinger fra mødre som har opplevd å bli frarådet å amme, enten mens barnet fikk vaksine, eller som trøst etterpå, eller begge deler.

Her finner du et utvalg av tilbakemeldingene vi fikk tilsendt. Delt anonymt/med tillatelse

Hvorfor anbefaler helsepersonell amming under/etter vaksine?

Mødres gjengivelse av hva helsepersonell har formidlet:

Trøst og smertelindring

Vår første helsesykepleier sa at amming kan være smertestillende, men også den beste trøsten.

Trøst og smertelindring, samt at jeg kjenner mitt barn best og skal få velge.

Fordi amming ikke bare er mat, men god trøst og også smertelindrende.

Begrunnelsen har vært at det smertelindrer og tar fokuset vekk fra stikket fra vaksinen.

Beste trøsten, og smertelindrende, og føles trygt for baby.

Smertelindring, trøst og regulering.

Helsesykepleier oppfordret til å amme rett etterpå som trøst.

Jeg ammet mi minste mens ho fikk vaksine og det sa de bare var fin trøst.

Hos oss snakket vi om at det var fin trøst med amming etter vaksinen før vi satt den.

Ble oppfordret til å amme rett etter, som trøst. Gjorde dette. Føltes helt fint og baby roet seg.

Blitt oppfordret til å amme som trøst hver gang på alle tre av ulike helsesøstre.

Oppfordret til å trøste med puppen.

Jeg ble oppfordret til å gi pupp da vaksinen var satt og baby var veldig lei seg!

Ble oppfordret til å trøste med brystet.

Spurte om det var god trøst å amme etterpå, fikk positiv respons på det.

Ble rådet til å amme etterpå, som trøst. 

Ingen begrunnelse, men positiv innstilling og aktiv oppfordring

Akkurat dette tok jeg opp på min lokale helsestasjon med min helsesykepleier. Selvfølgelig fikk mor amme mens de satt vaksine sa hun, men de var kanskje litt dårlig på å formidle det. Så hun noterte ned og skulle ta det opp på neste møte, så alle ammende mødre skulle få samme informasjon. 👏🏻

Ja, med begge mine barn og ulike helsesykepleiere ble jeg oppfordret til å amme!

Ble oppfordret til å amme av verdens beste helsesykepleier!

Fått oppfordring til å gjøre det om jeg ville.

Ikke direkte oppfordret, men ble fortalt at jeg kunne amme når eldste fikk vaksine.

Helsesykepleier har gjort det tydelig at det er helt ok å amme mens eller etter.

Valgte selv å gjøre det uoppfordret, men helsesøster var positiv og støttet det.

Vores læge anbefalede det faktisk og var meget positiv over at jeg stadig ammede til 18 månedersvaccine (almindelig del af det danske vaccineprogram). Men jeg føler mig også meget heldig med min læge ❤️

Hvorfor fraråder noen helsepersonell amming samtidig som barnet får vaksine?

Mødres gjengivelse av hva helsepersonell har formidlet:

Unngå at amming forbindes med smerte

Jeg spurte helsesykepleier om å amme mens baby ble stukket etter å ha sett her på ammehjelpen at det kan være fint for baby, men helsesykepleier ristet på hodet og sa at smerte ikke skulle forbindes med amming. Så far holdt mens stikket kom og så fikk jeg amme etterpå. Synes det er rart, hvordan kan to korte stikk gjøre at baby begynner å forbinde amming med smerte?

Bedre å gi klem enn å amme for amming kan da assosieres med noe negativt…

En helsesykepleier sa til meg at hvis jeg amma når hun stakk kom han aldri til å ville ha pupp igjen.

Frarådet å amme etter vaksine for at barnet ikke skal assosiere pupp med smerte. Ammet uansett.

Blitt frarådet fordi de ikke skal forbinde ammingen med smerte.

På helsestasjonen og Fürst ble jeg anbefalt å ikke amme for at de ikke ville at datteren min skulle forbinde amming med smerte. Mens på sykehuset ville de jeg skulle amme for å vise at det er trygt selv om det er ubehagelig å bli stukket. Dette var også i forbindelse med blodprøver i både hæl og arm.

Helsesykepleier påstod at barnet ville assosiere amming med smerte. På sykehuset var det akseptert å amme ved stikk.

HS ba meg vente med amming til etter vaksinen, fordi hun mente baby ville forbinde puppen med noe vondt om det ble satt vaksine samtidig som jeg ammet.

Frarådet da det kunne skape aversjon til brystet.

Upraktisk/vanskelig å stikke samtidig som babyen ammes

Barnet måtte sitte oppreist på fanget og jeg måtte holde kontroll på armer og ben. Ble instruert av helsesykepleier og fikk ikke inntrykk av at det var rom for å amme samtidig.

Jeg ønsket det på første sprøytevaksine, men merket fort at helsesykepleier syns det var tungvindt. Hun mente at hun ikke kom til begge lår hvis jeg ammet, og at jeg da måtte «styre» med å koble av, flytte og koble på igjen. Endte opp med å ikke amme, fordi jeg ikke hadde noe godt motsvar eller god løsning. Ammet når vi kom ut og satt og venta. Skulle ønske jeg kunne amme samtidig❤️‍🩹

På vår helsestasjon får spl hjelp av en annen, så setter de en sprøyte i hvert lår samtidig, så da tror jeg det hadde vært litt vanskelig å amme samtidig, men har ikke prøvd.

Fikk beskjed om at det var litt vanskelig å amme når det var to vaksiner som skulle settes.

Ble fortalt at baby måtte holdes fast.

Helsesykepleier ber om at barnet sitter på fanget mitt med sin rygg mot min mage, så det er ikke så lett å amme i den stillingen hvis man ikke har veldig lange pupper da 🤪

Sa det var lettere å sette vaksinen om jeg holdt han rett fram.

Dårlig arbeidsstilling for hs/ vanskelig å nå der vaksine skulle settes.

Uttrykket at det er bedre om man sitter med barnet på fanget slik at jeg kan holde fast.

Baby på fanget og «holde fast» benene mellom mine, var grusomt…

Fikk beskjed om at det ikke gikk pga hvordan de skal sitte når de får vaksine.

Ble ansett som vanskelig å gjøre av helsesykepleier. Vi prøvde, men ble en kjip opplevelse.

Alle gangene har jeg fått beskjed om å sette barnet i fanget med ryggen inn mot meg.

Unngå at drikkevaksinen gulpes opp

Blitt anbefalt å vente 10 min ved drikkevaksine for å forhindre at det gulpes opp igjen.

Fikk ikke lov til å amme, fordi hun kunne bli kvalm av rotavirusvaksinen som gis oralt.

Ville amme som trøst etter drikkevaksine. Ble spurt om det var nødvendig pga hun var redd for at babyen ville gulpe opp medisinen (men min baby var aldri en gulper)… og jeg hadde sett mange som trøstet baby med pupp etter vaksine, var nok derfor jeg gjorde det..

Frarådet, men ingen begrunnelse

Fikk ikke valget. Hun sa «nå stikker vi og gjør oss ferdige, så kan du trøste etterpå». Hun nevnte heller ikke noe om at jeg kunne bruke ammingen som trøst.

Jeg spurte og fikk til svar at de ikke anbefalte det, virket lite opplyst om tematikken.

Sterkt frarådet her i Norge på andremann, mens førstemann i Spania så var det anbefalt.

Jeg spurte helsesykepleier om jeg kunne amme mens barnet ble stukket, men jeg ble anbefalt å ikke gjøre det🥹

Jeg fikk beskjed om at jeg ikke kunne amme når baby tok vaksine!

Nei, spurte om jeg kunne amme rett etterpå og fikk beskjed om å gå ut på venteværelset…

Fikk ikke årsak. Ble så paff at jeg bare gjorde som jeg ble bedt om. Mitt instinkt var amme.

«Det er ikke sånn de gjør det».

Spurte om jeg kunne, men fikk ikke lov 🙁

Frarådet mens babyen stikkes, men anbefalt som trøst etterpå

Fikk streng og tydelig beskjed om at det ikke var lov å amme samtidig. Måtte vente til etter gitt vaksine.

Fikk dessverre beskjed både på sykehuset og på helsestasjon om at det ikke var ønskelig, og at jeg heller kunne amme når stikkene var satt 🥺

Frarådet underveis, rådet til å amme først etterpå.

Jeg ville amme under vaksinen. Hen sa jeg kunne, men anbefalte som trøst etter.

Frarådet det samtidig, for å ikke assosiere amming med smerte. Men rådet til å amme etterpå.

Sa det ikke var vits før etter stikkene var over, eller at man da skulle trøste slik man ville.

Helsesykepleier sa amme etter hun var ferdig med å sette begge, som en trøst, om vi ville.

Jeg ble oppfordret til å amme med en gang etter stikket, for å trøste babyen min.

Oppfordret til det etter at vaksine var satt.

Har blitt rådet til å ha puppen klar til trøst rett etter.

Vi fikk beskjed om at vi kunne amme etter vaksinen var satt.

På helsestasjonen fikk jeg beskjed om at jeg kan amme så fort vaksinene var ferdigsatt.

Hvorfor fraråder noen helsepersonell amming som trøst etter vaksine?

Mødres gjengivelse av hva helsepersonell har formidlet:

Unngå å bruke mat som trøst

«Babyen griner litt fordi det gjør vondt, ikke fordi den er sulten. Unødvendig med pupp.»

Ikke lære baby at mat/pupp er trøst fordi det kunne utvikle spiseproblemer.

At babyen ikke skal bruke mat som trøst. Heller lære å håndtere følelser med trøst.

Fordi vi skulle lære han at han ikke trenger mat for å trøstes. Har ikke den helsestasjon lengre.

At barnet kan finne på å forbinde mat med trøst.

Ble frarådet for at ikke baby skulle forbinde mat/pupp med trøst.

Ja, men fikk råd om å ikke amme med en gang, for å ikke forbinde pupp(mat?) og trøst.

At man ikke skal la barnet bli vant til å spise noe som trøst.

Helsesykepleier hadde ingen sterke motsetninger, men hun argumenterte med at man skal anerkjenne at barnet får vondt og støtte dem i det, ikke avlede – men også (det jeg syns var mest sjokkerende) at man ikke skulle lære baby å bruke mat som trøst (!!), trøstespising liksom. Jeg spurte om hun virkelig trodde baby kom til å utvikle et usunt forhold til mat pga det, og hun sa at babyer forstår mer enn vi tror. Jeg sa at jeg ville amme likevel. Dette hadde jeg aldri turt med første barnet. Man ammer jo når baby har magevondt osv, fordi det er trygghet og kos, så jeg syns det var så rart at hun sa det hun sa.

Unngå å bruke pupp som trøst

Fikk korreks for at jeg ammet gutten som trøst på første vaksinetime da han gråt skikkelig rett etterpå. Fikk beskjed (fra helsesykepleier) om at jeg bør lære å trøste også uten pupp. (Baby med kolikk). Velment råd, men akkurat i vaksinesituasjon synes jeg ikke det skal være et problem når man vet det hjelper.

Jeg ble frarådet å amme før etter at baby hadde sluttet å gråte, fordi barnet ikke skulle bli avhengig av pupp som trøst. Vi ble også bedt om at far skulle holde og trøste barnet for at barnet ikke skulle lukte mor og ønske melk, men finne ro på andre måter.

Med førstemann fikk jeg amme mens hun stakk. Nå med tredje fikk jeg ikke lov og måtte vente til etter hun var ferdig med å gråte. Samme helsesykepleier. De hadde lært nylig at barnet skulle roe seg ned med kun kos og ikke pupp. Så kunne det få pupp.

Da jeg utfordret hvor hun hadde dette fra – fikk jeg bare som svar «barnepsykologene»… jeg lot det ligge. Da vi skulle klippe tungebånd ble vi anbefalt av legen å amme rett etterpå, mest fordi dette var den beste smertelindring for baby. 

Her sa helsesykepleier at jeg ikke skulle amme etter stikket. Jeg måtte trøste han uten å amme. Som gikk greit, men vondt å få beskjed om at jeg lagde dårlige vaner om jeg trøstet babyen min med amming.

Fikk beskjed fra helsesykepleier at puppen ikke skulle brukes til trøst.. puppen var mat…. Hadde også en jente som nektet å ta smokk, og tommel. Og fikk beskjed om at alle barn tok smokk. Prøvde x antall merker. Og hun brakk seg og spydde for hver gang jeg prøvde å gi smokk.

At gråten skal få slippe ut, at det var sunt.

«Vent litt med å amme så hun først roer seg selv.»

Helsesykepleier ba meg vente med å amme til baby sluttet å gråte.

Sa det signaliserte at det ikke var rom for barnets følelser når jeg tilbydde pupp som trøst.

Bedre å venne baby til å bli trøstet uten hjelp av amming.

At det er bedre å trøste barnet med byssing.

At man skal gi trøst uten at det er amming.

Fikk beskjed om å trøste først og amme etterpå med førstefødte.

Har blitt oppfordret til å amme etterpå, men starte med trøst og ikke gå rett på ammingen.

Frarådet, at ikke bruke amming som trøst.

«Du må ikke bruke puppen som trøst».

Med første baby fikk jeg beskjed om å trøste baby uten pupp, og tilby brystet etter gråten var over.

Ble frarådet til det av en nyutdannet helsesykepleier når minste barnet mitt skulle få 5 mnd vaksinen, fikk beskjed om å heller trøste med klem enn å amme ble så satt ut at jeg ikke klarte å svare en gang. Men jeg har alltid ammet etter barna mine har fått vaksine.

Babyen skal ikke distraheres fra smerten

Ble frarådet å amme imens pga helsesøster mente det var uheldig å avlede fra stikksmerte.

Ikke assosiere smerte med pupp. Ikke avlede. Stå i noe vanskelig sammen. Ordrett dette.

For å ikke distrahere barnet, men heller møte barnets følelser for så å amme etter det.

Frarådet. Fikk ikke amme eller gi leker. Han skulle ikke distraheres. Veldig rart!?

At det ikke hadde noe for seg, og at babyen må lære seg å takle å få vondt, deretter trøst.

Baby måtte ikke ammes, eller avledes, kun trøstes. Måtte vente minimum 10 min.

Skulle ikke distraheres (forstår ikke målet med det? Viktig å merke vondt?)

Hun skulle kjenne at «det gikk greit å ha vondt», skulle ikke trøste med pupp så fort.

Frarådet! Jeg måtte vente 10 min med å amme babyen, måtte kun trøste og fikk ikke avlede baby.

Hva er mødres opplevelse av å amme mens barnet stikkes?

Jeg ammet mens han fikk vaksiner og jeg er så glad jeg gjorde det. Han trakk pusten bare, og knep igjen øynene, og det var det. Ingen gråt, ingen smerte♥️ Jeg var også rolig. Jeg valgte å amme mens jeg skulle sette i p-stav også, fordi jeg er så redd for stikk. Og det gjorde hele opplevelsen så rolig og fin, og uten angst.

