Hvordan støtte foreldre som strever med spedbarns søvn?

Foredrag av Helen Ball i forbindelse med Ammehjelpens fagseminar 17. april 2026.

1 – Å støtte foreldre som strever med spedbarns søvn

2 – Foreldre-barn søvnkonflikt
I vestlige (eller WEIRD) samfunn kan foreldre oppleve manglende samsvar mellom kulturelle forventninger til spedbarns søvn og søvnbiologi.

3 – Våre forventninger om søvn

Søvn i det 21. århundre er annerledes enn våre forgjengeres søvn. Kunstig belysnings inntreden fremmet soving i én lang strekk.

Arbeidsmønstre, kommunikasjonsmåter, døgnkontinuerlig underholdning bidrar alle til å kompromittere søvnbehov og biologiske rytmer.

Vi sover om lag 500 timer mindre per år enn våre forgjengere, vi tar all søvn i én bolk, og setter likhetstegn mellom ‘god søvn’ og ‘ubrutt søvn’.

4 – Vår bevissthet om søvn

Mobilapper og bærbare apparater betyr at søvn nå er en tungt overvåket side av dagliglivet
Vektleggingen av ‘god søvn’ kan paradoksalt føre til angst og søvnløshet.

Som nybakte foreldre er man forståelig nok engstelig og uforberedt på hvilken søvnforstyrrelse en ny baby fører med seg…

Angst og depresjon går vanligvis hånd i hånd med søvnforstyrrelse, særlig når forstyrrelsen varer lengre enn vi hadde forventet.

5 – Konsekvenser av uforventet søvnforstyrrelse

Forskning finner at nybakte foreldre kan være dårlig forberedt på barnerelatert søvnforstyrrelse, med en sterk forbindelse mellom søvnforstyrrelse og depresjon hos foreldrene, både som en ny barseldepresjon og som forverring av eksisterende depresjonstegn.

Foreldre med søvnforstyrrelse og foreldre med depresjon er mer tilbøyelig til å oppfatte at babyen har et ‘søvnproblem’ som de strever med å ‘fikse’

6 – Problemer med spedbarnssøvn varierer rundt om i verden

Hvis vi ser på det foreldre beskriver som ‘spebarnssøvnproblemer’ som nattevåk, vansker med å falle til ro, og korte søvnperioder…

Disse gjelder 25-33% av spedbarn i engelsktalende land, mens i Japan og Korea er det bare 7% av foreldre som oppfatter at babyen har et søvnproblem.

Hva kan dette komme av?

Nishihara og Horiuchi (1998) antydet at ulike kulturer har ulike oppfatninger av akseptabel maternell søvn. Kvinner i deres japanske studie oppfattet ikke at deres søvn var forstyrret, tross like mange avbrudd og oppvåkninger som det kvinner i USA rapporterte om og kalte ‘alvorlig søvnforstyrrelse’.

Dette viser at foreldre har ulike forventninger om spedbarnssøvn, og de oppfatter barnets søvnatferd annerledes, og dette påvirker hvordan de takler situasjonen.

7 – Vestlig kulturpress for en ‘snill’ baby

Manglende forståelse for at ‘normale spedbarn’ våkner ofte gjennom natten:
a) forårsaker engstelse hos foreldrene
b) får dem til å tvile på sine evner som foreldre
c) oppfordrer dem til å tenke at barnet har et søvnproblem

Hvis vi spør ‘hvordan sover babyen, er hun flink?’ sender vi budskap om at babyer ikke bør forstyrre foreldrene. Hvorfor skulle vi ellers spørre?

8 – Durham ‘Sove som en baby’-studie

Hvor mye varierer ‘spedbarnssøvnproblemer’ og foreldres vansker med å håndtere dem i Storbritannia?

Semistrukturert diskusjon med 7 fokusgrupper avholdt med tenårings- og voksne mødre med ulik etnisitet og barn under ett år, både brystbarn og flaskebarn. 6-9 deltagere per gruppe.

9 – Mødres opplevelse av søvnforstyrrelser

‘Søvn har vært det største problemet for meg, altså enormt. Først blir du nesten sinnsyk og sånt, og du bare… jeg endte opp skikkelig, skikkelig dårlig, sov aldri mer enn en time i strekk før hun var et halvt år. Jeg ble virkelig dårlig.’

‘Jeg kunne bli veldig stresset på grunn av det. Jeg tok han opp i min seng. Kanskje for seg selv, bare å gi han noe annet om natten. Hva som helst. Det var… den eldste pleide å våkne om natten fram til han var rundt 18 måneder. Så det var lenge. Jeg hadde han til leger, snakket med helsesykepleieren, alt…’

10 – Søvnforstyrrelser og foreldres sinnsstemning

Vi kommer til foreldregjerningen med mye bagasje om søvn – vår egen søvn, og våre forventninger til våre barns.

Foreldre-barn søvnkonflikt, og sinnsstemningsforstyrrelser hos foreldrene har sterk sammenheng.

Søvnforstyrrede foreldre er mer tilbøyelig til å tenke at deres barn har et søvnproblem.

‘Spedbarnssøvnproblemer’ er ofte uttrykk for foreldres distress, heller enn noe unormalt med barnets søvn

11 – ‘Å fikse’ babyens søvn

‘Spedbarnssøvnproblemer’ er ofte uttrykk for foreldres distress, heller enn noe unormalt med barnets søvn, men barnet er en lett målskive

Tiltak for å ‘fikse barnets søvn’ inkluderer:

• Medikamenter – babyen blir gitt ‘gripe water’, smertestillende, antihistaminer eller andre produkter ‘for å hjelpe dem til å sove’
• Medikalisering – å søke legehjelp for et ‘søvnproblem’ som er definert gjennom sin effekt på forelderen.
• Produkter – å kjøpe den magiske løsningen på ‘en god natts søvn’ som kan være utrygt og som oppfordrer foreldre til å plassere barnet alene for å sove.
• Søvntrening – atferdsendringsteknikker for ‘ekstinksjon’ (slukking) som lærer babyer å slutte å signalisere sine behov om natten ved å la være å respondere, og dermed ‘belønne’ deres signal om oppmerksomhet om natten.

12 – Utrygge måter å få barn til å sovne på

• Barn overlates alene for å sove i et eget rom med lukket dør, dag eller natt.
• Anretninger på soveflaten for å øke ‘komfort’ og ‘hjelpe baby sove lengre’.
• Å plassere barnet i mageleie.
• Bruk av produkter som oppfordrer barnet til å sove lengre eller dypere.
• Overbruk av hjelpemidler, f eks hvit støy.

13 – Kommersielle ‘løsninger’

Bilde fra et blad med tekst: ‘Hvordan Harvey Karp gjorde spedbarnssøvn til big business – vår generasjons Dr Spock gjorde reiving og enkle teknikker for å roe babyer populære. Hvorfor driver han nå og selger en titusenkroners robotstyrt babyseng?’

14 – Løsninger anbefalt av autoriteter

Ulike kulturelle tradisjoner har kommet fram i ulike WEIRD samfunn, ment for å takle problemer med spedbarnssøvn.

• Australia: ‘søvnskoler’ – kliniske institusjonalisert behandling med forsterket søvntrening.
• USA: søvntrening utført av foreldre eller søvncoacher, ofte anbefalt av barnets egen pediater.
• Storbritannia: legger vekt på tidsskjema og at barnet skal roe seg selv, leggetidsrutiner, bruk av egne morsmelkerstatninger eller sovemedisiner

15 – Forskningsbaserte ‘myke’ intervensjoner

Disse metodene innebærer ‘å oppfordre’ babyer til å sovne uten foreldrenes hjelp, og å forhindre at de signaliserer sine behov om natten.

Ofte oppfattet som ‘myke’ fordi de ikke overlater barnet til å gråte i lengre perioder.

Tar sikte på å forebygge ‘søvnproblemer’ med å oppfordre spedbarn til å sove lengre strekker innen de er 3-4 måneder gamle.

• Utsette å reagere på barnets signaler, ‘oppmuntre til’ å roe seg selv, gradvis øke intervaller mellom amming/mating (St James-Roberts 2013, St James-Roberts et al 2001). Ga ingen nyttig økning i søvn.
• INSIGHT-forsøket la vekt på leggetidsrutiner, unngå vugging eller amming i søvn eller å bruke bryst/mat for å roe barnet, flytt barnet på eget rom innen 3 måneder, redusere mating om natten, tilby kjedelige reaksjoner på nattlige oppvåkninger. Førte til 25 minutters forskjell i lengden på nattesøvn ved 16 uker.

St James-Roberts, I (2012) The origins, prevention and treatment of infant crying and sleeping problems. Hove: Routledge

St James-Roberts, I & Gillham, P (2001) Use of a behavioural programme in the first 3 months to prevent infant crying and sleep problems. J. Paed & Child Health, 37: 289-297 Paul, I. M., et al. (2016). INSIGHT Responsive Parenting Intervention and Infant Sleep. Pediatrics, 138(1), e20160762–e20160762.

16 – Hva med ekstinksjonsmetoder?

Ekstinksjonsmetoder er ment for å behandle spedbarns nattlige oppvåkninger og forsinket innsovning
Ansett som strengere/tøffere enn forebyggende metoder, barnet må lære at gråt om natten ikke gir noe respons.

Eksempler:

• ‘Skrikekur’
• Kontrollert gråt/trøst
• Gradvis tilbaketrekking (eks ‘den forsvinnende stolen’, ‘camping out’)
• Systematisk ignorering (late som man sover og ikke hører barnet)

17 – Forskningsbaserte ‘ekstinksjonsmetoder’

• De fleste publiserte studier (over 80%) melder om positive utfall, uansett metode, i kliniske forsøk.
• Utfra antall studier og deres kvalitet er det mest støtte for ‘ekstinksjonsmetoder’ i eldre spedbarn.
• Oppnådde resultater = økt søvnmengde rapportert av mødre for barna eller for seg selv, eller nedgang i antall ganger barnet vekket mor/omsorgsperson om natten, eller bedret sinnsstemning for mor
• Ingen endring i barnets søvn når det ble målt objektivt.

18 – Søvntrening uegnet for barn under 6 måneder

Systematisk gjennomgang av studier om atferdsbaserte søvnintervensjoner brukt på barn under 6 måneder.

Vurderte studier der forbedringer ble rapportert for utfall hos mødre eller barn

Fant at atferdsbaserte intervensjoner brukt på barn under 6 måneder

• Ikke reduserer gråt
• Ikke forebygger senere søvnproblemer eller andre atferdsproblemer
• Ikke reduserer barseldepresjon.
• Men det var fare for utilsiktede utfall som prematur ammeslutt, økt angst hos mødre, og økt risiko for plutselig spedbarnsdød.

19 – Når foreldre innfører søvntrening utenfor forskning

Loutzenhiser et al (2014) så på foreldres bruk av graderte ekstinksjon, og deres oppfatning av effekten av det, i en nettbasert studie i Canada.

411 foreldre ble spurt om bruk av graderte ekstinksjonsprogrammer med deres 6-12 måneder gamle barn.

Nesten halvparten fortalte at de hadde brukt teknikken, og de fleste startet før barnet var et halvt år. Foreldrene opplevde betraktelig mindre suksess enn hva som er rapportert fra tilsvarende metoder i forskningslitteraturen. Nesten halvparten meldte om ingen reduksjon i barnets oppvåkninger om natten.

Grunnet negativ erfaring uttrykte mange foreldre motvilje mot å forsøke ‘kontrollert gråt’-metoder senere.

Loutzenhiser et al (2014) Parental perceptions of the effectiveness of graduated extinction… J. Repr. Inf Psy. 32(3) 282-91

20 – Å takle ting innebærer aksept

‘Mødre bør være bevisst før barnet kommer at, liksom, det blir en del søvnløse netter. Og at ting blir annerledes.’

‘Jeg tror kroppen blir vant til søvnmangel. Jeg tror virkelig den gjør det, jeg tror du lærer å fungere med oppstykkede søvn. Du lærer å klare deg på 5 timers søvn.’

Det er som fra starten da jeg hadde fått min første jeg trodde han var litt søvnløs om natten og så satt jeg meg bare ned og begynte å skjønne at hvis ikke jeg aksepterer dette så tror jeg situasjonen blir dårligere for meg, så jeg heller aksepterer det. Og slik, i begynnelsen av situasjonen, er det jeg greide å håndtere mine barn.’

21 – Å utfordre ‘manuset’ om nyfødte

Vi kan påvirke aksept ved å hjelpe andre utvikle realistiske forventninger.

Når vi blir spurt ‘Hvordan sover babyen?’ hører vi at han ‘bør’ sove.

Dette gjør oss engstelige, får oss til å betvile våre evner som foreldre, og oppfordrer oss til å lure på om vår baby har et søvnproblem.

22 – Vi kan omformulere spørsmålene

Sykeliggjørende/patologiserende spørsmål:

• Hvordan sover han?
• Har hun begynt å roe seg enda?
• Sover han rundt?
• Er hun snill?

Normaliserende spørsmål:

• Greier du å få deg noe søvn?
• Hvordan håndterer du nattammingene?
• Kommer du deg ut av huset?
• Har du bruk for noe hjelp?

Ball HL “The Infant Sleep Myth.” ESRC Society Now: Winter Edition February 2018.

23 – Vi kan forstå spedbarns søvnbiologi

Heller enn å forsøke å ‘fikse’ spedbarnets søvn, kan vi bedre forstå hvordan søvnen deres fungerer, og bruke denne kunnskapen for å tilby nye foreldre støtte når ting blir vanskelig. Vi kan snakke om det som hjelper oss å stå i det, og endre samtalene om spedbarnssøvn.

Spedbarnsøvn er annerledes enn voksensøvn:

• Søvnsyklusene er kortere og inneholder flere oppvåkninger.
• Kroppens døgnrytme er uutviklet (vi kan hjelpe)
• Søvntrykket bygger seg opp fortere

• Husk at spedbarns søvnmønstre er individuelle
• Harmonisere familiens søvnmønstre
• Prøv deg frem til det som fungerer for ditt barn.

24 – Hva er søvnsykluser?

Søvn har en syklisk eller rytmisk organisering, som veksler mellom REM-søvn når hjernen er aktiv, og NREM-søvn (uthvilende og oppbyggende søvn når hjernen er forholdsvis stille). Disse mønstre kalles søvnsykluser eller ultradianske rytmer.

graf fra E Bathory, S Tomopoulos. Sleep Regulation, Physiology and Development, Sleep Duration and Patterns, and Sleep Hygiene in Infants, Toddlers, and Preschool-Age Children Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care, 47 (2) 2017, 29-42.

25 – Spedbarns søvnsykluser

Tre typer søvn er gjenkjennelige hos nyfødte: stille søvn (tilsvarer NREM), aktiv søvn (tilsvarer REM) og ubestemt eller ‘overgangs’ søvn.

Stille søvn = rytmisk pust, minimale muskelbevegelser
Aktiv søvn = sugebevegelser, rykk, rynkete øyenbryn, uregelmessig pust, bevegelser i armer og ben. REM-typisk muskellammelse utvikles rundt 6 måneders alder
Ubestemt (overgangs) søvn = Kan ikke defineres som stille eller aktiv ved polysomnografi.

Barn går inn i søvnsyklus via aktiv søvn de første 3-6 levemåneder.