Barnet mitt søkte etter brystet i det vaksinen ble satt og roet seg på 2 sek. Så det var over før det hadde begynt. Veldig fin opplevelse. Har selv sprøyteskrekk så det gjorde ekstra godt for meg også å ha ammingen som da hjalp oss begge både til å finne/holde roen og få fokus på noe annet koselig ❤️

Nå er det noen år siden, men husker at jeg ikke tenkte på det ved første vaksinering. Det var mer kaotisk, jeg var stressa og babyen var stressa, ble mer stress for legen med baby som vred seg. Andre gangen tok vi det mye roligere, han lå til brystet og var rolig, skvatt litt til da han fikk stikket og gråt litt. Roet seg raskt på brystet. 

Barnet ammet mens hun fikk vaksine, og «kvapp» når stikket kom, slapp puppen i 1-2 sekunder før hun ammet igjen, gråt litt men ikke så mye som når jeg ikke ammet henne ved vaksine. Førstemann er prematur, da oppfordret de som tok blodprøver på NFI at jeg ammet mens de stakk. Det funket supert.

Det hjelper utrolig mye og hun roer seg veldig fort. Det gir henne en trygghet med en gang også slutter hun å gråte og så er jeg ferdig med det 😂😍 Takk Gud for amming!! 🩷

Alltid ammet ved vaksiner eller andre ganger det har vært nødvendig å få stikk ved typisk crp. Har flere ganger blitt advart mot det når jeg bretter ut puppen, men det har alltid gått fint. Nippelen er fortsatt hel😂

Barnet skrek når han ble stukket, men roet seg fort igjen på brystet 🥰 Et lite minutt gikk det kanskje.

Har gjort dette -ca zero reaksjon fra kiddo 2 😅 Kid nr 1 slapp puppen et løyeblikk og okket seg en smule men smakk på igjen etter 20 sek bussing. Funker seff bedre jo mindre de er (ammet til hhv 2.5 og 3.5).

Barnet var roligere. Men jeg har måttet krangle meg til å få lov til å få lov hver gang da personen som skulle stikke ville gi sukkervann istedet. En gang måtte jeg gi meg faktisk.

Barnet gråt under vaksinen og slapp brystet, men hektet seg fort på igjen.

Opplevde stikkeseansen som fort over og at baby ikke synes det var altfor ille. Fikk heldigvis også støtte fra helsespl når jeg ville løse det på denne måten. Vil absolutt anbefale det videre!

Barnet var veldig rolig og gråt kun noen få sekunder etter at vaksinen var satt før hun fortsatte ammingen. Ammet som normalt. Helsesykepleier spurte meg i forkant av vaksinen om jeg tok sjansen på å amme mens hun stakk, i fall barnet skulle bite. Men var positiv da jeg sa at jeg ønsket å amme underveis.

Jeg gjorde det ved 5mnd-vaksinene fordi jeg hadde lest om det her, og fordi babyen min ble veldig lei seg ved 3mnd-vaksine. Dessverre så ble hun like lei seg denne gangen, og sluttet å die ved første stikk for å gråte🥺 Men heldigvis mye trøst i puppen etterpå❤️

Hun slapp puppen og gråt da hun fikk vaksinen. Trøstet en liten god stund før neste stikk. Med barn nr 2 ammet vi ikke mens hun fikk vaksine og hun fikk stikkene rett etter hverandre og trøstet etterpå. Overrasket over hvor raskt hun roet seg, kun noen få sekunder og hun ville ikke ha pupp😅

Baby har tenner (begynte å komme da han var bare 8 uker). Bitingen jeg så for meg at vaksine ville starte orket jeg ikke tanken på. Ville ammet samtidig om jeg ikke hadde den erfaringen med biting. Helsesykepleier foreslo forresten amming under vaksineringen, men forstod meg også godt.

Selv om jeg har hatt to ammeglade barn og begge vaksineskremte – har ingen av dem klart å konsentrere seg om å amme når de har fått vaksine eller når et fly letter, det skjer for mye rett og slett. Men jeg har god erfaring med å amme rett før vaksine, så har de vært litt mer rolige.

Hva er mødres erfaringer med amming som smertelindring på sykehus?

Mitt første barn fikk nyfødt screening på sykehus mens hun lå og skrek på en benk vekk fra oss foreldrene. Min yngste så kom jordmor hjem til oss noen dager etter fødsel og tok nyfødtscreening i foten mens vi ammet. Han spiste bare gjennom det hele, hjemme i vår egen sofa. En helt annen opplevelse. Det var som at han ikke merket det.

Så posten deres om amming under stikk/ vaksine rett før jeg fødte nå. Så på sykehuset når de skulle ta blodprøve i hælen valgte jeg å amme mens de stakk. Babyen reagerte så vidt med å stoppe amming i et lite sekund, og det var det☺️ Storesøkenene gråt masse når de fikk stikk. Da ammet jeg ikke. Tenker å fortsette med amming under vaksiner fremover☺️

Han skrek vesentlig mye mindre enn storebror som ikk ble ammet imens. Han slapp puppen, gråt litt, og ammet videre. (Nyfldtscreening).

Ikke vaksine, men når veneflon skulle legges på 11 dager gammel baby. Utrolig effekt!!

Har ikke i forbindelse med vaksine, men ble oppfordret til det ved blodprøve (14 dager gammel).

Ble anbefalt av sykepleier på sykehuset å amme mens de stakk i foten for blodprøve.

Oppfordret, både på NFl i forhold til blodprøver og på Hs ved vaksiner 🙂

Ikke vaksine, men blodprøve på barsel. Jeg fikk ikke amme. Grunnen var at barnet MÅTTE ligge på et bord.

ikke vaksine, men jeg ville amme mens min nyfødte måtte ta blodprøver på sykehuset og det var de altså SÅ negative til. Jeg insisterte en gang, men gav opp å være «hun dama» og de andre gangene fikk han sukkervann på sprøyte for det var så mye bedre for dem som tok prøven 🙄🙄

Jeg må utdype litt, for dette syntes jeg var så vondt. Leste nylig på deres sider at man kan amme og holde som trøst og smertelindring, og at helsepersonell er pliktet til best mulig smertelindring. Da min lille skulle ta blodprøve 1 eller 2 dager gammel, visste jeg ikke dette, men spurte om jeg kunne få holde henne. Hun som tok blodprøve sa nei. Uvitende tenkte jeg at det var sånn det var. Og så ble babyen min lagt på den kalde benken, og lå og gråt under prøvetakingen, som tross alt tar litt tid. Jeg endte med å holde henne litt i hånden og stryke fordi det var fælt å se henne ha vondt/være redd. Ble på ingen tidspunkt oppfordret til hvordan eller at jeg kunne trøste henne med min nærhet, og ble så sinna og trist for dette i ettertid da jeg lærte dette. Opplevde helsepersonellet der og da som likegyldig ovenfor babyens ubehag og følelser. 💔

Andre tilbakemeldinger fra mødre

Har opplevd meg flau og skamfull som følge av helsesykepleiers reaksjon på ammingen.

Skulle ønske jeg ble anbefalt å amme under stikket også. Ikke bare etter.

Ingen som oppfordret/tipset om det. Tenkte heller ikke på det selv.

De har sagt at jeg kan, men babyen vil ikke amme når han er så lei seg.

Jeg ville ikke amme, men ble mildt presset.

Tenkt at det er litt upraktisk? Og for min del har det vært viktig å lære barnet at vi må ta vaksiner og at de får med seg at det skjer og heller ta trøsten etterpå.

Tenkte i mitt stille sinn at kanskje baby da vil vær redd for å amme om smerten kommer under amming

Strevde allerede med ammingen, så ville ikke at baby potensielt skulle forbinde det med noe vondt/negativt i tillegg

Ammet ikke pga FOMO-baby som var alt for opptatt av hva som skjedde i rommet.

Tenkte å se hvordan reaksjonen på vaksinen ble først. Det varierte litt fra gang til gang hvor mye reaksjon og hvilke behov for trøst babyen hadde.

Skulle ønske jeg ble oppfordret til dette, har ikke sett på det som en mulighet.

—

Du har nå lest om mødres erfaringer med amming ved vaksiner/stikk. I følgende artikkel finnes utdypende informasjon og lenker til retningslinjer og forskning rundt amming og smertelindring av sped- og småbarn:

❓Amming som smertelindring og trøst ved vaksiner og andre stikk

Tema

Ammestart

Ammestart: Alt du trenger å vite

Her er det viktigste du som gravid eller fersk mamma trenger å vite om amming rett etter fødsel og i barseltiden.

Amming er et samarbeidsprosjekt

I denne teksten har vi samlet det vi tenker er viktig å vite om hvis du vil ha en så god start på ammingen som mulig. Det er rettet mot deg som er gravid eller fersk mamma, men det betyr ikke at det ikke er relevant for partner – tvert i mot 🧡

Jo mer en partner eller støtteperson vet om amming og morsmelk, jo mer støtte og forståelse den som ammer får – jo større sjanse er det for at ammingen fungerer.

Du som partner (eller annen støtteperson) kan kanskje ikke amme, men det er mye annet du kan gjøre – for eksempel å sette deg inn i

• hva som er vanlig å oppleve i tiden etter fødsel
• hvordan amming og melkeproduksjon fungerer
• hvilke små og store utfordringer som kan dukke opp
• hvem dere kan kontakte hvis det oppstår utfordringer
• hvordan du kan støtte mor, uansett hvordan ammingen går (eller ikke går)

Alt dette finner du informasjon om i denne artikkelen, i tillegg til her:

❓Hvordan lage en barselplan?

❓Hva trenger jeg å vite om barseltiden?

Ammehjelpen er Norges største kilde til oppdatert informasjon om amming og morsmelk. På nettsiden vår finner du over 100 artikler om amming og morsmelk, og flere andre tema som er relevante for ferske foreldre.

Du finner mer informasjon om ulike temaer ved å klikke på lenkene i teksten.

Fem viktige punkter for en god ammestart

Kjenner du på at all denne informasjonen kan virke overveldende?

Bruk innholdsfortegnelsen i artikkelen til å hoppe til de punktene du syns høres interessante ut. Bla nedover og stopp ved det som fanger oppmerksomheten. Ikke gap over for mye på én gang.

Det viktigste er at du vet hvor du kan finne informasjon hvis du trenger det.

Du kan også ta utgangspunkt i disse fem viktige punktene for en god ammestart:

• Amming er et samarbeidsprosjekt mellom deg og partner
• Hudkontakt med babyen
• Legg til rette for en ammestilling som er behagelig for både mor og barn
• Hyppig amming: Minst 8-12 ganger pr døgn
• Kunnskap om normal spedbarnsatferd

De fire første punktene er basert på forskning i regi av Kompetencecenter for amning i Danmark. Mødre som ble veiledet ut fra disse punktene hadde større sjanse for å fullamme til seks måneder, og barna hadde lavere risiko for å bli re-innlagt på sykehus på grunn av utfordringer rundt amming/ernæring.

Det femte og siste punktet er basert på forskning omkring årsaker til ammeslutt i barnets første år. «Lite melk» blir av mødre (både i Norge og i resten av verden) oppgitt som én av de viktigste årsakene til introduksjon av morsmelkerstatning eller ammestopp.

At «lite melk» oppgis som årsak er imidlertid ikke det samme som at babyen faktisk får for lite melk, eller at mor ikke er i stand til å produsere nok melk. Det er vanlig at normal spedbarnsatferd som gråt, uro og hyppig amming feiltolkes som tegn på lite melk, både av foreldre og helsepersonell (kilde).

Hvis du tror at du har lite melk er det lurt å kontakte helsestasjonen, slik at de kan finne ut om babyen får nok melk, og veilede deg omkring amming ut fra dine behov. Les mer om dette under overskriften «Kan jeg produsere nok melk?».

Denne lille filmen viser på en enkel og god måte hvordan amming og melkeproduksjon fungerer:

Kjære førstegangsmamma

De fleste kvinnekropper har bryster som produserer melk. Ammingen har gode vilkår hvis du stoler på deg selv, på babyen og på puppene dine.

Amming er naturlig – men ikke naturlig som å puste – det er mer som en dans der dere begge er nybegynnere.

Amming er en forlengelse av det som skjedde da babyen lå i magen din og fikk det han trengte gjennom navlestrengen. Det er sånn pattedyr flest er «ment» å skulle holde liv i ungene sine.

Da babyen lå på innsiden, så gikk overføringen av næring av seg selv. Når babyen kommer ut, så krever det mer av både babyen og deg. Du skal bruke puppene dine til noe du aldri har gjort før, og babyen skal lære seg å die.

Det er en naturlig del av å være menneske, og dere har instinkter som kan hjelpe dere. Men det betyr ikke at det alltid er enkelt – spesielt ikke de første dagene og ukene når du kanskje kjenner på at du ikke gjør noe annet enn å amme, eller strever med å prøve å amme.

Det kan oppleves både uvant, utmattende og skikkelig vanskelig.

Du føler kanskje at du ikke har nok hender, og at det er SÅ mange ting må klaffe akkurat samtidig. Det kan være lett å miste motet.

Da er det viktig at du vet at det ikke kommer til å være sånn for alltid.

Det kan ta litt tid å få teken på det, og det er viktig med god støtte og veiledning i starten. Men når dere har rytmen inne, så er det plutselig både enkelt, praktisk og fint. Og kanskje til og med litt magisk innimellom.

Det er mange mødre som kjenner seg igjen i – og finner trøst i – denne illustrasjonen av @tegnehanne:

Før du vet ordet av det, så er amming noe du og babyen bare gjør, uten å tenke så mye over det, og uten at du trenger å koordinere puter, fektende baby-armer, et virrende babyhode og den optimale vinkelen på brystet.

Det tar riktignok ikke ti måneder før alt er på plass, i tilfelle noen skulle være i tvil om det ☺️ For de fleste tar det 2-3-4 uker, for andre tar det et par måneder – og for noen løsner de ikke i det hele tatt.

HVIS du skulle oppleve små eller store humper i veien: Ikke vær redd for å snakke med noen, uansett om alt går i motbakke eller på skinner – eller noe midt i mellom.

Be om hjelp og oppfølging av ammekyndig helsepersonell hvis det er noe du syns er vanskelig. Du skal ikke måtte streve helt på egen hånd. Kontakt barselavdelingen (de første ukene etter fødsel), eller helsestasjonen (hele ammeperioden).

Du kan også kontakte en ammehjelper via én av kanalene våre. Kontaktinfo ligger nederst i denne artikkelen.

Det skal være hjelp å få. Du er ikke alene 🧡

Hvorfor vil kvinner amme?

Helseeffektene av amming er viktige både for mor og barn – men vår erfaring er at dette ikke nødvendigvis er hovedgrunnen til at kvinner flest ønsker å amme.

I en undersøkelse i Ammehjelpsgruppen på Facebook spurte vi medlemmene hvorfor de ammer. Vi fikk over 1000 svar. De fleste svarte «fordi det føles naturlig» og «fordi jeg vil».

Noen gravide er usikre på om de vil amme, eller har ingen sterke følelser omkring det. Etter fødsel vil en del mødre oppleve at instinktene tar over.

Det er som om kroppene våre «vet» at amming og morsmelk sikrer at barnet overlever. Instinktene våre vet ikke at det finnes alternativer som gjør at barn som fødes i dag overlever uten morsmelk.

Mange ønsker å bruke brystene til å amme med, på samme måte som vi ønsker å bruke kroppen vår på andre måter. Å produsere melk og å amme er funksjoner som mammakroppen har, og som det er helt naturlig å ønske å benytte seg av. 

Når ammingen går bra vil det kunne gi en enorm opplevelse av mestring og stolthet. Tenk at barnet vokser og lever på grunn av melken du produserer?

Amming er i tillegg mye mer enn mat.

Amming er en måte å være mamma på, et universalmiddel som hjelper mot det meste. Det kan for eksempel bidra til å roe barnet hvis det er oppkavet, trøtt, overtrøtt, redd, har vondt, er slitent. Amming gjør at vi skiller ut oksytocin, kjærlighetshormonet.

Mange mødre kjenner på en akutt avslappethet når de ammer, noe som gir en fin mulighet til å lukke øynene og hente seg inn.

Amming kan bidra til å forebygge psykisk strev etter fødsel – hvis ammingen fungerer, eller hvis du får hjelp ved ammeproblemer.

Morsmelk er kortreist, alltid klar til bruk og passe varm – og det er vanskelig å glemme den igjen noe sted.

Amming er dessuten mer miljøvennlig enn å gi morsmelkerstatning, som krever store ressurser i forbindelse med produksjon, frakt, tilberedning og utstyr.

Amming gir matsikkerhet for våre minste og mest sårbare i usikre tider:

Spedbarn som ikke får morsmelk kan være i fare hvis strømmen blir borte over flere dager slik at det blir vanskelig å koke vann for trygg tilberedning og sterilisere flasker, eller hvis det plutselig skulle bli mangel på morsmelkerstatning.

Hvorfor er morsmelk viktig for babyen?

Morsmelk er den maten spedbarnet er ment å skulle få etter fødsel. Morsmelk setter i gang prosesser i barnets immunsystem og påvirker blant annet tarmfloraen på en god måte.

Morsmelk inneholder blant annet antistoffer, stamceller, pre- og probiotika, hormoner og enzymer som bare finnes i morsmelk, og som er viktige for barnets helse på ulike måter.

En baby som ikke får morsmelk kan ha økt risiko for ulike sykdommer og infeksjoner, både nå og senere i livet. (Helsedirektoratet)

Amming virker også inn på helsa til den som ammer. Kvinner som ikke ammer har statistisk høyere risiko for ulike typer kreft og livsstilssykdommer enn kvinner som ammer. Jo flere måneder og år en kvinne ammer, jo større er de positive helseeffektene.

❓Helseeffekter for deg som ammer

For folkehelsa er det derfor best å legge til rette for at så mange som mulig ammer, og at så mange barn som mulig får morsmelk.

Noen kan ikke – eller ønsker ikke – å fullernære barnet med morsmelk. Da er delamming (at du både gir morsmelk og morsmelkerstatning) et svært godt alternativ, både for deg og barnet.

Morsmelkerstatning er vanligvis basert på kumelk. Kumelka blir plukket fra hverandre og behandlet på en måte som gjør at menneskebabyer kan tåle den. Blandingen blir også tilsatt vitaminer, mineraler og andre stoffer som menneskebabyer trenger for å vokse og utvikle seg.

Mye av det som finnes i morsmelk er imidlertid umulig å gjenskape i morsmelkerstatning, for eksempel antistoffer og andre stoffer som påvirker immunforsvaret, hormoner, stamceller, og de mange ulike stoffene som påvirker tarmhelsen til barnet.

Morsmelkerstatning vil derfor aldri kunne bli helt likt morsmelk. Men hvis morsmelk ikke er tilgjengelig, så er morsmelkerstatning det beste alternativet.

Les mer og finn kilder:

❓Har det noe å si om babyen får morsmelk eller morsmelkerstatning?

❓Hva inneholder morsmelk?

Hva hvis babyen får behov for tillegg av melk etter fødsel?

Råmelken du produserer de første dagene er som regel nok for friske babyer de første dagene fram til produksjonen av den modne melka starter opp.

Men noen babyer kan trenge mer melk enn du har, for eksempel hvis babyen er prematur, syk eller har lavt blodsukker.

Friske nyfødte får tilbud om morsmelkerstatning hvis de har et medisinsk behov for melk som er større enn det du produserer etter fødsel. Donormelk fra melkebanken (altså morsmelk fra andre kvinner) er forbeholdt premature og syke nyfødte.

Hvis du vet at du venter et lite barn, et sykt barn, et stort barn, har diabetes, pcos, eller andre hormonelle grunner til lav melkeproduksjon eller skal ta keisersnitt, så er det større risiko for at barnet kan ha behov for tillegg.

Hvis du ønsker å sikre deg at babyen din får mest mulig av din melk hvis det blir behov for tillegg, så kan du vurdere å håndmelke råmelk fra uke 37 i svangerskapet.

Dette kan du lese mer om i artikkelen vår: 

❓Hvorfor håndmelke før fødsel?

Hvis du ikke har håndmelket før fødsel, så kan du fortsatt få hjelp på barselavdelingen til å gi babyen mest mulig av din melk ved behov for tillegg.

Du kan for eksempel be om hjelp til å lære håndmelking slik at babyen kan få din råmelk på kopp eller skje. Vær tydelig med personalet hvis du ønsker dette.

❓Hvordan håndmelke?

PS. Mange mødre blir redde for at tillegg av morsmelkerstatning kan ødelegge for ammingen. At babyen trenger tillegg kan hos noen gjøre at amme-selvtilliten får seg en knekk – og det er lett å begynne å tvile på om man er i stand til å produsere nok melk.

Tidlig tilskudd av morsmelkerstatning kan for eksempel forstyrre etableringen av melkeproduksjonen i de første sårbare dagene. Morsmelkerstatning er tyngre å fordøye.

Det kan gjøre at babyen søker brystet sjeldnere enn det den vanligvis ville gjort, og at brystene dine dermed går glipp av verdifull stimulering av melkeproduksjonen.

Selv om det i utgangspunktet er anbefalt å unngå tillegg av morsmelkerstatning med mindre det er medisinsk nødvendig, så finnes det mange eksempler på at litt tillegg på barsel ikke virker negativt inn på verken ammelengde eller barnets helse. Forskningen på området sier noe om en stor gruppe barn, og ikke enkeltindivider.

Klok bruk av tillegg vil for noen kunne gjøre at de kommer over en kneik med ammingen, og være årsaken til at de fortsetter å amme i stedet for å stoppe. Det er også mange som av ulike årsaker gir både morsmelk og morsmelkerstatning hele ammeperioden. Delamming kan ha positive helseeffekter både for mor og baby.

Hva skjer på sykehuset etter fødsel?

I de neste avsnittene skriver vi litt om hva som skjer rett etter fødsel, på fødestua og på barselavdelingen – spesielt knyttet til amming og melkeproduksjon.

Det vil kunne skje mange andre ting i tillegg til det vi beskriver, og noe av dette finner du informasjon om i artikkelen vår om barseltiden. Det kan også være at rutinene der du har født er annerledes enn det som beskrives her.

De aller fleste sykehus har informasjon om fødsel og barseltid på nettsidene sine.

Her er et eksempel fra Oslo Universitetssykehus (OUS).

På fødestua

Babyen er ute!

Melkeproduksjonen starter i svangerskapet, og for alvor når babyen og morkaken er ute av kroppen din. Fra det øyeblikket babyen er ute må du forholde deg til amming, melkeproduksjon og ulike måter å få melk i babyen på (også selv om du ikke kan/skal amme).

Hvis både du og babyen er i form til det, så vil du få babyen på magen din rett etter fødsel.

I noen timer etter fødsel er babyen ofte svært våken. Babyen er født med instinkter som gjør at den vil prøve å lete seg fram til brystet. De aller fleste friske babyer klarer dette med lett veiledning fra deg eller personalet.

Dette er opprinnelsen til det som kalles tilbakelent amming, der babyen får brukt medfødte instinkter og reflekser bedre enn i andre ammestillinger.

Noen ligger på siden når de ammer for første gang på fødestua. Liggende amming er en viktig stilling å øve på fordi den sørger for at du kan hvile deg, og det er også den tryggeste og beste stillingen hvis du sovner mens du ammer.

Råmelken kommer som regel i små dråper. Den er likevel i de aller fleste tilfeller nok for barnet, fram til produksjonen av mer moden melk starter opp. Babyen er født med en «matpakke», og trenger ikke store mengder melk de første dagene.

Selv om det ofte ikke er så mye råmelk, så er den er svært viktig for babyen etter fødsel.

Råmelken inneholder antistoffer mot mange av infeksjonene du selv har blitt utsatt for, noe som bidrar til å beskytte barnet mot sykdom.

Antistoffene legger seg som en beskyttende hinne på overflaten av barnets tarm. Dette kan hindre sykdomsfremkallende bakterier og virus fra å slippe igjennom.

Personalet på føden vil derfor hjelpe deg til å legge babyen til brystet og/eller vise deg hvordan du håndmelker ut råmelk slik at babyen kan få den på skje, sprøyte eller kopp.

Etter den første ammingen er det vanlig at babyen sover i en del timer. Fødsel er hardt arbeid, både for den som føder og for den som fødes.

Etter en ukomplisert vaginal fødsel blir dere på fødestua noen timer før dere flyttes til barselavdeling eller barselhotell.

Etter keisersnitt eller andre operative inngrep er du på en post-operativ avdeling til du er klar for barselavdelingen. Det kan være ulike rutiner ved ulike sykehus.

❓Amming etter keisersnitt

På barselavdelingen

Har du skrevet om amming i fødebrevet ditt? Da kan du spørre personalet om de har lest det.

Amming gjør at livmoren trekker seg sammen. Du vil derfor kunne oppleve det som kalles etter-rier. Noen merker ikke så mye til dem, mens andre syns det er smertefullt. Be om smertestillende hvis du har vondt.

Å ha babyen mest mulig inntil seg hud mot hud – i stedet for at babyen er pakket inn i klær/tepper eller ligger mye for seg selv i den gjennomsiktige babysengen – er viktig av flere årsaker:

Det stabiliserer babyens blodsukker, pust- og hjerterytme og kan gjøre at babyen gråter mindre. Det kan også gjør det enklere for deg å lære signalene babyen gir når hen vil ammes, og det er bra for melkeprodusjonen din. Hudkontakt bidrar til at babyen stimuleres og våkner for å die.

Hvis dere av ulike årsaker ikke kunne være sammen rett etter fødsel, så er det er ikke for sent å starte på nytt med mye hudkontakt og tilbakelent amming så snart dere får muligheten på barselavdelingen eller hjemme.

Ammestillinger

Tilbakelent amming stimulerer babyens medfødte reflekser og øker sannsynligheten for at babyen får et godt sugetak.

Det er varierende kunnskap om denne ammestillingen på barselavdelingene. Du kan oppleve at de heller ønsker å veilede deg i andre ammestillinger.

Prinsippene bak tilbakelent amming gjelder imidlertid uansett ammestilling:

Barnet bør få bruke refleksene sine, søke, og gjøre seg kjent med brystet. Effekten av tyngdekraften etterlignes ved at du holder babyen tett inntil kroppen.

Du kan også hjelpe babyen til brystet mens du sitter oppreist (s.10) og lene deg sakte tilbake etterpå.

Målet er at du skal slippe å bruke krefter på å holde babyen, at babyen skal slippe å bruke krefter på å holde seg stabil, og at både du og babyen kan slappe av.

På denne måten kan dere «smitte» hverandre med ro. Dette er positivt for melkeproduksjonen, sugetaket og begges opplevelse av ammestunden.

❓Hvilken ammestilling bør jeg bruke?

Hvorfor er det viktig med et godt sugetak?

Et godt sugetak kan forebygge både smerter, såre brystknopper og brystbetennelse – og sørger for at barnet får nok melk.

Hjelp og veiledning til å sikre et godt sugetak er derfor god og viktig barselomsorg.

Amming kan være litt ømt i starten, men det skal ikke gjøre ordentlig vondt. Hvis du har vondt gjennom hele ammestunden, så er ikke alt bra – selv om noen sier at sugetaket ser bra ut fra utsiden.

Be om at helsepersonell gjør en ammeobservasjon hvis det gjør vondt å amme, eller hvis barnet ikke går opp i vekt slik det skal.

Sugetaket er godt dersom du ikke har vondt, og barnet får i seg melken det har behov for.

Les mer og se filmer:

❓Hvordan sikre et godt sugetak.

Hvis babyen i stor grad får lete seg fram selv og bli klar til å die, så vil sugetaket ofte bli bedre fra start. Å presse brystet inn i munnen til babyen før babyen gaper og viser interesse kan gjøre at babyen etterpå vegrer seg for å ta brystet.

Hvis du bruker ammepute, så er det viktig at den brukes riktig. Hvis den brukes feil, så kan det skape problemer for ammingen.

Du kan lese mer om ammeputer og annet utstyr i utstyrsguiden vi har laget for gravide og ferske mødre: 

❓Hva trenger jeg av utstyr til barseltiden?

Hektehjelp?

Noen ganger tilbyr helsepersonell å hjelpe babyen til brystet. Dette kalles ofte «hektehjelp», noe som innebærer at helsepersonell holder rundt areola og brystknopp og hekter babyen på brystet.

Noen ganger kan det være nyttig, og da skal helsepersonell i såfall forklare hvorfor – men det er du som avgjør om du ønsker å bli hjulpet på denne måten.

Intensjonen bak hektehjelp er god: Det kan være fort gjort å få babyen til brystet på denne måten, noe som kan oppleves som noe positivt av både personalet og foreldrene.

Mens noen setter pris på denne typen hjelp, så vil det for andre kunne oppleves invaderende, stressende eller voldsomt.

Hvis du ber om, eller får tilbud om hektehjelp og ønsker dette, så er det lurt å i tillegg be om veiledning i hvordan du kan hjelpe babyen til brystet selv.

Om ikke lenge skal du hjem fra sykehuset, og da må dere få til ammingen uten hjelp fra andre. Bruk tiden på sykehuset til å bli trygg på å legge babyen til brystet på egen hånd.

Be om veiledning fra personalet hvis du trenger det, og be om ekstra tid på barsel hvis du kjenner at du har behov for det. Dette er ikke alltid mulig, men det er viktig å spørre. Ved ammeproblemer kan du be om time ved ammepoliklinikk hvis dette finnes.

God ammeveiledning (som gjør at du etterhvert vil kjenne på mestring) er i utgangspunktet at helsepersonell står med armene på ryggen og veileder deg. De kan også legge hendene sine utenpå dine hender og hjelpe deg til å styre baby og pupp hvis du ønsker dette.

Hva hvis babyen ikke klarer å ta brystet?

Noen babyer er for trøtte, slappe eller slitne til å ta brystet de første 1-2 dagene etter fødsel. Dette kan for eksempel skyldes en tøff fødsel og/eller at de er påvirket av medikamenter du fikk i forbindelse med fødselen.