Graf fra Grigg-Damberger MM. The Visual Scoring of Sleep in Infants 0 to 2 Months of Age. J Clin Sleep Med. 2016;12(3):429-45.

26 – Kroppens døgnrytme

Reagerer på dagslys, aktivitet og støy – vi sovner lettere når det er mørkt og stille. Dagslys og ekstern støy vekker oss.

Barns kroppsklokke utvikler seg gjennom de første uker/månedene etter fødselen. De fleste begynner å vise en intern kroppslig døgnrytme innen 3 måneder.

Vi kan støtte utviklingen av spedbarnets kroppslige rytme ved å sørge for

• Regelmessig tid for å våkne om morgenen
• Eksponering for dagslys om morgenen

27 – Spedbarns søvntrykk bygges opp raskere enn voksnes

Bilde som viser voksnes (gul kurve) og spedbarns (blå kurve) søvntrykk gjennom natt og dag
Spedbarn trenger å sove etter 1-2 timers våkenhet. Søvntrykk bygges langsomt med alder, men det tar flere år før barn kan være våken hele dagen.

28 – Å la søvntrykk virke

Vi sovner lett når søvntrykket er høyt og vi er rolige og avslappete, der ingenting hindrer søvntrykket i å frembringe søvn.

Spedbarn kan ikke sovne hvis de ikke har bygget opp nok søvntrykk, eller hvis de ikke er i stand til å slappe av.

Å forsøke å få et spedbarn til å sovne for tidlig vil få dem til å bli mer aktivert (ved å stimulere det sympatiske nervesystem), og dermed ha motsatt effekt.

Vi kan arbeide med spedbarnets søvnbiologi heller enn mot den.

29 – Å forstå lurer / å bygge opp søvntrykk

Etter 4 måneder kan det hjelpe med å bygge opp søvntrykk mot slutten av dagen, ved å begrense varigheten av lurene på dagtid.

Med lange lurer om dagen vil søvntrykket nullstilles midt på dagen, slik at trykket må bygges helt opp igjen.

Unngå mørke, lydløse rom for lurer på dagtid. Hold spedbarn i dagslys med hverdagens bakgrunnslyd så de tar akkurat nok søvn til at søvntrykket fortsetter å øke. La dem sove underveis i vogn eller i bil.

30 – Total søvnmengde pr døgn enormt variabel hos spedbarn

Figur som viser normale søvnmønstre basert på observasjonsstudier av mange barn
fra Galland et al., Normal sleep patterns in infants and children: A systematic review of observational studies. Sleep Medicine Reviews 2012;16:213-222

31 – Søvnanbefalinger for barn baseres på ‘normative’ data

‘Normative’ data som underbygger de fleste retningslinjer er basert på gjennomsnitt fra noen få studier:

• Gamle – gjenspeiler praksis og livsstiler fra 70 år siden
• Begrensede – vanligvis basert på middelklassebarn i WEIRD samfunn

Grafer og tabeller med ‘anbefalt’ søvnmengde for spedbarn forårsaker engstelse hos foreldre til barn som ikke er ‘gjennomsnittlige’.

Spedbarn som er fornøyde og oppvakte når de er våkne, er spedbarn som får nok søvn.

32 – Barns søvnmønstre endrer seg over tid, men på en uforutsigbar måte

I det den kroppsegne døgnrytmen blir sterkere sover barn mer om natten og mindre på dagtid.

Det kan begynne allerede ved 3 måneder, så vi tror vi har en baby som er ‘flink til å sove’.

Men babyer pleier å begynne med nattlige oppvåkninger igjen, spesielt i utviklingsmessige overganger, som når de lærer seg en ny ferdighet.

Søvnutvikling er ikke en langsom, jevn progresjon med konsolidering av søvn.

Den er mer som en berg-og-dalbane med nattevåk som kommer og går over de første årene i barnets liv.

33 – Vanlige strategier

• Ta tiden til hjelp – de fleste spedbarn utvikler konsoliderte søvnmønstre til slutt
• Juster forventningene – til hva spedbarn trenger, hvordan søvnen blir, og hvor lenge det tar. Oppfordre til realistiske ideer om hvor mye hjelp som trengs i hverdagen
• Lær deg om normale mønstre for spedbarnssøvn, og jobbe med søvnbiologi – tenk på søvntrykk m.m.
• Hold søvnforstyrrelse til et minimum – gjør det så enkelt som mulig å dekke barnets nattlige behov. Obs trygg samsoving
• Harmonere søvnmønstre – få spedbarnets og de voksnes søvn så samkjørt som mulig, utnytt barnets lengste søvnperiode til maksimal fordel
• Håndtere angsten – bruk bevisste strategier for å holde negative tanker i sjakk
• Søvntreningsmuligheter fungerer for noen etter 6-12 måneder. De er vanskelig å innføre uten støtte, og er ikke permanente.
• Akkurat som alle spedbarn er ulike, og likevel normale, så kan hver families løsning være annerledes. Dogmatiske råd av typen ‘en størrelse passer alle’ hjelper lite.

34 Å forstå spedbarns søvnbiologi gir mening om hvordan spedbarn sover

I begynnelsen sover spedbarn i mange korte økter både dag og natt. Over tid vil søvnperioder begynne å samle seg mer om natten enn om dagen.

Hjelp barnet utvikle sin kroppslige klokke med regelmessig eksponering for dagslys ved oppvåkning, og ta dem ute om morgenen.

Når søvntrykket er høyt kan spedbarn trenge hjelp til å koble ut og slappe av så de får sove – kontakt og trøst hjelper noen, mens sensoriske stimuli (en tur ute, bevegelse og ting å se på) hjelper andre.

Du kan la søvntrykket fortsette å øke ved å unngå lange lurer i mørklagte rom. Ta barnet med deg ut og la dem sove underveis.

Minn foreldre om at alle spedbarns søvnmønstre er ulike, og unngå å sammenligne med andres.

Tema

Ukategorisert

Hva foreldre bør vite om ammede barns søvn – erfaringer fra 30 års forskning

Foredrag av professor Helen Ball på Ammehjelpens fagseminar 17. april 2026.

1. Hva foreldre bør vite om brystbarns søvn – erfaringer fra 30 års forskning.

2. Menneskebarn er pattedyrunger, med et sett medfødte behov.

3. ‘Altricial’ (født umodne, reirboere) arter = født veldig umodne, blir ofte alene i et rede, matet etter lengre intervaller med høyfettholdig melk.

4. ‘Precocial’ (mer modne ved fødsel, reirflyktere) unger holder seg i nærheten av mor, mates hyppig med lavfett/høylaktose melk.

5. Menneskebarn er en blanding av disse:

Enkeltbarn, født med velutviklede indre og sanseorganer (kan se, høre og gi lyd) = ‘precocial’.

Menneskemelk = lav fett, høyt sukker slik at yngelen trenger hyppig mat = precocial.

Dårlig utviklet nevromuskulær kontroll, ute av stand til å følge etter mor eller holde seg fast til henne fordi hjernen er underutviklet ved fødsel = atricial.

Mennesker fødes med 25% av en voksen hjerne, mens andre store aper er født med 50%. Menneskebarn har mindre utviklet nevromuskulær kontroll og koordinasjon enn andre precociale pattedyrunger.

6. Nattlige oppvåkninger og behov for nærkontakt er normal atferd for menneskebarn.

Menneskebarn fullfører sin fosterutvikling utenfor livmoren mens hjernene er i rask vekst.

De trenger nærkontakt for varme og sikkerhet, og for biologisk regulering.

Menneskebarn trenger sine omsorgspersoner natt og dag i flere måneder.

Under denne tiden har ikke menneskebarn en døgnrytme som skiller mellom natt og dag, og de kan ikke sove lenge om gangen.