Det er viktig å ikke tvinge babyen på brystet, men å vente til babyen er interessert, og søker og gaper aktivt.

Det viktigste du kan gjøre i slike situasjoner er å ha babyen hud-mot-hud på brystet ditt, håndmelke dråpene du får ut med råmelk og gi disse til babyen, enten rett i munnen på en fingertupp eller via sprøyte eller kopp.

Dette øker sjansen for at babyen tar brystet spontant, gir viktig råmelk til babyen og viktig stimulering til melkeproduksjonen din.

Dette er også viktig hvis ammingen av andre årsaker er vanskelig å få til.

Du kan håndmelke så ofte du vil, men det bør være minst 8-12 ganger i døgnet for å etterligne hvor ofte babyen ville diet. Du kan alltid vente på babyen, men du kan ikke vente på melkeproduksjonen.

Les mer:

❓Trøtte nyfødte

❓Sugesvake nyfødte

Hvor ofte skal jeg amme?

Her kan du se sånn omtrent hvor liten babymagen er de første ukene. Illustrasjonene er basert på hvor mye melk det er vanlig at nyfødte får i seg ved hver amming. Dette er ingen fasit, kun en veiledende pekepinn.

Nyfødte har bittesmå mager. De vil derfor søke til brystet hver 1-2 time, eller oftere. Det er normalt å føle at du ikke gjør noe annet enn å amme de første dagene (og ukene).

De første dagene kan ammingen være ganske rotete og uforutsigbar. Noen babyer sover mye, mens andre vil være på puppen hele tiden.

Amming eller håndmelking/pumping minst 8-12 ganger pr døgn de første dagene og ukene er med på å sikre en god melkeproduksjon både nå og senere i ammeperioden.

Les mer:

❓Hvor ofte skal jeg amme?

De første dagene og ukene er det ofte sånn at en våken baby er en sulten baby.

Se etter tidlige tegn på at babyen vil til brystet. Nyfødte trenger ikke være våkne for å vise disse tegnene:

• Raske øyebevegelser når øynene er lukket
• Suttebevegelser med munn og tunge
• Gaper og stikker tungen ut av munnen ​
• Bevegelse med armer og ben
• Smatter på hender og søker med munnen

Middels og sene tegn:

• Uro og klynkelyder
• Uro og gråt innimellom
• Gråt hele tiden

Det er ikke alltid så lett å plukke opp disse signalene, og noen babyer går raskere fra 0-100 enn andre. Men etterhvert som du blir bedre kjent med babyen din, så blir det enklere, spesielt hvis du har babyen tett på kroppen din.

Les mer:

❓Hvordan signaliserer nyfødte signaliserer at de vil ammes?

3-timers stell

Hvis babyen for eksempel fødes lett prematurt, er liten for alderen, har fødselsvekt over 4,7 kilo, eller av andre årsaker står i fare for å få lavt blodsukker – så kan du få beskjed om at dere må følge noe som kalles «3-timersstell» (Kilde: OUS).

3-timers-stell håndheves ulikt fra situasjon til situasjon. Utgangspunktet er at babyen skal ammes eller få melk på andre måter minst hver tredje time. Man regner tre timer fra måltidsstart til måltidsstart.

Det er vanlig å misforstå og tenke at man må vente til det har gått minst tre timer, selv om babyen signaliserer at den vil ammes før det har gått tre timer.

Men du kan altså både amme og gi babyen utmelket råmelk på andre måter mye oftere enn hver tredje time. Dette er som regel bare positivt.

Ved et slikt regime kan det være enda viktigere at du har babyen hud-mot-hud så mye som mulig, nettopp fordi det regulerer blodsukkeret, holder babyen varm, og holder babyen i nærheten av brystet. Dette kan gi oftere amming eller signaler om sult enn om babyen lå for seg selv.

Det er vanlig at personalet ønsker å gi tillegg av morsmelkerstatning hvis de er usikre på hvor mye melk babyen får i seg ved amming, eller hvis mengden råmelk du klarer å håndmelke er lavere enn det babyen etter prosedyrene skal ha.

Noen i denne situasjonen har håndmelket råmelk i svangerskapet. Men selv om du ikke har gjort dette, så kan du fortsatt få hjelp på barselavdelingen til å gi babyen mest mulig av din melk ved behov for tillegg.

Den andre natta etter fødsel

Rett etter fødsel er det vanlig at babyen har en våken periode der han er aktiv og søker brystet. Etter den første ammingen er det vanlig at babyen sovner, og det er vanlig at de sover mye det første døgnet – selv om de også skal våkne for å die.

Mange beskriver at babyen deres plutselig våkner ordentlig til den andre natta på sykehuset. Det er vanlig å oppleve at babyen ikke er fornøyd med mindre han ammes eller ligger inntil.

Ettersom nyfødte ikke kan forklare oss hva som skjer, så kan vi ikke være sikre på hva de føler og opplever. Men det er ikke så rart hvis de reagerer på overgangen fra å ligge inne i livmoren til å komme ut i verden med lys, lyder og andre typer stimuli.

Nyfødte «vet» at det sikrer tilgangen på melk og beskyttelse å være inntil kroppen din.

Babyer er født med et overlevelsesinstinkt som forteller dem at de er tryggest i armene til omsorgspersonene sine. I tillegg stimulerer hyppig amming melkeproduksjonen, noe som også bidrar til å sikre at babyen overlever.

Dette kan oppleves slitsomt. Noen får også en følelse av at de sulter babyen sin fordi hun virker så desperat etter pupp og ikke vil ligge for seg selv. Men hun gjør altså bare jobben sin.

Hvis babyen ikke roer seg ved brystet, selv etter å byttet fram og tilbake flere ganger, så kan du prøve å håndmelke ut litt som babyen kan få på kopp. Noen babyer roer seg hvis de får suge på en (ren) finger.

❓Hvordan sover og oppfører en normal baby seg?

Kan svøping redusere melkeproduksjonen?

Det er vanlig at nyfødte bare sover godt hvis de er inntil foreldrene. Noen opplever dette som slitsomt, og får råd om å svøpe den nyfødte, som en liten burrito.

Svøping kan hjelpe nyfødte babyer å finne ro i egen seng. Det gjelder riktignok Ikke alle babyer, men noen sover lengre alene enn de pleier når de er svøpt.

Det er lett å tenke at det bare er en god ting at den nyfødte sover i lengre strekk alene. Men hvis man alltid svøper babyen i forbindelse med søvn, kan dette hos noen på sikt føre til at babyen får for lite melk og at melkeproduksjonen går ned.

❌ Svøping KAN nemlig skjule tidlige tegn på sult hos nyfødte, og hindre dem i å signalisere ofte nok.

Å suge på fingrene/hendene er for eksempel et tidlig tegn på sult og en måte nyfødte kan roe seg på – og svøping med armene ned hindrer dem i å gjøre dette.

Det kan blant annet føre til at babyen må gråte for å si fra. Gråt er ofte et sent tegn på at babyen vil ammes/mates, og kan gjøre det vanskeligere å legge babyen til brystet.

Hvis du ønsker å svøpe kan det derfor være fint å legge til rette for at den nyfødte svøpes med hendene opp mot ansiktet slik at hen har tilgang til dem.

Det er dessuten viktig å fjerne svøpet når babyen skal ammes eller mates med flaske/kopp.

Årsakene til det er at svøpet hindrer hudkontakt, og det kan også hindre babyen i å bruke armene og hendene til å signalisere sult/metthet og til å stimulere utdrivingen av melk under amming.

Les om tryggest mulig svøping på nettsiden vår: ammehjelpen.no/trygg-babysovn

Hva er viktig når vi kommer hjem?

Det er vanlig å komme hjem fra barsel 2-3 dager etter fødsel.

Ammingen er mye mer enn mat for babyen. Amming er beroligende og søvndyssende. Babyen føler seg trygg og rolig når han hører hjerteslagene dine og kjenner lukten av deg, på samme måte som da hun lå i magen din.

Babyen skiller ikke på dag og natt, og behovene for amming og nærhet er det samme døgnet rundt.

Det oppleves ofte vanskeligere å gi babyen nærhet om natten enn det er om dagen.

Det er derfor viktig å ha kunnskap om 

❓amming om natta

❓normal babysøvn

❓hvordan få mest mulig søvn?

❓liggende amming

❓samsoving (uansett om dere har tenkt å samsove eller ikke)

❓tryggest mulig sovemiljø for babyen.

På dagtid er det fint å ha et ammested, enten i en stol eller i en sofa, der du har det du trenger i nærheten. Mange blir for eksempel tørste i det sekundet babyen kobler seg på brystet.

Du bruker mye tid på å amme de første dagene, ukene og månedene. Ammingen skal være en avslappende stund for deg. Du skal hente nye krefter, ikke sitte stiv og anspent.  

Det er derfor viktig at du finner en ammestilling du synes er komfortabel, slik at du ikke spenner deg under ammingen.

Det er viktig med god støtte til armer og nakke, uansett hvilken ammestilling du bruker.

❓Hvilken ammestilling bør jeg bruke?

Du bør amme så ofte som barnet signaliserer at det vil ammes, noe som innimellom kan være så ofte som hver time de første dagene. De fleste ammer 8-12 ganger eller mer pr døgn.

Du kan i utgangspunktet ikke amme for ofte, men det er mulig å amme for lite.

Brystene er avhengig av å stimuleres ofte – spesielt i begynnelsen – for at melkeproduksjonen skal etableres og opprettholdes.

Les mer:

❓Hvor ofte bør jeg amme?

I noen tilfeller kan hyppige og langvarige ammestunder skyldes at den nyfødte får for lite melk. Følg med på bleier og allmenntilstand, og kontakt helsepersonell hvis dere er usikre.

Hva er forskjellen på brystspreng og melkespreng?

Mange opplever problemfri amming på sykehuset, men får problemer når de kommer hjem. Det er fordi hjemkomsten ofte skjer samtidig med at brystsprengen setter inn.

Rett etter fødsel er brystene myke – men etter noen dager skjer det noe:

Når melkeproduksjonen går over i en ny fase etter 2-4 dager vil brystene som regel vokse, og de kan bli varme, rødlige, harde og ømme. 

Det er vanlig å tenke at dette betyr at du plutselig har masse melk. Men brystspreng er ikke er det samme som melkespreng.

Brystspreng skyldes økt blodtilstrømming og ødemer (altså væske i vevet). Melkespreng skyldes at brystene er fulle av melk, noe du kan oppleve litt senere i ammeforløpet.

Brystspreng betyr at råmelken er i ferd med å endre seg til mer moden morsmelk i større mengder.

Ødemene kan gjøre brystene så harde at det blir vanskelig for barnet å få et godt tak, og melken kommer seg ikke ut. Brystknoppen kan også flates ut.

Alt dette kan gjøre at brystknoppen ikke kommer langt nok bak mot den myke delen av ganen i munnen til barnet, sugetaket blir dårlig, og du kan få smerter og såre brystknopper.

Hva kan hjelpe?

For å gjøre brystet mykere kan hjelpe å bruke en form for lymfedrenasje, der du stryker forsiktig fra brystknoppen, ut mot sidene av brystet og opp mot armhulen, for å lede væsken vekk. Det er viktig å stryke forsiktig, som om du skulle stryke over ansiktet på barnet ditt. Hard massasje anbefales ikke.

Du kan også bruke noe som kalles Cottermans grep for å flytte væske vekk fra brystknoppen, eller legge på kalde omslag.

En brystpumpe kan gjøre vondt verre fordi den lager vakuum og suger væske ut i vevet rundt brystknoppen. Dette kan gi hevelser og smerter og gjøre det enda vanskeligere for barnet å få tak.

Babyen er den beste til å lindre brystsprengen. La babyen die så ofte hun/han vil eller håndmelk hvis babyen ikke dier.

Brystspreng varer ca en uke, pluss/minus.

Les mer:

❓Hva kan jeg gjøre hvis jeg har brystspreng?

Kan jeg produsere nok melk?

De aller fleste mødre kan produsere nok melk til barnet sitt. Hvis barnet får styre tilgangen til brystet, så vil kroppen i utgangspunktet skjønne hvor mye melk som skal lages.

Noen mødre tror på et tidspunkt at de har for lite melk fordi babyen søker brystet ofte, eller ikke virker fornøyd.

Å tro at man har for lite melk er én av de vanligste årsakene til at mødre slutter å amme før de egentlig ønsker.

Hvis du tror at du har lite melk anbefaler vi å dra på helsestasjonen for å veie babyen i samarbeid med helsesykepleier. Hvis babyen øker som forventet i vekt, så får han/hun nok melk.

Bleiene kan fortelle deg om babyen får nok melk de første dagene.

Tegn på at den nyfødte får for lite melk er få bleier med tiss og bæsj kombinert med svak eller ingen vektoppgang.

Les mer:

❓Sjekkliste: Får den nyfødte nok melk?

❓Har jeg for lite melk?

Hvis babyen viser tegn til å få lite melk, så trenger ikke dette bety at du ikke er i stand til å produsere nok melk.

Gjennom ammeveiledning fra helsepersonell kan du få hjelp til å se på faktorer som:

• hvor ofte du ammer
• ammeteknikk
• forsinket/manglende utdrivingsrefleks 
• fysiske hindringer hos barnet (for eksempel stramt tungebånd eller muskel/skjelettplager)

Noen få mødre er ikke i stand til å produsere nok melk til barnet sitt.

❓Hva er sjeldne årsaker til lite melk?

Be om hjelp fra ammekyndig helsepersonell hvis du er usikker på noe omkring dette.

Bør babyen få smokk?

De fleste nyfødte har et naturlig, sterkt sugebehov. De er programmert til å ville suge og til å søke brystet ofte.

Dette sugebehovet kan av og til tolkes som unaturlig sterkt og at det derfor er viktig å gi smokk. Men sugebehovet er akkurat som det skal være.

At den nyfødte dier ofte og lenge de første dagene og ukene er med på å legge grunnlaget for en god melkeproduksjon, både der og da, men også senere i ammeforløpet.

At babyen får ligge ofte til brystet i begynnelsen dekker også mange behov samtidig:

Det virker beroligende, gir nærhet, trygghet og hudkontakt – i tillegg til jevnt påfyll av næring, beskyttelse mot infeksjoner, stamceller, gode bakterier og alt annet som er i morsmelka.

Det er viktig at babyen få die når han/hun viser tegn til å ville det, selv om du tenker at du nettopp ammet og at babyen umulig kan være sulten nå igjen. Selvregulering er viktig for at babyen skal få dekket behovene sine.

Det er helt naturlig for barnet å søke seg til brystet, og å ønske å bli der, av mange andre grunner enn sult og tørst.

Noen kan få høre at dette er feil eller bør unngås, og at de må «unngå å bli brukt som smokk».

Bruken av smokk er så innarbeidet i kulturen vår at vi ofte glemmer at smokken er en erstatning for brystet.

Det er ikke feil å bruke brystet for å roe barnet. Det er ikke feil å amme barnet i søvn. Det er ikke feil å la barnet sove på puppen. Det er ikke feil å «amme nå igjen». 

Men det er selvsagt både lov, innafor og forståelig å ville ha en pause fra hyppig amming, ønske at babyen skal ta smokk – eller å gi babyen en smokk, av flere ulike årsaker. Dette er helt opp til deg.

Hvis du vil gi smokk, så er det best å vente til ammingen er godt etablert, og du vet at barnet øker i vekt slik det skal. 

Les mer:

❓Hva er fordeler og ulemper ved å gi smokk?

Hva er vanlige utfordringer?

Det er vanlig å oppleve utfordringer med ammingen i større eller mindre grad.

Her er en noen av de vanligste:

• Såre og vonde brystknopper
• Bekymringer om lite melk
• Tette melkeganger eller brystbetennelse
• For mye melk
• Babyen søker plutselig brystet mye oftere enn vanlig
• Babyen kaver ved brystet

I tillegg er det vanlig å bekymre seg, og lure på om det som skjer er normalt:

• Babyen vil ikke ligge for seg selv
• Babyen er urolig om kvelden
• Babyen gråter mye
• Usikkerhet omkring babybæsj
• Legger babyen nok på seg?
• Gulp, rap og refluks

Kan noe jeg spiser gi babyen vondt i magen?

Mange får høre at de ikke må spise for eksempel kål, løk, jordbær, reker eller drikke brus mens de ammer. Forskning har ikke vist noen sammenheng mellom disse matvarene og magesmerter hos barnet.

Babyen kan ha vondt i magen eller vise tegn til ubehag og uro av mange ulike årsaker. 

Les mer: 

❓Hva kan jeg spise og drikke når jeg ammer?

Er det mulig å ha lite næring i melka?

Nei. Morsmelk mister ikke næring, uansett alder på barnet, men sammensetningen endres i takt med barnets stadig vekslende behov.

Hvis barnet får styre tilgangen til brystet, så får det som regel i seg den næringen det har behov for.

Les mer:

❓Myter om amming

❓Morsmelkens innhold

Hva hvis ammingen ikke går bra?

Søk hjelp ved ammeproblemer (se neste avsnitt). Det er ikke ditt ansvar å «få til» ammingen alene. Be om hjelp fra ammekyndig helsepersonell hvis du trenger det, uansett om du vil amme, delamme eller slutte å amme.

Mange blir overrasket over hvor vanskelig ammingen kan være, hvor viktig det kan kjennes å klare å mestre det, og hvor kjipt det kan være når det ikke går som man hadde sett for seg.

Hvis amming ikke er riktig eller mulig for deg, så skal du ikke trenge å rettferdiggjøre det. Du har rett til den hjelpen, støtten og informasjonen du trenger, uansett hvordan barnet ditt får melk.

Vi har lov til å være stolte flaskemødre, ammemødre eller pumpemødre – og en blanding av alle disse. 

Å være en god mamma defineres heldigvis ikke av om vi gir barna våre morsmelk eller morsmelkerstatning.

❓Hvordan mate babyen med flaske?

Hvem kan hjelpe ved ammeproblemer?

Mens du er innlagt på barselavdelingen skal du kunne få hjelp til amming av jordmor, barnepleier eller sykepleier. Ved godkjente mor-barn-vennlige enheter skal helsepersonell ha kunnskap om 20 punkter for ammeveiledning. Dette betyr at de blant annet skal kunne veilede deg i hvordan du finner en god ammestilling for deg og barnet, hvordan du legger barnet til brystet, hvor ofte du bør amme, hvordan du håndmelker, og hva du bør gjøre ved brystspreng eller såre brystknopper.

Hvis du opplever å få motstridende råd av helsepersonell, kan du be om begrunnelse for rådene som gis. Ofte handler det om at det er ulike veier til mål, men det kan også skyldes ulikt kunnskapsnivå hos de ansatte.

Det er ikke vanlig at barselavdelinger har egne ammespesialister, men du kan ved behov spørre om de har noen med ekstra kunnskap om amming og ammeveiledning.

Noen kan få tilbud om time på ammepoliklinikk ved sykehuset de første ukene etter fødsel, men dette er ikke et tilbud over hele Norge. Spør på barselavdelingen om de tilbyr det.

Sykehuset har ansvar for å gi beskjed til helsestasjonen, fastlegen og jordmortjenesten om at dere reiser hjem fra sykehuset. Dette kan ta noen dager. Derfor kan det være lurt at dere selv kontakter helsestasjonen for å si fra om at dere har kommet hjem.

Det er vanlig å kunne ringe barselavdelingen (hele døgnet) i 14 dager etter fødsel ved spørsmål om baby, amming, mating eller bekymringer og spørsmål knyttet til sting i underlivet, renselse osv.

I følge anbefalingene skal helsestasjonene tilby hjemmebesøk av jordmor noen dager etter hjemkomst, og da skal du kunne få hjelp til amming hvis du trenger det. Det er dessverre ikke alle som får dette hjemmebesøket på grunn av mangel på kapasitet.

Helsesykepleier skal i følge anbefalingene komme på hjemmebesøk 7-10 dager etter fødsel. Du bør imidlertid kontakte helsestasjonen før dette hvis du trenger hjelp til amming eller har andre utfordringer, og ikke kan få hjelp via barselavdelingen.

Det er helsesykepleier som har hovedansvaret for ammeveiledningen i den perioden dere tilhører helsestasjonen. En helsesykepleier skal ha grunnleggende kunnskap om amming og ammeveiledning.

Hvis helsestasjonen er godkjent som ammekyndig helsestasjon skal alle ansatte helsesykepleiere og jordmødre ha «tilstrekkelig og oppdatert kunnskap, kompetanse og ferdigheter for å støtte ammingen».

Det er ikke vanlig at helsestasjoner har egne ammespesialister, men noen har helsesykepleiere eller jordmødre med ekstra kunnskap om amming.

Leger lærer lite om amming gjennom utdanningen sin, og det er opp til hver enkelt hvor mye de setter seg inn i amming på egen hånd etter endt utdanning. Det er derfor varierende kunnskap om temaet både hos leger ved helsestasjonen, hos fastlegen og ved sykehusene. De skal imidlertid kunne hjelpe deg ved medisinske utfordringer omkring amming som brystbetennelse, abscess eller sårbehandling.

Det finnes ingen offentlig spesialisthelsetjeneste for ammehelse som helsepersonell kan kontakte hvis deres egen kunnskap om ammeutfordringer ikke strekker til.

Helsestasjonen er åpen på dagtid på hverdager. Det finnes ikke noe offentlig tilbud om ammeveiledning i helger, på helligdager og i ferier.

Hvis du trenger mer hjelp til amming eller mating enn det barselavdeling, helsestasjon og lege kan tilby, kan dere kontakte en frivillig ammehjelper eller en privat ammeveileder (IBCLC).

Kontakt helsepersonell hvis du er bekymret for deg selv eller babyen.

Hva er Ammehjelpen?

Ammehjelpen er en frivillig organisasjon. Siden 1968 har vi stilt opp for våre medsøstre med gratis støtte, informasjon og veiledning omkring amming og morsmelk.

❓Hvorfor er det viktig at Ammehjelpen finnes?

De fleste ammehjelpere har opplevd både små og store problemer med ammingen. Vi vet at det ikke alltid er enkelt, spesielt i begynnelsen. Vi vet at det ofte hjelper å snakke med noen som har opplevd det samme.

Her finner du informasjon om hvordan du kan komme i kontakt med en ammehjelper på telefon, epost eller via sosiale medier: 

❓Trenger du ammehjelp?

Vil du følge oss i sosiale medier?

🎈 Instagram

🔰 Ammehjelpsgruppen (lukket gruppe)

➰ Ammehjelpen på Facebook (åpen side)

💌 Nyhetsbrev 

Du har nå lest Ammehjelpens guide til en best mulig ammestart. Håper den var nyttig 🧡

Tema

Ammestart

Karmienie piersią i okres połogu: jak zadbać o dobry start

Mamy nadzieję, że poniższy tekst wspomoże Cię w początkach karmienia piersią i pierwszych tygodniach macierzyństwa.

Tłumaczenie artykułu: Justyna Koszczyńska.

Okres pierwszych sześciu tygodni po porodzie nazywamy połogiem. Jest to szczególnie wrażliwy czas dla matek, ich partnerów oraz niemowląt.

Treści na tej stronie oparte są na naszych doświadczeniach we wspieraniu nowych rodziców w ich pytaniach dotyczących karmienia piersią, mleka matki i wszystkiego, co z tym związane.

Pod każdym zagadnieniem znajdziesz artykuły z bardziej szczegółowymi objaśnieniami oraz dodatkowe źródła wiedzy w języku angielskim i innych językach.

Niniejszy tekst powstał na podstawie dwóch artykułów opublikowanych na ammehjelpen.no w języku norweskim: o początkach karmienia piersią oraz o połogu.

Inne przydatne strony internetowe:

• Żywienie niemowląt i karmienie piersią (w języku norweskim i angielskim)
• Ciąża, poród i połóg w Norwegii (informacje od norweskiej instytucji do spraw zdrowia, dostępna jest również broszura w języku polskim)
• Bezpieczne stosowanie leków w okresie ciąży i karmienia piersią (tylko w języku norweskim)

Strony zagraniczne

Global Health Media: Filmy na temat karmienia piersią oraz inne aktualne tematy, przeznaczone zarówno dla świeżo upieczonych rodziców, jak i pracowników służby zdrowia, dostępne w wielu językach.

Unicef / Baby Friendly Initiative (dostępna broszura w języku polskim)

Unicef / Baby Friendly Initiative (w języku angielskim)

Breastfeeding Support (w języku angielskim)

KellyMom (w języku angielskim)

La Leche League (dostępne informacje w języku polskim)

BASIS: Normal infant sleep (w języku angielskim)

Ready to relate (w języku angielskim)

Informacje o Ammehjelpen

Ammehjelpen jest organizacją zrzeszającą wolontariuszki. Od 1968 roku nieodpłatnie udzielamy informacji, poradnictwa i wsparcia w karmieniu piersią.

Wiemy, że karmienie piersią może być wspaniałe, wygodne i relaksujące. Wiemy również, że może być wymagające, wyczerpujące i frustrujące – zwłaszcza na początku.

Wiemy też, że często pomaga rozmowa z kimś, kto przechodził przez to samo.

Jesteśmy tutaj, aby Cię wspierać, niezależnie od tego, czy karmisz piersią trochę, czy karmisz dużo, czy chcesz przestać karmić piersią.

Ammehjelpen.no jest najobszerniejszym w Norwegii źródłem aktualnej wiedzy na temat karmienia piersią i mleka matki.

Piszemy również o karmieniu butelką, śnie oraz prawidłowym zachowaniu niemowląt.

Treści na naszej stronie internetowej powstają na podstawie praktyki opartej na dowodach. Oznacza to, że wykorzystujemy wiedzę z badań naukowych i teorii w połączeniu z doświadczeniem praktycznym – naszym własnym oraz innych osób. Nasze poradnictwo jest dostosowywane do indywidualnej sytuacji.

Postępujemy zgodnie z wytycznymi i zaleceniami dotyczącymi karmienia piersią i tematów pokrewnych, wydanymi przez norweskie i międzynarodowe organy do spraw zdrowia.

Pięć kwestii kluczowych dla pomyślnego rozpoczęcia karmienia piersią

• Karmienie piersią to wspólny wysiłek
• Kontakt skóra do skóry
• Pozycja odpowiednia dla Ciebie i dziecka
• Częste karmienie
• Wiedza o prawidłowym zachowaniu noworodka

Punkty 1-4: zaczerpnięte z The Danish Resource Center for Breastfeeding

Punkt 5: Breastfeeding Series, The Lancet, 2023

Poniższy tekst zawiera ogólną wiedzę na temat karmienia piersią i mleka matki. Nie zastępuje konsultacji z pracownikiem służby zdrowia. Jeśli masz pytania natury medycznej, skontaktuj się z położną, pielęgniarką środowiskową, lekarzem lub punktem nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej (legevakt).

Karmienie piersią to wspólny wysiłek

Nasze treści są w większości skierowane do Ciebie jako osoby, która urodziła dziecko. Nie oznacza to, że uważamy te informacje za nieistotne dla partnerów – wręcz przeciwnie!

Im więcej Twój partner lub osoba Cię wspierająca wie o karmieniu piersią i mleku matki, tym więcej wsparcia i zrozumienia może Ci okazać – i tym większe są Twoje szanse na pomyślne karmienie piersią.

Jako partner lub osoba wspierająca możesz nie mieć możliwości karmić piersią, ale jest wiele innych rzeczy, które możesz zrobić – na przykład dowiedzieć się…

• czego można się spodziewać w pierwszych tygodniach po narodzinach
• na czym polega karmienie piersią i wytwarzanie mleka
• jakie mniejsze i większe wyzwania mogą się pojawić
• z kim możesz się skontaktować, aby uzyskać pomoc
• jak zapewnić najlepsze wsparcie, niezależnie od tego, czy udaje się karmić piersią, czy nie

Więcej informacji na te tematy znajdziesz w poniższym tekście.

Jesteś w ciąży albo niedawno urodziłaś?

Prawdopodobnie zaskoczy Cię, jak bardzo czasochłonne jest karmienie piersią lub podawanie dziecku mleka w inny sposób – zwłaszcza w pierwszych dniach i tygodniach – i jak duży ma to na Ciebie wpływ.

Opanowanie tej umiejętności może być wyzwaniem. Możesz czuć, że Twoje piersi są cały czas na wierzchu, ponieważ karmisz nieustannie. Jednak nie będzie aż tak intensywnie przez cały okres karmienia piersią; z czasem będzie łatwiej. Karmienie piersią działa najlepiej, gdy ufasz sobie, swojemu dziecku i swoim piersiom – gdy podążasz za intuicją i słuchasz swoich instynktów.

Karmienie piersią jest naturalne, ale nie zawsze jest łatwe.

Nabranie wprawy może zająć trochę czasu, a dobre wsparcie w początkach jest kluczowe. Chcemy, żebyś wiedziała, że kiedy już wejdziesz w rytm, to karmienie piersią może okazać się proste, wygodne i przyjemne.

Jeśli na swojej mlecznej drodze napotkasz mniejsze lub większe trudności, pamiętaj, że nie jesteś sama. Możesz uzyskać pomoc.

Nie wahaj się prosić o pomoc pracowników szpitala lub przychodni, którzy są przeszkoleni w udzielaniu wskazówek dotyczących karmienia piersią. Szukaj wsparcia również u nas w Ammehjelpen, u innych osób w Ammehjelpsgruppen na Facebooku oraz wśród swojej rodziny i przyjaciół.

W tym szczególnym okresie nikt nie powinien być sam.

Fizyczna bliskość z dzieckiem

Kontakt skóra do skóry

• ułatwia poznanie swojego dziecka
• pomaga dziecku regulować oddech, tętno i poziom cukru we krwi
• pomaga pobudzić laktację
• sprawia, że dziecko mniej płacze

ammehjelpen.no/hudkontakt (w języku norweskim)

Unicef: Skin-to-skin contact (w języku angielskim)

Breastfeeding Support: Why skin to skin?