7. Men vestlige samfunn er… WEIRD*

Våre kulturelle forventninger om spedbarns søvn er ofte urealistiske, og det er utfordrende for spedbarnsforeldre. Store endringer i vestlige kulturer i nyere tid har påvirket familier og hvordan barn tas hånd om.

*WEIRD: western, educated, industrialised, rich, democratic (vestlige, utdannet, industrialiserte, velstående og demokatiske) – ‘et særdeles tynt og ganske uvanlig avsnitt av menneskeheten’, som utgjør ytterpunktene i en rekke menneskelige trekk (Heinrich et al, 2010)

7. Men vestlige samfunn er… WEIRD*

Våre kulturelle forventninger om spedbarns søvn er ofte urealistiske, og det er utfordrende for spedbarnsforeldre. Store endringer i vestlige kulturer i nyere tid har påvirket familier og hvordan barn tas hånd om.

*WEIRD: western, educated, industrialised, rich, democratic (vestlige, utdannet, industrialiserte, velstående og demokatiske) – ‘et særdeles tynt og ganske uvanlig avsnitt av menneskeheten’, som utgjør ytterpunktene i en rekke menneskelige trekk (Heinrich et al, 2010)

9. 1920-tallet: vitenskapelig spedbarnsstell:

John B Watson og Frederick Truby King dominerte ‘vitenskapelige’ holdninger til spedbarnsstell. Oppdragelse skulle fremme selvstendighet og selvkontroll.

Watson: ‘Ingen barn kan få for lite kjærlighet’.

En god ‘Truby King’ baby foretrakk å ligge alene i vognen ute i hagen framfor å være sammen med mor.

Deres innflytelse henger igjen i mange av de underliggende antagelser om spedbarn som vi hører i dag.

Hardyment, C (1983) Dream Babies: child care from Locke to Spock, Jonathan Cape, London.

10. Kulturelle normer driver forventninger:

I de fleste samfunn med en sterk euro-amerikansk innflytelse anser man fødselsøyeblikket som begynnelsen av et barns autonomi, som ikke lenger er forbundet til moren. Dette synet viser seg i mange slags ‘folkevisdom’ og anbefalinger om å ignorere barns behov helt bevisst.

‘Babyer styrer ikke. Vis dem hvem som er sjefen!’

‘Gråt trener opp lungene!’

‘Ikke la dem ammes i søvn.’

‘Ikke svare dem om natten, få dem til å lære å vente.’ ‘

Å ta barnet opp for ofte vil skjemme det bort.’

‘Kos gjør barn klengete’

11 – Viktigheten av fysisk kontakt

Harlows eksperimenter om sosial utvikling hos apebabyer demonstrerte hvordan fysisk kontakt, varme og trøst var livsviktig for ungens utvikling.

Vestlige barnestellsmote har endret seg mye fortere enn menneskebarns evolusjonære biologi.

Blum, D. (2002). Love at Goon Park: Harry Harlow and the Science of Affection. Cambridge, Mass, Perseus.

12. Ekstern-gestasjon (eller det fjerde trimesteret)

Menneskelige spedbarn fullfører sin ‘fosterutvikling’ utenfor livmoren.
Under denne perioden trenger de nærkontakt for varme, trygghet og biologisk regulering.

Babyer utvikler ikke egen døgnrytme og kan ikke opprettholde lange, uavbrutte søvnperioder de første månedene

Å sove i umiddelbar nærhet av en omsorgsperson er det som egentlig er ‘å sove som en baby’!

13. Spedbarnssøvn vs voksensøvn

Spedbarn:

• trenger mye mer søvn (men individuelle søvnbehov varierer)
• sover ikke bare om natten – de har ingen dag/nattsyklus
• sover ikke uavbrutt, men våkner hver 2.-3.time eller oftere
• sovner annerledes enn voksne, rett inn i ‘aktiv’ eller lett søvn
• har kortere søvnsykluser, 60 vs voksnes 90 minutter
• opplever mye mer aktiv søvn enn voksne, hvor de bearbeider inntrykk

14. Hva er søvnsykluser?

Søvn har en syklisk eller rytmisk struktur, som veksler mellom REM søvn med raske øyebevegelser (når hjernen er aktiv) og NREM søvn uten raske øyebevegelser (oppbyggende søvn når hjernen er relativt rolig). Disse mønstrene heter søvnsykluser eller ultradiane rytmer.

E Bathory, S Tomopoulos. Sleep Regulation, Physiology and Development, Sleep Duration and Patterns, and Sleep Hygiene in Infants, Toddlers, and Preschool-Age Children Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care, 47 (2) 2017, 29-42.

15. Nyfødtes søvnsykluser

Tre søvntyper er blitt observert hos nyfødte: stille søvn som svarer til NREM, aktiv søvn som svarer til REM, og ubestemt/forbigående.

Stille søvn = rytmisk pust, minimale muskelbevegelser

Aktiv søvn = sutting, rykking, bekymret ansiktsuttrykk, uregelemessig pust, arme- og benbevegelser. REM-typisk muskellammelse utvikles rundt 6 måneder.

Ubestemt søvn kan ikke defineres som stille eller aktiv søvn ved (polysomnografi)

Spedbarn går inn i søvn via aktiv søvn de første 3-6 måneder etter fødsel.

Grigg-Damberger MM. The Visual Scoring of Sleep in Infants 0 to 2 Months of Age. J Clin Sleep Med. 2016;12(3):429-45.

16. Kroppens indre døgnrytme

Reagerer på dagslys, mørke, aktivitet og lyd – vi sovner lettere når det er mørkt og stille. Dagslys og ekstern støy vekker oss.

Spedbarnets kroppslige klokke utvikler seg over de første uker og måneder etter fødsel.

De fleste begynner å vise en egen døgnrytme innen 3 måneder.

Man kan støtte utviklingen av barnets indre døgnrytme ved å sørge for

• regelmessig tidspunkt for å begynne dagen
• eksponering for dagslys om morgenen

17. Barns søvntrykk bygger seg opp raskere enn voksnes:

Spedbarn trenger å sove etter 1-2 timers våkenhet. Søvntrykk bygger seg langsomt med alderen, men det tar flere år før de kan holde seg våken hele dagen.

18 – Døgnvariasjon i søvnmengden hos spedbarn er enormt variabelt.

Figure from Galland et al., Normal sleep patterns in infants and children: A systematic review of observational studies. Sleep Medicine Reviews 2012;16:213-222

19 – Barns sovemønstre endrer seg over tid, men ikke på en forutsigbar måte:

Etter hvert som kroppens egen døgnrytme blir sterkere, sover barn mer om natten og mindre om dagen.

Dette kan begynne rundt 3 måneders alder, og foreldre tror at barnet er ‘flink til å sove’

Men alle barn begynner å våkne om natten igjen, ofte i f m en utviklingsmessig overgang, f eks når de lærer en ny ferdighet

Søvnutvikling er ikke en jevn progresjon med samling av søvn i lengre perioder. Det er mer som en berg- og dalbane med nattevåk som kommer og går over de første årene.

20 – Folkelig oppfatninger av spedbarnssøvn

Moore & Ucko (1957) studerte 160 babyer, for å definere ‘normal’ spedbarnssøvn. De kalte det ‘å sove rundt’ hvis foreldrene rapporterte ingen gråt eller uro mellom midnatt og kl 05.

70% begynte å ‘sove rundt’ ved tre måneders alder, og halvparten gikk tilbake til å våkne om natten.

Flertallet av barna i materiale ble ikke ammet, og sov i mageleie i et annet rom enn foreldrenes soverom.

21 – Brystbarn og kunstig ernærte barns mor-barn søvn

Pediatrisk og populær kunnskap om modning og regulering av spedbarns søvn er basert på studier av kunstig ernærte spedbarn som sov alene.