Dlaczego dziecko chce być cały czas przy Tobie?

Oszczędzimy sobie wiele stresu, przyjmując do wiadomości, że dla noworodka naturalne jest przebywanie blisko nas, a nie osobno.

Noworodki nie wiedzą, że są bezpieczne, gdy są same. Po narodzinach są nastawione na bliski kontakt z rodzicami. Niemowlę ma niedojrzały układ nerwowy i aby się uspokoić, „pożycza” twój. Ten mechanizm nazywamy „koregulacją”.

Bliski kontakt fizyczny pomaga niemowlęciu w przystosowaniu się do życia poza macicą. Pomaga również Tobie poznać Twoje dziecko.

Nie oznacza to, że niemowlę musi być stale trzymane na rękach. Większość niemowląt daje się odłożyć na krótki czas. Za pomocą dźwięków, płaczu i mowy ciała dziecko zakomunikuje Ci, co jest dla niego dobre, a co nie, i jak duży dystans od Ciebie jest w stanie zaakceptować w danym momencie.

Potrzeba bliskości malucha będzie stopniowo malała. Niemowlęta znacznie różnią się między sobą pod tym względem.

Nierealistyczne oczekiwania dotyczące snu i zachowania niemowląt mogą powodować u rodziców wiele stresu i zmartwień. Mogą też sprawić, że stwierdzisz, że masz niewystarczającą ilość mleka, co wcale nie musi być prawdą.

ammehjelpen.no/normal-baby (w języku norweskim)

BASIS: Normal infant sleep (w języku angielskim)

Karmienie dziecka w pierwszych dniach i tygodniach

Czy dziecko jest głodne?

Zwróć uwagę na wczesne oznaki głodu – dziecko może:

• otwierać i zamykać buzię
• wysuwać język
• szukać czegoś ustami
• poruszać rękami i nogami

Płacz, niepokój i ruchy całego ciała są często późnymi oznakami tego, że dziecko chce jeść.

Interpretowanie sygnałów wysyłanych przez dziecko zazwyczaj sprawia trudności w pierwszych tygodniach – i często dokonuje się metodą prób i błędów. Ważne jest nie to, czy zawsze prawidłowo odczytasz sygnały, ale to, że próbujesz. Utrzymywanie fizycznej bliskości z dzieckiem w początkowym okresie, niezależnie od tego, czy śpi, czy nie, może ułatwić wychwycenie drobnych, wczesnych sygnałów, którymi Twoje dziecko, w unikalny dla siebie sposób, komunikuje Ci, że jest głodne lub czegoś od Ciebie potrzebuje.

Jeśli dziecko przez znaczną część czasu jest zawinięte w koce lub liczne warstwy odzieży, można łatwo przegapić subtelne, wczesne oznaki głodu.

Przystawienie do piersi płaczącego, niespokojnego niemowlęcia może sprawiać trudności. Dlatego dobrym pomysłem jest zaproponowanie piersi, gdy dziecko jest jeszcze spokojne i wykazuje wczesne oznaki głodu.

Uprzedzanie potrzeb niemowlęcia jest trudniejsze w praktyce niż w teorii, ale z czasem staje się łatwiejsze. Stopniowo, gdy już lepiej poznasz swoje dziecko, nauczysz się, na co zwracać uwagę i co dziecko próbuje Ci zakomunikować. W miarę jak dziecko rośnie, sygnały mogą się zmieniać.

ammehjelpen.no/sultsignaler (w języku norweskim)

Ready to relate: Feeding cues (w języku angielskim)

Ile mleka potrzebuje dziecko?

Mleko matki trawi się szybko. Noworodki potrzebują mleka często, w małych ilościach. Zapotrzebowanie na mleko może być różne przy każdym karmieniu.

Częste karmienie piersią w pierwszych dniach zapewnia dziecku niezbędną siarę i stanowi podstawę wystarczającej produkcji mleka. Dzięki temu szybciej pojawia się mleko dojrzałe. Częste karmienie w początkach przyczynia się również do utrzymania stabilnej laktacji w późniejszym okresie.

Ilość mleka, jaką dziecko wypija podczas danego karmienia, będzie się różnić w zależności od pory dnia, czasu, jaki upłynął od poprzedniego karmienia, wieku dziecka i innych czynników. Zdrowe niemowlę reguluje swoje spożycie całkowicie samodzielnie.

Gdy karmienie piersią funkcjonuje prawidłowo, zapotrzebowanie dziecka na mleko i jego podaż są ze sobą zsynchronizowane, a produkcja rośnie stale przez okres około czterech pierwszych tygodni.

Po tym czasie będziesz produkować około 750–800 ml mleka w ciągu doby i ilość ta pozostanie dość stabilna do czasu, aż dziecko zacznie jeść pokarmy stałe.

Jak często należy karmić piersią?

Podstawowa zasada brzmi, że należy karmić piersią, gdy niemowlę wykazuje taką chęć. Noworodek „wie”, że częste ssanie piersi pobudza i zwiększa produkcję mleka.

Dlatego ważne jest, aby karmić niemowlę na żądanie, nawet jeśli właśnie je nakarmiłaś i myślisz, że nie jest możliwe, aby znów było głodne.

Niektórzy rodzice dają dziecku smoczek już na samym początku, ponieważ uważają, że dziecko ma nadmierną potrzebę ssania. Jednak dążenie dziecka do częstego ssania jest w początkowym okresie czymś całkowicie prawidłowym.

Im częściej karmisz piersią, tym więcej mleka dostaje dziecko i tym więcej mleka produkują Twoje piersi.

Niektóre noworodki są wyjątkowo senne i nie sygnalizują głodu. Należy je budzić i karmić, czy to piersią, czy odciągniętym mlekiem, do czasu, aż będą w stanie same się budzić i sygnalizować głód, co zazwyczaj następuje w momencie, gdy przekroczą urodzeniową masę ciała i stabilnie przybierają na wadze.

Noworodki zazwyczaj potrzebują karmienia co najmniej 8–12 razy w ciągu doby, niezależnie od tego, czy są karmione piersią, czy nie. Większość noworodków chce być karmiona częściej, nawet co godzinę lub co dwie. Z biegiem czasu niemowlę zaczyna jeść bardziej efektywnie, a liczba karmień oraz czas ich trwania spada.

Ilość karmień potrzebna dla zaspokojenia potrzeb dziecka może być różna dla każdej matki i każdego dziecka. Zmienia się ona również przez cały okres karmienia piersią.

Breastfeeding Support: How Often Should a Newborn Feed?

ammehjelpen.no/ammehyppighet (w języku norweskim)

Breastfeeding Support: Pacifier, dummy or soother: Yes or no?

ammehjelpen.no/smokk (w języku norweskim)

Na rycinie pokazano w przybliżeniu, jak mały jest żołądek noworodka w ciągu pierwszych kilku tygodni. Ilustracja powstała na podstawie ilości mleka, którą noworodki zazwyczaj wypijają podczas jednego karmienia. Nie są to wartości absolutne, a jedynie szacunkowe.

Pierwsze mleko

Pod koniec ciąży i przez pierwsze kilka dni po urodzeniu dziecka Twoje piersi produkują siarę.

Siara jest zazwyczaj gęsta i żółta, ale może też być przezroczysta. Zdarza się również, że jest brązowawa. Kolor w żaden sposób nie świadczy o wartości odżywczej, każda siara jest dobra.

Siara produkowana jest zazwyczaj w niewielkich ilościach, dopasowanych do wielkości żołądka noworodka i zawiera wszystko, czego dziecko potrzebuje w pierwszych dniach.

Siara jest źródłem skoncentrowanych wartości odżywczych, przeciwciał oraz bakterii korzystnych dla jelit dziecka. Stymuluje jelita do pracy i wydalenia smółki. Przeciwciała wyściełają wnętrze jelit niemowlęcia, chroniąc je przed infekcją.

Dziecko nigdy wcześniej nie ssało piersi i musi się tego nauczyć. Dzięki temu, że w pierwszych dniach piersi są miękkie i produkują niewielkie ilości mleka, dziecko ma możliwość nauczyć się koordynować ssanie, połykanie i oddychanie.

Można ulec wrażeniu, że dziecko w tych pierwszych dniach dostaje za mało pokarmu. Jednak zdrowe, urodzone w terminie noworodki mają nagromadzone zapasy energii, z których czerpią w tym okresie.

Dokarmianie mlekiem modyfikowanym z reguły nie jest konieczne, chyba że dziecko ma niski poziom cukru we krwi lub występują inne powikłania, a mleko matki nie jest dostępne.

Jeśli dziecko jeszcze nie zaczęło ssać, możesz odciągać siarę ręcznie i podawać ją na łyżeczce, z kubeczka, strzykawką – lub odciągać bezpośrednio do ust dziecka. Stymulowanie piersi w ciągu pierwszych kilku dni jest niezwykle istotne, aby rozkręcić laktację oraz dostarczyć noworodkowi niezbędną dla niego siarę.

Po kilku dniach siara przechodzi w mleko dojrzałe a jego ilość rośnie. Zazwyczaj towarzyszy temu obrzęk.

Obrzęk

Bezpośrednio po porodzie piersi są miękkie, ale w kolejnych dniach zaczyna się to zmieniać. Po upływie 2-4 dni rozpoczyna się kolejna faza produkcji mleka. Twoje piersi nagle stają się większe i mogą być ciepłe, zaczerwienione, twarde oraz tkliwe. Dotyczy to większości kobiet w tym okresie po porodzie, niezależnie od tego, czy karmią piersią, czy nie.

Może się wydawać, że nagle masz w piersiach dużo mleka, a dziecko nie jest w stanie ich opróżnić. W rzeczywistości obrzęk oznacza, że produkcja mleka właśnie rośnie. Ciśnienie odczuwane w tym okresie zazwyczaj nie jest spowodowane dużą ilością mleka w gruczołach i przewodach – to przychodzi nieco później.

Ten wczesny obrzęk jest przede wszystkim wynikiem zwiększonego dopływu krwi do piersi i nadmiaru płynu w tkankach. Dzieje się tak, gdy siara przechodzi w bardziej dojrzałe mleko, które jest produkowane w większych ilościach.

Piersi mogą być tak napięte i spuchnięte, że brodawki się spłaszczają, a dziecko może mieć trudności z chwytaniem i ssaniem piersi. Dziecko może chwytać brodawkę zbyt płytko, co uniemożliwia efektywne ssanie i powoduje ból sutków. (Więcej informacji na temat prawidłowego chwytania piersi przez niemowlę znajdziesz w tym artykule.)

Na naszej stronie internetowej znajdziesz porady na temat tego, co możesz zrobić tuż przed karmieniem, aby umożliwić dziecku prawidłowe złapanie piersi: na przykład zastosować chwyt Cottermana (RPS lub reverse pressure softening – zmiękczanie brodawki poprzez odwrotny ucisk), delikatny masaż lub chłodne okłady.

Największym sprzymierzeńcem w łagodzeniu obrzęku jest Twoje dziecko. Przystawiaj dziecko do piersi tak często, jak tego chce lub odciągaj mleko ręcznie, jeśli dziecko nie ssie prawidłowo i efektywnie.

Obrzęk trwa zazwyczaj kilka dni, ale może minąć nawet tydzień, zanim opuchlizna ustąpi całkowicie.

Breastfeeding Support: Engorged breasts

ammehjelpen.no/brystspreng  (w języku norweskim)

Pozycje do karmienia piersią

Karmienie piersią w pozycji odchylonej

Karmienie piersią w pozycji odchylonej uruchamia więcej wrodzonych odruchów niemowlęcia niż karmienie w innych pozycjach. Odruchy te umożliwiają wielu noworodkom zupełnie samodzielnie odnaleźć pierś i rozpocząć ssanie, nawet od razu po narodzinach.

Jak przyjąć pozycję: Usiądź w pozycji półleżącej, z wygodnym podparciem pleców, ramion oraz karku. Ułóż dziecko na brzuchu w ten sposób, aby jego twarz znalazła się pomiędzy Twoimi piersiami, a jego nóżki – na Twoim brzuchu. Oprzyj jedną rękę na plecach niemowlęcia, delikatnie przytrzymując je, aby nie zsunęło się z Ciebie. Poza tym dziecko powinno mieć możliwość swobodnego poruszania się.

Grawitacja utrzymuje dziecko stabilnie w pozycji brzuchem do brzucha. W tej pozycji większość niemowląt instynktownie wykonuje ruchy pełzające, szuka sutka, wysuwając język i „dziobie”. Proces ten, jeśli jest niezakłócony, przygotowuje dziecko do szerokiego otwarcia ust i prawidłowego ułożenia języka, tak aby dobrze chwycić pierś i móc skutecznie ssać.

Dobrze jest na początku dać dziecku możliwość podjęcia samodzielnych prób, ale w razie potrzeby możesz mu pomóc.

Breastfeeding support: Breastfeeding positions for newborns

La leche League: Lie back and relax

ammehjelpen.no/breastcrawl (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/tilbakelent (w języku norweskim)

Inne pozycje do karmienia piersią

W pierwszych dniach, tygodniach i miesiącach spędzisz dużo czasu karmiąc piersią, więc wybrana przez Ciebie pozycja powinna być wygodna do utrzymania przez dłuższy czas.

Najlepsze pozycje do karmienia piersią to te, które są komfortowe dla Ciebie i dziecka oraz umożliwiają dziecku prawidłowe chwytanie piersi.

Karmienie piersią powinno być dla Ciebie relaksującym czasem. Potrzebujesz nabrać sił, a nie siedzieć sztywna i spięta. Dlatego tak ważne jest, aby znaleźć pozycje, w których jest Ci wygodnie i w których dziecko leży w bliskim kontakcie z Twoim ciałem.

Sposób, w jaki przystawiasz dziecko do piersi, zależy od wybranej pozycji, kształtu piersi i tego, w którą stronę są skierowane Twoje brodawki. Jest jednak kilka uniwersalnych zasad.

Obejrzyj filmy:

ammehjelpen.no/ammestillinger (w języku norweskim)

Jeśli przyjęcie pozycji odchylonej jest dla Was trudne, możesz przystawić dziecko do piersi w pozycji siedzącej, a następnie powoli odchylić się do pozycji półleżącej. Miej pod ręką kilka poduszek, aby podłożyć je tam, gdzie potrzebujesz.

Niezależnie od wybranej pozycji, celem jest, aby jej utrzymanie wymagało od Ciebie i od dziecka jak najmniej wysiłku, tak abyście oboje mogli się zrelaksować podczas karmienia. Ułatwia to wypływ mleka i zapobiega zmęczeniu ramion, barków, szyi i pleców.

Jak przystawić dziecko do piersi?

Choć wiele kobiet chwali sobie karmienie piersią w pozycji odchylonej, to nie oznacza, że jest ona dobra dla każdego. Ponadto nie zawsze będziesz karmić w miejscu, gdzie możliwe będzie przyjęcie tej pozycji. W tym artykule pokazano, jak pomóc dziecku chwycić pierś w pozycji krzyżowej.

Ta pozycja często dobrze sprawdza się u noworodków, ponieważ, podtrzymując dziecko jedną ręką, możesz jednocześnie w razie potrzeby drugą ręką uformować pierś.

Zanim zaczniesz karmić:

• Zwróć uwagę na wczesne oznaki głodu.
• Usiądź wygodnie z podparciem tam, gdzie tego potrzebujesz.
• Trzymaj dziecko blisko siebie, brzuchem do brzucha, tak aby jego ciało od nosa aż do kolan bez większych przerw przylegało do Ciebie.
• Upewnij się, że nie znajdują się pomiędzy wami ręce dziecka, ubrania lub koce. Możesz pomóc dziecku „przytulić się do piersi”, układając jego rączki po obu jej stronach.
• Dziecko nie powinno musieć obracać głowy, aby dosięgnąć do sutka.
• Podtrzymuj dziecko za górną część pleców, a nie tył głowy.
• Dziecko powinno mieć możliwość swobodnego poruszania głową.

Przystawiając dziecko do piersi:

• Pozwól dziecku wykorzystać odruchy szukania i ssania – odwracanie się w stronę piersi, odchylanie głowy do tyłu, aby szeroko otworzyć usta, wysuwanie języka.
• W razie potrzeby uformuj pierś jedną ręką w taki sposób, aby dziecko mogło wziąć ją do ust jak kanapkę. Nie ustawiamy kanapki pionowo, gdy chcemy ją zjeść!
• Twój sutek powinien znajdować się na wysokości nosa, a nie ust dziecka.
• Postaraj się, aby to podbródek dziecka jako pierwszy dotknął piersi, co pomoże mu szerzej otworzyć buzię.
• Głowa dziecka odchyla się lekko do tyłu.
• Przysuń dziecko bliżej do siebie dopiero, gdy otworzy usta szeroko, prawie jakby ziewało.
• Przystawiaj dziecko do piersi, a nie pierś do dziecka.

Podczas karmienia:

• Postaraj się odprężyć i odchylić do tyłu.
• Podbródek dziecka powinien być mocno oparty o pierś.
• Policzki dziecka dotykają piersi.
• Nos dziecka nie powinien być wduszony w pierś.
• Możesz widzieć lub słyszeć, jak dziecko przełyka mleko (po upływie 3 lub 4 dni).
• Po upływie pierwszych kilku sekund nie powinnaś odczuwać bólu sutków ani piersi.
• Jeśli czujesz ból, przerwij karmienie, wkładając palec w kącik ust dziecka, sięgając między dziąsłami aż do języka, popraw pozycję i spróbuj ponownie.

Jeśli dziecko leży niestabilnie lub zbyt daleko od Ciebie, może próbować przytrzymywać się szczękami, co może być bolesne i uniemożliwia skuteczne ssanie. Trzymaj dziecko blisko siebie, nie przyciskając go zbyt mocno, podobnie jak grawitacja utrzymuje je stabilnie na Twoim ciele w pozycji odchylonej.

Jeśli wydaje się, że dziecko odpycha się od piersi, może to wynikać z tych samych odruchów, które w pozycji odchylonej pomagają dziecku chwycić pierś. Dlatego warto odchylić się nieco do tyłu i ułożyć rączki dziecka po obu stronach piersi.

Możesz spróbować poprawić pozycję dziecka, przyciągając jego bioderka bliżej do siebie. Pozwoli to główce dziecka odchylić się do tyłu, uwalniając nos, podczas gdy jego żuchwa będzie mocniej przylegać do piersi.

Prawidłowe chwytanie piersi

• Umożliwia dziecku pobranie wystarczającej ilości mleka
• Ma kluczowe znaczenie dla produkcji mleka
• Może zapobiegać bolesności sutków, infekcjom i zapaleniu piersi.

Poniższy obrazek ilustruje, jak wygląda prawidłowe chwytanie piersi – również wewnątrz buzi dziecka:

Pierś, nie tylko sama brodawka, wypełnia całe usta dziecka. Podbródek/żuchwa dziecka jest mocno oparta na piersi.

Gdy sutek dotyka podniebienia dziecka, wywołuje odruch, który sprawia, że dziecko zaczyna ssać.

Kiedy dziecko za pomocą języka oraz ruchów żuchwy aktywnie opróżnia pierś, sutek sięga aż do miejsca, w którym podniebienie twarde przechodzi w miękkie.

W momencie przystawiania dziecka możesz odczuwać w piersi pewną tkliwość, ale powinna ona szybko ustąpić. Jeżeli po upływie około pół minuty karmienie piersią nadal jest dla Ciebie bolesne, poproś o pomoc. Nieważne, że z zewnątrz wydaje się, że dziecko prawidłowo łapie pierś. (Jeśli odczuwasz ból, to znaczy, że jest jakiś problem.)

Ból podczas karmienia piersią może wynikać z tego, że dziecko łapie pierś zbyt płytko i ssie tylko sutek, przyciskając go językiem do podniebienia twardego.

Wystarczająca ilość mleka

Waga noworodków zazwyczaj nieznacznie spada w pierwszych dniach po narodzinach. Nie dlatego, że nie otrzymują wystarczającej ilości mleka, ale dlatego, że usuwają nadmiar wody z ciała oraz opróżniają jelita ze smółki.

Utrata wagi z reguły ustaje około 2.-4. dnia, w momencie, gdy produkcja mleka zaczyna rosnąć. Zwykle dziecko wraca do swojej wagi urodzeniowej po upływie tygodnia, ale może to również nastąpić wcześniej, jak i potrwać nieco dłużej.

Jeśli dziecko jest karmione na żądanie, Twój organizm powinien w odpowiedzi produkować tyle mleka, ile dziecko potrzebuje.

Wielu rodziców zastanawia się, w jaki sposób mogą ocenić, czy dziecko otrzymuje wystarczającą ilość mleka w okresie od opuszczenia szpitala do momentu ponownego ważenia podczas wizyty domowej lub w przychodni.

Odpowiedź brzmi: obserwuj dziecko.

Zwróć uwagę na ilość mokrych i zabrudzonych pieluszek w ciągu dnia, jak często dziecko je, a także, po upływie 3 lub 4 dni, czy słyszysz lub widzisz, że dziecko przełyka mleko.

Tu znajdziesz zestawienie, co jest normą, a co nie.  (PDF)

ammehjelpen.no/ammesjekkliste (w języku norweskim)

Prawidłowe zachowanie niemowlęcia, takie jak częste zgłaszanie się do piersi lub płacz po odłożeniu, jest czasami błędnie interpretowane jako oznaka zbyt małej ilości mleka.

Przekonanie o niewystarczającej ilości mleka jest jednym z najczęstszych powodów, dla których matki podają dziecku mleko modyfikowane lub przestają karmić piersią wcześniej niż planowały.

Skontaktuj się z przychodnią, jeśli obawiasz się, że karmienie piersią nie zaspokaja zapotrzebowania Twojego dziecka na mleko.

Dzieci rosną w różnym tempie. Jeśli waga dziecka rośnie zgodnie z jego krzywą wzrostu, oznacza to, że dziecko otrzymuje wystarczającą ilość mleka.

Oznaki, że dziecko faktycznie otrzymuje za mało mleka, to zbyt mało mokrych i zabrudzonych pieluszek oraz powolny przyrost masy ciała lub zupełny jego brak.

Jednak nawet jeśli dziecko wykazuje oznaki zapotrzebowania na większą ilość mleka, nie oznacza to, że nie jesteś w stanie wyprodukować wystarczająco dużo.

Z pomocą i pod przewodnictwem personelu medycznego możesz przyjrzeć się następującym czynnikom:

• częstotliwość karmienia piersią
• technika, pozycja i łapanie piersi
• opóźniony lub nieobecny odruch wypływania pokarmu (odruch oksytocynowy)
• przeszkody natury fizycznej u dziecka (takie jak skrócone wędzidełko języka lub problemy z układem mięśniowo-szkieletowym)

Breastfeeding Support: Is my baby getting enough milk?

ammehjelpen.no/lite-melk (w języku norweskim)

Najczęstsze wyzwania

Podczas laktacji nierzadko pojawiają się mniejsze lub większe trudności:

• bolesne, poranione sutki
• obawy o niewystarczającą ilość mleka
• zastój pokarmu lub zapalenie piersi
• nadprodukcja mleka (hiperlaktacja)
• dziecko niespokojne przy piersi

Ponadto zmartwienia i wątpliwości często pojawiają się, gdy:

• dziecko protestuje, gdy nie jest trzymane na rękach
• dziecko nagle zgłasza się do piersi znacznie częściej niż zwykle
• dziecko jest nieukojone lub trudne do uspokojenia wieczorami
• dziecko dużo płacze
• nie ma pewności co do przyrostu masy ciała
• są wątpliwości dotyczące dziecięcych wypróżnień
• pojawiają się obawy związane z ulewaniem, odbijaniem i refluksem

Czas po narodzinach dziecka może wiązać się także z innymi pytaniami i wyzwaniami:

• Jak radzić sobie z odwiedzinami lub oczekiwaniami dotyczącymi odwiedzin ze strony rodziny i znajomych?
• Co z wyposażenia i akcesoriów jest nam tak naprawdę potrzebne?
• Jak podzielić się obowiązkami w domu?
• Jak zorganizować prowadzenie domu i jedzenie najprościej, jak to możliwe?
• Kto odpowie na wszystkie niezliczone pytania, które mamy jako świeżo upieczeni rodzice?

Dlaczego karmienie piersią i mleko matki?

Pozytywne skutki zdrowotne karmienia piersią są istotne, zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Z naszego doświadczenia wynika jednak, że niekoniecznie jest to główny powód, dla którego większość kobiet decyduje się karmić piersią: wiele z nich karmi piersią, ponieważ wydaje się to naturalne i dlatego, że chcą.

Laktacja i karmienie piersią są naturalnymi funkcjami organizmu po urodzeniu dziecka, z których większość matek chce korzystać – podobnie jak chcemy korzystać z pozostałych funkcji naszego ciała.

Dobrze funkcjonująca laktacja może być źródłem silnego poczucia dumy. Pomyśl tylko, dziecko żyje i rośnie dzięki mleku, które wytwarzasz!

Karmienie piersią to również coś więcej niż żywienie. Karmienie piersią często jest postrzegane jedynie jako sposób dostarczenia dziecku mleka, ale jest także czymś więcej:

Karmienie piersią może ukoić nadmiernie pobudzone, zdenerwowane, chore lub zmęczone dziecko, a także działa usypiająco zarówno na dziecko, jak i na matkę.

Gdy karmienie piersią funkcjonuje dobrze, kontakt skóra do skóry oraz wydzielane hormony mogą dawać poczucie dobrostanu, spokoju i kontaktu z dzieckiem, które wiele matek ceni.

Zawarte w mleku matki tłuszcze, węglowodany, białka, minerały i witaminy tworzą odpowiednią kompozycję potrzebną dla wzrostu i rozwoju niemowląt – w taki sam sposób, jak inne ssaki produkują mleko specjalnie dostosowane do potrzeb ich gatunku.

Mleko matki zawiera również składniki, które nie występują nigdzie indziej, a są z różnych powodów istotne dla zdrowia dziecka:

• przeciwciała i inne czynniki wspomagające układ odpornościowy
• komórki macierzyste (budulec tkanek i narządów)
• prebiotyki i probiotyki (przyczyniają się do rozwoju prawidłowej flory jelitowej)
• hormony (regulują między innymi sen i rytm dobowy)
• enzymy (wspomagają trawienie)

Mleko matki może zmniejszać ryzyko infekcji przewodu pokarmowego, infekcji dróg oddechowych, infekcji ucha, nadwagi, nagłej śmierci łóżeczkowej, a także ryzyko chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy typu 1 i 2 w późniejszych latach.

Produkowanie mleka ma pozytywne skutki również dla Ciebie, zmniejszając ryzyko wystąpienia między innymi raka piersi i chorób sercowo-naczyniowych.

Wiele skutków zdrowotnych występuje w tym większym stopniu, im więcej mleka wypija dziecko i im dłużej karmisz piersią.

Nie każdy może lub decyduje się na wyłączne karmienie piersią (karmienie dziecka jedynie mlekiem matki). Karmienie mieszane, czyli karmienie piersią w połączeniu z podawaniem mleka modyfikowanego, może być w takich przypadkach dobrą alternatywą. Nie musi być albo jedno, albo drugie. Karmienie mieszane niesie ze sobą pozytywne skutki zdrowotne zarówno dla Ciebie, jak i dla dziecka, i daje Wam obojgu szansę doświadczyć karmienia piersią.

ammehjelpen.no/morsmelk-vs-mme (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/morsmelk (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/kvinnehelse (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/delamming (w języku norweskim)

Emocje w pierwszych tygodniach

Pierwsze tygodnie po narodzinach dziecka mogą być magicznym czasem. Mogą być też najtrudniejszym i najbardziej intensywnym okresem w Twoim dotychczasowym życiu.

Niektórzy czują, że pozytywne aspekty posiadania nowonarodzonego dziecka przeważają nad tym, co wyczerpujące i trudne. Dla innych jest odwrotnie.

Wiele osób odczuwa szczególną podatność na zranienie oraz zmęczenie, zarówno fizyczne, jak i psychiczne.

Nie tylko urodziłaś dziecko. Urodziłaś się również jako matka. Twój mózg zalewają hormony, prawie tak samo, jak w okresie dojrzewania.

Jesteś odpowiedzialna za utrzymanie przy życiu małego człowieka, a jednocześnie musisz odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Możesz czuć się zagubiona, masz wahania nastroju, dużo płaczesz i zastanawiasz się, kim teraz jesteś.

Rozmawianie o tym pomaga. Każda matka doświadcza tego stanu, w mniejszym lub większym stopniu, przez krótki lub dłuższy czas. Nie jesteś sama.

WAŻNE: Jeśli sytuacja wydaje Ci się nie do zniesienia lub masz trudności z przystosowaniem się do nowego życia, poproś o pomoc położną, pielęgniarkę środowiskową lub lekarza. Dotyczy to również partnerów. Możesz uzyskać pomoc!

ammehjelpen.no/psykiskhelse  (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/depresjon (w języku norweskim)

Chcesz przestać karmić piersią?

Wiele matek jest zaskoczonych tym, jak ważne okazuje się dla nich, by móc karmić piersią i jak rozczarowujące może to być, gdy sprawy nie układają się tak, jak sobie wyobrażały.

Często towarzyszy temu smutek, złość, wstyd, uraza i/lub frustracja.

Jeśli doświadczasz trudności z karmieniem piersią, poproś o pomoc. Nie jest Twoim zadaniem samodzielne radzenie sobie ze wszystkimi wyzwaniami związanymi z karmieniem piersią.

W razie potrzeby poproś o pomoc personel medyczny z dodatkowym przeszkoleniem w zakresie karmienia piersią, niezależnie od tego, czy Twoim celem jest wyłączne karmienie piersią, karmienie mieszane czy całkowite zakończenie karmienia piersią.

Istnieje wiele powodów, dla których karmienie mlekiem modyfikowanym może być zarówno konieczne, jak i właściwe.