Foreldre oppfatter at spedbarns nattlige oppvåkninger er problematisk, men for brystbarn er det normalt og forventet. Spedbarn fordøyer brystmelk på 90 minutter, og er derfor sultne igjen etter 2-3 timer.

Mange foreldre hører at å gi morsmelkerstatning (MME) eller MME pluss noe som gjør den tykkere, vil fremme ‘tidlig nedroing’ (early settling på engelsk).

‘Nedroing’ er utviklingsfasen der barn begynner å falle raskt inn i dyp søvn, og sove lengre perioder om natten, f eks midnatt til kl 05.

Å fremme tidlig nedroing har vært et ettertraktet mål i foreldreskap de siste 50-60 årene, og faller sammen med økt bruk av MME. Produsenter av MME bruker fremdeles løftet om søvn til å selge sine produkter.

22 – Foreldre strever med nattevåk:

Vårt arbeid midt på 1990-tallet fant at mange mødre i Storbritannia følte at amming ikke tillot dem å få nok søvn, mens hvis de ga barnet MME eller MME med tilsatt stivelse så ville barnet sove lengre.

• ‘Babyen var for krevende og spiste for ofte. Amming tillot ikke en god natts søvn, og jeg har enda en smårolling å ta meg av.’
• ‘Babyen var for krevende, våknet for ofte. Baby sover nå 12 timer om natten.’
• ‘Babyen var urolig ved brystet og sov dårlig. Nå (med MME) spiser ikke babyen om natten.’
• ‘Amming var for slitsomt, ville at far skulle hjelpe med nattstellene.’

‘Morens behov for uavbrutt søvn om natten kan fremme tidlig ammeslutt’ (Pinilla & Birch 1993)

HL. Ball (2002) Reasons to bed share: Why parents sleep with their infants. Journal of Reproducti

23 – Durham ‘Sover som et spedbarn’-studien:

Fokusgruppeundersøkelse for å utforske mødres oppfatninger av koblinger mellom spedbarns søvn og mating (Rudzik & Ball, 2016)

Semistrukturerte diskusjoner med 7 fokusgrupper holdt med tenårings- og voksne mødre med ulik etnisitet og barn under 1 år, deltagelse fra både ammende og ikke-ammende, 6-9 deltagere pr gruppe.

Dominant synspunkt tidligere:

‘Med amming vet du ikke hvor mye de faktisk får, hvis de er sultne kan de våkne 2 timer etterpå, liksom.’

‘MME og søvn er nøkkelen. Amming og søvn skjer bare ikke.’

Nyere synspunkt:

‘Jeg tror det er ganske gammeldags å tro at de trenger MME for å sove bedre… svigermor og min tante som tilhører den generasjonen, de bare ‘han sover ikke rundt, han trenger en flaske, du trenger å gi han MME.’ MME og fast føde. Jeg fikk beskjed om det da han var tre måneder! (ler) Jeg bare ‘Nei, jeg tror ikke det.’

25 – Sprikende oppfatninger

‘Jeg har alltid hatt alle av dem i en rutine. Jeg mener at en baby tilpasser seg din rutine, du tilpasser deg ikke deres.’

‘Babyer sover når de trenger det, sånn er det. Du må arbeide rundt dem. Og det er slik det er… ‘så ofte hun våkner’ er når hun våkner.

26 – Sprikende strategier

‘Jeg fikk ingen søvn overhodet så etter 6 uker spurte jeg min mamma hva hun hadde gjort med oss… og hun sier liksom gjør den ‘tøff kjærlighet’-greia så jeg prøvde det og holdt ut og etter 2 uker sover hun bare hele natten.’

27 – Sprikende strategier

‘Hvis han har en natt hvor han vil ammes mye, tar jeg han oppi sengen med meg og jeg bare sover og han kobler seg på når han vil, og den forstyrrer egentlig ikke min søvn så mye.’

28 – ‘Sove som et spedbarn’-studien

Aktigrafistudie (bevegelsesmålinger) for å identifisere forskjeller i søvnmønstre hos bryst- og kunstig ernærte spedbarn og deres mødre (Rudzik & Ball 2018).

• 50 mor-barn par, rekruttert fra barselavdeling på sykehus
• Planla enten å fullamme eller kun bruke MME fra 4-18 uker
• Fullførte søvndagbøker, spørreskjemaer, og aktigrafi

29 – Matingstype og spedbarnssøvn

Søylediagram som viser total søvntid for barna i begge gruppene over studieperioden, etter mors rapportering og aktigrafimåling. Gruppe EBF er fullammede, gruppe EFF får kun MME.

30 – Matingstype og spedbarnssøvn

Søylediagram som viser barnas lengste søvnperiode over studieperioden, etter mors rapportering og ut fra aktigrafimåling. Gruppe EBF er fullammede, gruppe EFF får kun MME.

31 – Matingstype og mødres søvn?

Montgomery-Downs et al (2010) undersøkte ammingens effekt på mødres søvn.

De fant ingen forskjeller i objektive målinger av søvnvarighet eller på skårene på 3 ulike søvnghetsskalaer, men fant noen mindre forskjeller i subjektive oppfatninger.

32 – Oversikt: Mating og søvn

Vanlig oppfatninger tyder på at fordi brystbarn våkner ofte for å spise, så gjør deres mødre også det, så begge får mindre søvn.

Men studiene finner at de får like mye, eller mer søvn, enn mødre og barn som utelukkende bruker MME, og at de sovner igjen fortere, og sove under ammingene. Men avbruddene i søvn fra ammingen kan oppleves som ‘dårligere søvn’.

33 – Hvorfor sover foreldrene med sine spedbarn?

De fleste nybakte foreldre forventer og planlegger ikke å samsove, men en måned etter fødsel er det en stor andel som samsover. Foreldre som samsover jevnlig oppgir flere grunner:

Nattamming og flere avbrudd i søvnen – lettere å takle når man samsover

Roer barnet ned, reduserer gråt, reduserer søvnmangel

Foreldre som er på jobb savner babyen, samsoving gir tid til tilknytning og kos (spesielt for fedre)

Betryggende å kunne følge med og passe på barnet hvis det er sykt, eller som en vanlig rutine

Familietradisjon eller kulturell tradisjon gjør samsoving til en del av foreldreidentiteten og oppfostring

Eksterne omstendigheter (plassmangel, fattigdom, tilfeldigheter) – uten intensjon eller plan

Ball et al. (1999) Where will the baby sleep? Attitudes and practices of new and experienced parents regarding cosleeping with their new-born infants. American Anthropologist 101(1): 143-151.;

Ball, et al. (2000). Parent-Infant Cosleeping: fathers’ roles and perspectives. Infant and Child Development 9(2): 67-74. Ball, HL (2002) “Reasons to share: why parents sleep with their infants”. Journal of Reproductive and Infant Psychology, 20 (4): 207-221.

34 – Hvorfor samsover foreldre og spedbarn i WEIRD-samfunn?

Systematisk narrativ syntese for å se på grunnene til at foreldre samsover
Studier publisert i perioden 1990-2013 ble inkludert hvis de gjaldt samsoving med barn under 12 måneder. 34 studier

Temaer 1) amming, 2) trøst, 3) bedre/mer søvn, 4) overvåking av barnet, 5) tilknyting og mer.

Amming var den vanligste grunnen som ble nevnt (26 studier). Samsoving ble beskrevet som enkelt og lettvint for å håndtere hyppige nattamminger. Mødre prioriterte økt søvn, spesielt etter de var tilbake i jobb.

Salm-Ward, T. (2014) Reasons for mother-infant bed-sharing. Maternal and Child Health J. DOI 10.1007/s10995-014-1557-1.