Jednak mleko modyfikowane nigdy nie powinno zastępować profesjonalnej pomocy, jeśli chcesz karmić piersią.

Jeśli karmienie piersią nie jest dla Ciebie właściwe lub możliwe, nie musisz się z tego przed nikim tłumaczyć. Masz prawo do wszelkiej pomocy, wsparcia i informacji, których potrzebujesz, bez względu na to, w jaki sposób karmisz swoje dziecko.

Na szczęście bycie dobrą matką nie zależy od tego, czy Twoje dziecko pije mleko z piersi, czy z butelki.

ammehjelpen.no/ammeslutt (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/ammesorg  (w języku norweskim)

Karmienie butelką

Karmienie butelką w spokojnym i dostosowanym do dziecka tempie pozwala dziecku na robienie naturalnych przerw oraz zakończenie karmienia w momencie, gdy poczuje się nasycone. Dziecko powinno mieć możliwość decydować, ile mleka pobiera, w taki sam sposób jak podczas karmienia piersią.

Kontakt wzrokowy oraz bliskość w naturalny sposób towarzyszą karmieniu piersią, ale możesz stworzyć takie same warunki również karmiąc butelką.

Chodzi o to, aby karmienie butelką jak najmniej różniło się od karmienia piersią. Dotyczy to wszystkich niemowląt karmionych butelką, zarówno okazjonalnie jak i wyłącznie.

Nie istnieje jedna najlepsza butelka, nawet jeśli producenci twierdzą inaczej. Najważniejszy jest sposób podania butelki oraz aby otwór w smoczku nie był zbyt duży.

ammehjelpen.no/flaskemating (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/morsmelkerstatning (w języku norweskim)

Sen

Nowych rodziców często zaskakuje fakt, że ich obowiązki nie kończą się wraz z końcem dnia. Noworodki nie mają ustalonego rytmu snu, a ich potrzeby dotyczące bliskości, bezpieczeństwa oraz mleka są takie same przez całą dobę.

Praktycznie wszystkie niemowlęta i małe dzieci budzą się w nocy, z wielu różnych powodów. To naturalne, że niemowlęta szukają bliskości z ludźmi, którzy je kochają i troszczą się o nie, zwłaszcza gdy zbliża się pora snu.

Sen jest ważny. A jednak jest zarówno powszechne jak i normalne, że w pierwszych latach życia dzieci śpimy mniej oraz w sposób mniej ciągły, niż przed ich urodzeniem.

A zatem, jak zadbać o jak największą ilość snu?

ammehjelpen.no/sove (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/normal-baby (w języku norweskim)

Bezpieczny sen dziecka

Jest sprawą najwyższej wagi, aby dziecko miało bezpieczne miejsce do spania, a wszyscy rodzice powinni zostać poinformowani o aktualnych zaleceniach, aby to zapewnić.

Landsforeningen uventet barnedød to norweskie stowarzyszenie działające na rzecz zapobiegania śmierci niemowlęcej i wypadkom podczas snu. Aby uzyskać więcej informacji, odwiedź ich stronę internetową https://lub.no/english/.

Czy dziecko może spać w nocy w kokonie niemowlęcym lub hamaczku? Kiedy dziecko może spać samo, we własnym pokoju? Czy dziecko może dzielić łóżko z osobą dorosłą, która zażywa snus? Jaki materac wybrać? Kołderka czy śpiworek?

Linki do stron Landsforeningen uventet barnedød oraz organizacji międzynarodowych działających w tym obszarze znajdziesz na naszej stronie internetowej w artykule o bezpiecznym śnie dziecka:

ammehjelpen.no/trygg-babysoevn (w języku norweskim)

Współspanie

Współspanie (spanie w jednym łóżku z dzieckiem) jest zarówno normalne, jak i bardzo rozpowszechnione.

Wszyscy nowi rodzice powinni wiedzieć, kiedy współspanie jest bezpieczne – a kiedy nie – niezależnie od tego, czy mają je w planach. Jest to ważne, ponieważ prawie wszystkie dzieci w pewnym momencie dzielą łóżko z rodzicami, planowo lub nie. Rodzice małych dzieci są zmęczeni, karmienie piersią działa usypiająco, a większość niemowląt śpi najspokojniej w pobliżu rodziców.

Współspanie może być rozwiązaniem, które zapewni największą ilość snu większości członków rodziny: ułatwia nocne karmienie piersią i eliminuje konieczność wstawania z łóżka w celu nakarmienia dziecka, co wybudza bardziej niż to konieczne. Karmienie piersią w nocy w pozycji leżącej jest praktyczne i odprężające, i warto nauczyć się, jak to robić.

Jeśli o jakiejkolwiek porze dnia lub nocy czujesz, że możesz przysnąć, gdy trzymasz dziecko lub karmisz je piersią, bezpieczniej będzie położyć się w łóżku i upewnić, że spełnione są warunki bezpiecznego współspania, niż ryzykować zaśnięcie na krześle lub kanapie.

Zapoznaj się z zaleceniami dotyczącymi bezpiecznego współspania na lub.no oraz tutaj:

ammehjelpen.no/samsoving (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/nattamming (w języku norweskim)

Czy to prawda, że…?

Istnieje wiele mitów i nieporozumień dotyczących karmienia piersią i opieki nad niemowlętami. Ile z nich słyszałaś?

• Nie możesz jeść (…), ponieważ dziecko będzie bolał brzuszek
• Bąbelki z napojów gazowanych przenikają do mleka
• Należy hartować sutki przed rozpoczęciem karmienia piersią
• Możesz przeziębić piersi i dostać zapalenia
• Pleśniawki u niemowląt można leczyć wodą gazowaną
• Na kolki nie da się nic poradzić
• Płacz wzmacnia płuca dziecka
• Mleko matki może nie mieć wystarczającej wartości odżywczej
• Mleko matki traci wartość odżywczą po (…) miesiącach
• Mleko modyfikowane zawsze pozytywnie wpływa na sen dziecka
• Nie ma znaczenia czy dziecko otrzymuje mleko matki, czy mleko modyfikowane
• Karmienie piersią niszczy piersi
• Nie pozwól dziecku używać piersi jako smoczka
• Usypianie dziecka przy piersi to zły nawyk
• Niemowlęta powyżej 6. miesiąca życia nie potrzebują karmienia piersią w nocy

Żadne z tych stwierdzeń nie jest prawdą.

ammehjelpen.no/myter (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/normal-baby  (w języku norweskim)

Mieszkasz w Norwegii i potrzebujesz pomocy w karmieniu piersią?

Jeśli potrzebujesz dodatkowej pomocy oprócz informacji, które znajdziesz na naszej stronie internetowej, możesz skontaktować się z naszymi wolontariuszkami wspierającymi matki karmiące piersią („ammehjelper”) telefonicznie, e-mailem lub za pośrednictwem mediów społecznościowych. Większość z nich mówi zarówno po angielsku jak i po norwesku, a niektóre posługują się też innymi językami.

Jesteśmy tutaj, aby Cię wspierać, jeśli chcesz karmić piersią, czy karmisz piersią dużo czy tylko trochę oraz jeśli chcesz przestać karmić piersią.

Odpowiadamy również na pytania ojców, partnerek, dziadków i innych osób.

ammehjelpen.no/ammehjelp

Chcesz do nas dołączyć?

Możliwość udzielenia pomocy innej matce w tym bardzo wymagającym okresie życia daje ogromną satysfakcję!

Aby zostać wolontariuszką wspierającą kobiety karmiące piersią w Ammehjelpen, musisz mieć własne doświadczenie w karmieniu piersią, przeczytać naszą wymaganą literaturę i zdać pisemny test. Musisz również rozumieć język norweski w mowie i piśmie.

ammehjelpen.no/ammehjelper

Tema

Ammestart

Ønsker du å delta på Ammehjelpens fagseminar, men har fått avslag fra arbeidsgiver?

Hvis du ønsker å delta på Ammehjelpens fagseminar for helsepersonell, men har fått avslag fra arbeidsgiver på grunn av dårlig økonomi, kan du søke Ammehjelpen om gratis billett til årets seminar.

Ammehjelpens fagseminar er ett av få heldagsseminarer rettet mot helsepersonell som jobber med ammeveiledning og tilhørende tema.

Vi har vært i kontakt med ansatte ved helsestasjoner og sykehus som ønsker å delta på fagseminaret, men som får avslag fra arbeidsgiver av økonomiske årsaker. Noen har også valgt å ikke spørre, fordi de vet at det ikke er rom for det i budsjettet.

Vi syns det er synd at dårlig økonomi begrenser helsepersonell sine muligheter til å holde seg faglig oppdatert.

Vi ser dessverre at situasjonen utnyttes av produsenter av morsmelkerstatning og barnemat, som tilbyr helsepersonell gratis undervisning og informasjon i form av webinarer og lunsjer – også om ammerelaterte utfordringer.

Vi ønsker derfor å tilby at helsepersonell som ønsker å delta på seminaret, men som får avslag fra arbeidsgiver, kan søke Ammehjelpen om gratis fysisk eller digital billett til årets seminar.

Vi deler ut fem fysiske billetter til fagseminaret på Hamar og to digitale gruppebilletter som kan brukes fra hvor som helst i Norge. 

Send en epost med kort begrunnelse til ammehjelpen@ammehjelpen.no innen 13. mars 2026.

Spre gjerne ordet til noen du tenker dette kan være aktuelt for! Håper vi ser så mange som mulig av dere på Hamar den 17. april 🌷

Tema

Ammestart

Folkehelse – verdier, kunnskap og prioritering: Høringssvar fra Ammehjelpen

Å legge til rette for at så mange mødre som mulig får den ammeveiledningen de trenger, er grunnleggende folkehelsearbeid.

Ammehjelpens innspill til høring:

NOU 2025: 8 Folkehelse – verdier, kunnskap og prioritering

Ammehjelpen er en liten, frivillig organisasjon som siden 1968 har gitt et solid bidrag til den norske folkehelsa. Vi jobber for å fremme amming og gi støtte til ammende mødre i hele Norge. Våre to fast ansatte og ca 300 frivillige ammehjelpere svarer på over 35 000 henvendelser i året.

Ammehjelpen støtter arbeidet med å utrede og gi råd om prioritering av og mellom folkehelsetiltak.

Vi savner imidlertid en omtale av ammeveiledning, amming og morsmelk i utkastet til NOU 2025: 8.

Å legge til rette for at så mange mødre som mulig får den ammeveiledningen de trenger, er grunnleggende folkehelsearbeid. Det kan også redusere sosiale forskjeller, og er i tillegg viktig for økonomi, bærekraft og matsikkerhet.

Folkehelseloven (2011) skal bidra til en samfunnsutvikling som fremmer folkehelse, utjevner sosiale helseforskjeller, og legger et grunnlag for bedre samordning av folkehelsearbeid. Det er sosiale ulikheter knyttet til amming. Mødre med høyere utdanning og inntekt ammer i større grad enn mødre med lavere utdanning og inntekt (FHI, 2020). Dette kan bidra til å opprettholde og forsterke sosiale ulikheter. Ammeveiledning, spesielt rettet mot sårbare grupper, kan være et ledd i å redusere forskjellene.

Følgende er nevnt i Folkehelsemeldinga – Nasjonal strategi for utjamning av sosiale helseforskjellar (Meld. St. 15, 2023): «Innføring av mor-barn-vennlege føde-, barsel- og neonatalavdelingar og ammekyndige helsestasjonar og det at arbeidslivet blir lagt til rette slik at det er mogleg å amme i samsvar med helsefaglege råd, er viktige tiltak.»

Ifølge FNs barnekonvensjon har barnet rett til å nyte godt av den høyest oppnåelige helsestandard. Det skal blant annet sikres at foreldre er informert om og har tilgang til undervisning om barns helse og ernæring og fordelene ved amming.

Samlet forskning viser at amming er viktig for barn og mors fysiske og psykiske helse, både på kort og lang sikt:

Morsmelk er den optimale spedbarnsernæringen, og legger grunnlaget for best mulig vekst og utvikling hos barnet. Morsmelk reduserer risiko for mage- og tarminfeksjoner, nedre luftveisinfeksjoner, ørebetennelse og overvekt. Det kan også redusere risikoen for blant annet krybbedød, hjerte- og karsykdom senere i livet, diabetes type 1 og 2 og inflammatorisk tarmsykdom (Helsedirektoratet, 2018).

Amming er ikke bare viktig for barnet: Å produsere melk og å amme kan redusere risikoen for blant annet bryst- og eggstokkreft, samt hjerte/kar-sykdom og type 2 diabetes. Mange av helseeffektene henger sammen med hvor mye morsmelk barnet får og hvor lenge en kvinne ammer (Helsedirektoratet, 2018).

Amming kan i tillegg være tett knyttet til fødselsdepresjon og andre psykiske reaksjoner etter fødsel (Helsedirektoratet, 2018). Forskning antyder at hvis ammingen går bra kan risikoen for fødselsdepresjon være lavere, mens den kan øke hvis ammingen er vanskelig. Når ammingen fungerer, kan det øke selvfølelsen og mestringsfølelsen. Dette gjenspeiles i tilbakemeldinger fra mødre som har strevd psykisk i ulik grad. Mange av dem beskriver ammingen som noe som bidro til å holde dem oppe (Ammehjelpen, 2023).

Morsmelkerstatning er et nødvendig alternativ når morsmelk ikke er tilgjengelig, men det øker risikoen for negative helseutfall hos både mor og barn og kan medføre ekstra økonomiske belastninger for familier med lav inntekt. I et samfunnsøkonomisk perspektiv vil det være viktig at flest mulig spedbarn får morsmelk, og at kvinner ammer, ettersom det gir generelt lavere sykelighet i befolkningen. Amming er også gunstig for miljøet (Helsedirektoratet, 2014).

Amming og melkeproduksjon er viktig arbeid. Norske mødre produserer morsmelk verd over 9 milliarder kr hvert år.

Amming er i tillegg matsikkerhet for spedbarn i krisetider, ved mangel på vann, strøm og morsmelkerstatning.

Regjeringen ønsker at kvinner i svangerskaps-, fødsels- og barselomsorgen blir prioritert i helsefellesskapene. De trekker spesielt frem sårbare familier og mødre som har ekstra behov for oppfølging i barselperioden på grunn av psykiske plager eller problemer med amming (Meld. St. 9, 2024).

Nasjonal faglig retningslinje for barselomsorgen (2014) anbefaler blant annet individuell støtte med ammeveiledning i tråd med «Ti trinn for vellykket amming», og at dette skal være minstestandard for svangerskaps-, fødsels- og barselomsorgen. Alt relevant helsepersonell skal utdannes og etterutdannes i henhold til disse kravene. Kvinner og nyfødte skal sikres tilgang til ammekyndig helsepersonell (Helsedirektoratet, 2014).

Under halvparten av alle norske kommuner har helsestasjoner er godkjent som ammekyndige.

Vår erfaring er at amming stort sett fremmes og støttes i helsetjenestene, men at tilgangen til kvalifisert ammeveiledning er svært begrenset.

Tema

Ammestart