35 – Hvordan ammende mødre samsover

Ammende og samsovende mor-barn par sover sammen på en karakteristisk måte – barna posisjonert i brysthøyde, i ryggleie på madrassen, med mors arm ovenfor barnets hode og knærne hennes under barnets føtter, barnet sover i en avgrenset plass.

Ball, HL (2006) “Parent-infant bed-sharing behaviour: effects of feeding type and father presence”. Human Nature 17(3): 301-316

36 – Nærhet om natten og ammestart

Randomisert forsøk på en barselavdeling: barnet i mors seng, barnet i ‘sidevognsseng’, barnet i frittstående barneseng ved siden av mors seng
Vi hypotiserte at nærhet mellom mor og barn om natten ville påvirke ammeutfall.

Ball, HL; Ward-Platt, MP et al (2006) Randomised trial of mother-infant sleep proximity on the post-natal ward: implications for breastfeeding initiation and infant safety Archives of Disease in Childhood 91: 1005-1010.

37 – Nærhet om natten og ammestart

Graf som viser antall ammeforsøk og gjennomførte amminger per time blant gruppene i eksperimentet. Signifikant forskjell mellom barn i mors seng og barn i frittstående seng, og mellom barn i sidevognseng og frittstående seng. Ingen signifikant forskjell mellom mors seng og sidevognseng i antall amminger.

Samme referanse som forrige slide.

38 – Nærhet om natten og ammestart

Mor og barn randomiserte til å sove i mors seng eller i sidevognseng ammet hyppigere enn de som ble randomiserte til vanlig barneseng (tradisjonell rooming-in).

Å underlette hyppig amming tidlig i barseltid fører til økt prolaktinutskillelse, som påvirker tidspunktet og intensiteten til laktogenese II (økt melkeproduksjon).

Kvinner som opplever at melken kommer tidlig og rikelig uttrykker større tro på sin evne til å amme. Deres barn har lavere sannsynlighet for å få MME i første leveuke, og de ammer lenger.

Kontakt under søvn støtter ammestart.

Ball, H.L. (2008). Evolutionary Paediatrics: a case study in applying Darwinian Medicine. In Medicine and Evolution: Current Applications, Future Prospects. Elton, S. & O’Higgins, P. New York: Taylor & Francis. 127-152.

39 – Samsoving i samme seng og amming

Graf som viser andel som fortsatt ammet over tid de første 26 uker etter fødsel, etter hvor barnet sov de første tre månedene.

Ammeforekomst etter 6 måneder ca dobbelt så høy blant samsoverne.

Prikket linje: de som delte seng.

Hel linje: de som ikke delte seng.

HL. Ball, D Howel, et al. (2016) Bed-sharing by breastfeeding mothers: who bed-shares and what is the relationship with breastfeeding duration?. Acta Paediatrica;DOI:10.1111/apa.13354

40 – Samsoving i samme seng: skam, stigma og angst

Når man snakker med foreldre om hvordan og hvor barnet sover, bør vi legge vekt på:

Ikke-dømmende utforskende samtaler. Er de fornøyd med egen situasjon? Undersøk hva dette betyr.

Er det noe de er bekymret for? Ønsker de at noe skal endres? I så fall, hva og hvorfor?

Beroligende svar, normalisere den brede variasjonen i sovealternativer i ulike familier

Tenk på effekten av soveordningen på babyen og på familiens ønskede ammereise

Normalisere samsoving i ammeperioden. Tilby informasjon og støtte, drøft alternativer hvis familien har kontraindikasjoner mot samsoving.

41 – Nyttige ressurser

Basis – Baby Sleep Info Source, en tjeneste fra Durham University hvor helsepersonell og foreldre kan få forskningsbasert informasjon om spedbarnssøvn og trygge sovemiljøer

42 – Academy of Breastfeeding Medicine prosedyre om fysiologisk spedbarnsomsorg

Hjelp foreldre til å forstå normal fysiologi og til å ta hånd om sine spedbarn på en responsiv måte

Hvis det ikke foreligger noen faremomenter, anbefales mødre å sove nær sine spedbarn.

Reduser potensielle risikomomenter med samsoving, mens barnet får sove innen arms rekkevidde av mor.

Reduser potensielle risikomomenter med samsoving ved å vise trygg sovestilling for mor og barn i en seng.

Unngå ikke-fysiologiske forstyrrelser av morens og barnets søvn, som strategier for å øke foreldrenes velvære.

Oppfordre mor og barn å sovne igjen uten forstyrrelse etter nattamming under samsoving.

Søvntrening de første 6 måneder etter fødsel er kontraindisert, og søvntrening i første leveåret anbefales ikke.

43 – Academy of Breastfeeding Medicine prosedyre om amming og samsoving

Samsoving fremmer ammestart, eksklusivitet, og varighet.

Kan medføre risiko når det skjer under farlige forhold

Diskusjon om trygg samsoving bør tas opp i retningslinjer for svangerskapsomsorg og barselomsorg

Anbefalinger om samsoving bør ta hensyn til morens kunnskap, oppfatninger og ønsker, og bør anerkjenne de kjente gevinstene så vel som risikoen.

Avstigmatisering av samsoving, og informasjon til alle foreldre om trygg samsoving, har potensiale for å redusere spedbarnsdød.

44 – Tryggest mulig samsoving

Faksimile av engelsk info til foreldre – tydelig budskap om hvordan det er trygt å samsove og når det ikke er trygt.

45 – Oppsummering

Menneskebarn fødes med et spesifikt sett med behov som ikke passer lett inn i moderne voksenliv, og de modnes gradvis over første leveåret.

Vår forståelse av hvordan normal spedbarnsøvn utvikler seg har endret seg vesentlig over de siste 30 årene.

Spedbarns søvnbehov og søvnmønstre er enormt variable, og forblir slik inn i tidlig barndom – foreldre trenger å være forberedt på dette.

Det er en utbredt oppfatning om at hvordan barnet får mat påvirker hvordan barnet sover, men den eneste dokumenterte kunnskapen gjelder oppstykket søvn.

Mange familier, særlig hvor mor ammer, håndterer normal spedbarnssøvnforstyrrelse ved å samsove.

Ammende mødre samsover på en karakteristisk måte, og samsoving hjelper mødre til å amme lenger, og alle foreldre trenger informasjon om hvordan samsoving kan skje trygt.

Tema

Ukategorisert

Mødres erfaringer med amming ved vaksiner og andre stikk

Mødre forteller om varierende kunnskap og praksis rundt amming som smertelindring og trøst ved vaksiner og andre stikk på helsestasjoner og sykehus.

Hva sier forskning og retningslinjer?

Barn har rett til smertelindring ved behov.

Amming er effektiv ikke-medikamentell smertelindring – altså smertelindring uten bruk av medisiner – i følge samlet forskning på området.

Amming virker smertelindrende, ikke smertestillende: Amming gjør ikke at babyen ikke kjenner stikket, men det kan redusere både smerter og gråt i forbindelse med vaksiner, blodprøver og blodsukkermåling.

Det er ingen dokumenterte ulemper knyttet til amming som smertelindring og/eller trøst ved vaksiner eller andre stikk.

Amming er anbefalt som smertelindring og avledning i ulike veiledere og retningslinjer for helsepersonell. I følgende artikkel finnes utdypende informasjon og lenker til retningslinjer og forskning:

❓Amming som smertelindring og trøst ved vaksiner og andre stikk

Hva forteller mødrene?

I mars 2026 spurte vi Ammehjelpens følgere på Instagram om de ville dele erfaringer rundt amming i tilknytning til vaksiner, og hvilke holdninger de har blitt møtt med av helsepersonell. Vi fikk rundt 500 skriftlige svar og flere tusen svar på konkrete spørsmål.

De fleste som svarte at de ammet i forbindelse med vaksiner (90 %), oppga at de ammet etter vaksinen for å trøste barnet, ikke mens vaksinen ble satt¹.

På spørsmål om hvorfor de ikke ammet under selve vaksinen, svarte mer enn halvparten at de ikke visste at de kunne amme da (54 %). En del oppga også at helsesykepleier hadde bedt dem om å vente til etter stikket (24 %). Noen ønsket ikke å amme under vaksinen (12 %), mens resten oppga andre grunner².

De aller fleste (80%) opplevde at helsepersonell var positive til amming som trøst etter vaksinen. Et fåtall (6%) opplevde at helsepersonell var negative, mens resten oppga å ha blitt møtt nøytralt³.

Når det gjaldt de som ønsket å amme mens vaksinen ble satt, opplevde derimot under halvparten at helsepersonell var positive⁴. Resten oppga at det ble møtt negativt (34%) eller nøytralt (27%).

Vi etterlyste i tillegg skriftlige svar på hvordan mødrene selv har opplevd å amme under vaksiner, og hvilke begrunnelser mødre har fått når helsepersonell har anbefalt eller frarådet amming i forbindelse med vaksiner.

Vår uformelle undersøkelse kan tyde på at helsepersonell stort sett er positive til amming ved vaksiner – i hvertfall til amming som trøst. Vi fikk likevel flest skriftlige tilbakemeldinger fra mødre som har opplevd å bli frarådet å amme, enten mens barnet fikk vaksine, eller som trøst etterpå, eller begge deler.

Her finner du et utvalg av tilbakemeldingene vi fikk tilsendt. Delt anonymt/med tillatelse

Hvorfor anbefaler helsepersonell amming under/etter vaksine?

Mødres gjengivelse av hva helsepersonell har formidlet:

Trøst og smertelindring

Vår første helsesykepleier sa at amming kan være smertestillende, men også den beste trøsten.

Trøst og smertelindring, samt at jeg kjenner mitt barn best og skal få velge.

Fordi amming ikke bare er mat, men god trøst og også smertelindrende.

Begrunnelsen har vært at det smertelindrer og tar fokuset vekk fra stikket fra vaksinen.

Beste trøsten, og smertelindrende, og føles trygt for baby.

Smertelindring, trøst og regulering.

Helsesykepleier oppfordret til å amme rett etterpå som trøst.

Jeg ammet mi minste mens ho fikk vaksine og det sa de bare var fin trøst.

Hos oss snakket vi om at det var fin trøst med amming etter vaksinen før vi satt den.

Ble oppfordret til å amme rett etter, som trøst. Gjorde dette. Føltes helt fint og baby roet seg.

Blitt oppfordret til å amme som trøst hver gang på alle tre av ulike helsesøstre.

Oppfordret til å trøste med puppen.

Jeg ble oppfordret til å gi pupp da vaksinen var satt og baby var veldig lei seg!

Ble oppfordret til å trøste med brystet.

Spurte om det var god trøst å amme etterpå, fikk positiv respons på det.

Ble rådet til å amme etterpå, som trøst. 

Ingen begrunnelse, men positiv innstilling og aktiv oppfordring

Akkurat dette tok jeg opp på min lokale helsestasjon med min helsesykepleier. Selvfølgelig fikk mor amme mens de satt vaksine sa hun, men de var kanskje litt dårlig på å formidle det. Så hun noterte ned og skulle ta det opp på neste møte, så alle ammende mødre skulle få samme informasjon. 👏🏻

Ja, med begge mine barn og ulike helsesykepleiere ble jeg oppfordret til å amme!

Ble oppfordret til å amme av verdens beste helsesykepleier!

Fått oppfordring til å gjøre det om jeg ville.

Ikke direkte oppfordret, men ble fortalt at jeg kunne amme når eldste fikk vaksine.

Helsesykepleier har gjort det tydelig at det er helt ok å amme mens eller etter.

Valgte selv å gjøre det uoppfordret, men helsesøster var positiv og støttet det.

Vores læge anbefalede det faktisk og var meget positiv over at jeg stadig ammede til 18 månedersvaccine (almindelig del af det danske vaccineprogram). Men jeg føler mig også meget heldig med min læge ❤️

Hvorfor fraråder noen helsepersonell amming samtidig som barnet får vaksine?

Mødres gjengivelse av hva helsepersonell har formidlet:

Unngå at amming forbindes med smerte

Jeg spurte helsesykepleier om å amme mens baby ble stukket etter å ha sett her på ammehjelpen at det kan være fint for baby, men helsesykepleier ristet på hodet og sa at smerte ikke skulle forbindes med amming. Så far holdt mens stikket kom og så fikk jeg amme etterpå. Synes det er rart, hvordan kan to korte stikk gjøre at baby begynner å forbinde amming med smerte?

Bedre å gi klem enn å amme for amming kan da assosieres med noe negativt…

En helsesykepleier sa til meg at hvis jeg amma når hun stakk kom han aldri til å ville ha pupp igjen.

Frarådet å amme etter vaksine for at barnet ikke skal assosiere pupp med smerte. Ammet uansett.

Blitt frarådet fordi de ikke skal forbinde ammingen med smerte.

På helsestasjonen og Fürst ble jeg anbefalt å ikke amme for at de ikke ville at datteren min skulle forbinde amming med smerte. Mens på sykehuset ville de jeg skulle amme for å vise at det er trygt selv om det er ubehagelig å bli stukket. Dette var også i forbindelse med blodprøver i både hæl og arm.

Helsesykepleier påstod at barnet ville assosiere amming med smerte. På sykehuset var det akseptert å amme ved stikk.

HS ba meg vente med amming til etter vaksinen, fordi hun mente baby ville forbinde puppen med noe vondt om det ble satt vaksine samtidig som jeg ammet.

Frarådet da det kunne skape aversjon til brystet.

Upraktisk/vanskelig å stikke samtidig som babyen ammes

Barnet måtte sitte oppreist på fanget og jeg måtte holde kontroll på armer og ben. Ble instruert av helsesykepleier og fikk ikke inntrykk av at det var rom for å amme samtidig.

Jeg ønsket det på første sprøytevaksine, men merket fort at helsesykepleier syns det var tungvindt. Hun mente at hun ikke kom til begge lår hvis jeg ammet, og at jeg da måtte «styre» med å koble av, flytte og koble på igjen. Endte opp med å ikke amme, fordi jeg ikke hadde noe godt motsvar eller god løsning. Ammet når vi kom ut og satt og venta. Skulle ønske jeg kunne amme samtidig❤️‍🩹

På vår helsestasjon får spl hjelp av en annen, så setter de en sprøyte i hvert lår samtidig, så da tror jeg det hadde vært litt vanskelig å amme samtidig, men har ikke prøvd.

Fikk beskjed om at det var litt vanskelig å amme når det var to vaksiner som skulle settes.

Ble fortalt at baby måtte holdes fast.

Helsesykepleier ber om at barnet sitter på fanget mitt med sin rygg mot min mage, så det er ikke så lett å amme i den stillingen hvis man ikke har veldig lange pupper da 🤪

Sa det var lettere å sette vaksinen om jeg holdt han rett fram.

Dårlig arbeidsstilling for hs/ vanskelig å nå der vaksine skulle settes.

Uttrykket at det er bedre om man sitter med barnet på fanget slik at jeg kan holde fast.

Baby på fanget og «holde fast» benene mellom mine, var grusomt…

Fikk beskjed om at det ikke gikk pga hvordan de skal sitte når de får vaksine.

Ble ansett som vanskelig å gjøre av helsesykepleier. Vi prøvde, men ble en kjip opplevelse.

Alle gangene har jeg fått beskjed om å sette barnet i fanget med ryggen inn mot meg.

Unngå at drikkevaksinen gulpes opp

Blitt anbefalt å vente 10 min ved drikkevaksine for å forhindre at det gulpes opp igjen.

Fikk ikke lov til å amme, fordi hun kunne bli kvalm av rotavirusvaksinen som gis oralt.

Ville amme som trøst etter drikkevaksine. Ble spurt om det var nødvendig pga hun var redd for at babyen ville gulpe opp medisinen (men min baby var aldri en gulper)… og jeg hadde sett mange som trøstet baby med pupp etter vaksine, var nok derfor jeg gjorde det..

Frarådet, men ingen begrunnelse

Fikk ikke valget. Hun sa «nå stikker vi og gjør oss ferdige, så kan du trøste etterpå». Hun nevnte heller ikke noe om at jeg kunne bruke ammingen som trøst.

Jeg spurte og fikk til svar at de ikke anbefalte det, virket lite opplyst om tematikken.

Sterkt frarådet her i Norge på andremann, mens førstemann i Spania så var det anbefalt.

Jeg spurte helsesykepleier om jeg kunne amme mens barnet ble stukket, men jeg ble anbefalt å ikke gjøre det🥹

Jeg fikk beskjed om at jeg ikke kunne amme når baby tok vaksine!

Nei, spurte om jeg kunne amme rett etterpå og fikk beskjed om å gå ut på venteværelset…

Fikk ikke årsak. Ble så paff at jeg bare gjorde som jeg ble bedt om. Mitt instinkt var amme.

«Det er ikke sånn de gjør det».

Spurte om jeg kunne, men fikk ikke lov 🙁

Frarådet mens babyen stikkes, men anbefalt som trøst etterpå

Fikk streng og tydelig beskjed om at det ikke var lov å amme samtidig. Måtte vente til etter gitt vaksine.

Fikk dessverre beskjed både på sykehuset og på helsestasjon om at det ikke var ønskelig, og at jeg heller kunne amme når stikkene var satt 🥺

Frarådet underveis, rådet til å amme først etterpå.

Jeg ville amme under vaksinen. Hen sa jeg kunne, men anbefalte som trøst etter.

Frarådet det samtidig, for å ikke assosiere amming med smerte. Men rådet til å amme etterpå.

Sa det ikke var vits før etter stikkene var over, eller at man da skulle trøste slik man ville.

Helsesykepleier sa amme etter hun var ferdig med å sette begge, som en trøst, om vi ville.

Jeg ble oppfordret til å amme med en gang etter stikket, for å trøste babyen min.

Oppfordret til det etter at vaksine var satt.

Har blitt rådet til å ha puppen klar til trøst rett etter.

Vi fikk beskjed om at vi kunne amme etter vaksinen var satt.

På helsestasjonen fikk jeg beskjed om at jeg kan amme så fort vaksinene var ferdigsatt.

Hvorfor fraråder noen helsepersonell amming som trøst etter vaksine?

Mødres gjengivelse av hva helsepersonell har formidlet:

Unngå å bruke mat som trøst

«Babyen griner litt fordi det gjør vondt, ikke fordi den er sulten. Unødvendig med pupp.»

Ikke lære baby at mat/pupp er trøst fordi det kunne utvikle spiseproblemer.

At babyen ikke skal bruke mat som trøst. Heller lære å håndtere følelser med trøst.

Fordi vi skulle lære han at han ikke trenger mat for å trøstes. Har ikke den helsestasjon lengre.

At barnet kan finne på å forbinde mat med trøst.

Ble frarådet for at ikke baby skulle forbinde mat/pupp med trøst.

Ja, men fikk råd om å ikke amme med en gang, for å ikke forbinde pupp(mat?) og trøst.

At man ikke skal la barnet bli vant til å spise noe som trøst.

Helsesykepleier hadde ingen sterke motsetninger, men hun argumenterte med at man skal anerkjenne at barnet får vondt og støtte dem i det, ikke avlede – men også (det jeg syns var mest sjokkerende) at man ikke skulle lære baby å bruke mat som trøst (!!), trøstespising liksom. Jeg spurte om hun virkelig trodde baby kom til å utvikle et usunt forhold til mat pga det, og hun sa at babyer forstår mer enn vi tror. Jeg sa at jeg ville amme likevel. Dette hadde jeg aldri turt med første barnet. Man ammer jo når baby har magevondt osv, fordi det er trygghet og kos, så jeg syns det var så rart at hun sa det hun sa.

Unngå å bruke pupp som trøst

Fikk korreks for at jeg ammet gutten som trøst på første vaksinetime da han gråt skikkelig rett etterpå. Fikk beskjed (fra helsesykepleier) om at jeg bør lære å trøste også uten pupp. (Baby med kolikk). Velment råd, men akkurat i vaksinesituasjon synes jeg ikke det skal være et problem når man vet det hjelper.

Jeg ble frarådet å amme før etter at baby hadde sluttet å gråte, fordi barnet ikke skulle bli avhengig av pupp som trøst. Vi ble også bedt om at far skulle holde og trøste barnet for at barnet ikke skulle lukte mor og ønske melk, men finne ro på andre måter.

Med førstemann fikk jeg amme mens hun stakk. Nå med tredje fikk jeg ikke lov og måtte vente til etter hun var ferdig med å gråte. Samme helsesykepleier. De hadde lært nylig at barnet skulle roe seg ned med kun kos og ikke pupp. Så kunne det få pupp.

Da jeg utfordret hvor hun hadde dette fra – fikk jeg bare som svar «barnepsykologene»… jeg lot det ligge. Da vi skulle klippe tungebånd ble vi anbefalt av legen å amme rett etterpå, mest fordi dette var den beste smertelindring for baby. 

Her sa helsesykepleier at jeg ikke skulle amme etter stikket. Jeg måtte trøste han uten å amme. Som gikk greit, men vondt å få beskjed om at jeg lagde dårlige vaner om jeg trøstet babyen min med amming.

Fikk beskjed fra helsesykepleier at puppen ikke skulle brukes til trøst.. puppen var mat…. Hadde også en jente som nektet å ta smokk, og tommel. Og fikk beskjed om at alle barn tok smokk. Prøvde x antall merker. Og hun brakk seg og spydde for hver gang jeg prøvde å gi smokk.

At gråten skal få slippe ut, at det var sunt.

«Vent litt med å amme så hun først roer seg selv.»

Helsesykepleier ba meg vente med å amme til baby sluttet å gråte.

Sa det signaliserte at det ikke var rom for barnets følelser når jeg tilbydde pupp som trøst.

Bedre å venne baby til å bli trøstet uten hjelp av amming.

At det er bedre å trøste barnet med byssing.

At man skal gi trøst uten at det er amming.

Fikk beskjed om å trøste først og amme etterpå med førstefødte.

Har blitt oppfordret til å amme etterpå, men starte med trøst og ikke gå rett på ammingen.

Frarådet, at ikke bruke amming som trøst.

«Du må ikke bruke puppen som trøst».

Med første baby fikk jeg beskjed om å trøste baby uten pupp, og tilby brystet etter gråten var over.

Ble frarådet til det av en nyutdannet helsesykepleier når minste barnet mitt skulle få 5 mnd vaksinen, fikk beskjed om å heller trøste med klem enn å amme ble så satt ut at jeg ikke klarte å svare en gang. Men jeg har alltid ammet etter barna mine har fått vaksine.

Babyen skal ikke distraheres fra smerten

Ble frarådet å amme imens pga helsesøster mente det var uheldig å avlede fra stikksmerte.

Ikke assosiere smerte med pupp. Ikke avlede. Stå i noe vanskelig sammen. Ordrett dette.

For å ikke distrahere barnet, men heller møte barnets følelser for så å amme etter det.

Frarådet. Fikk ikke amme eller gi leker. Han skulle ikke distraheres. Veldig rart!?

At det ikke hadde noe for seg, og at babyen må lære seg å takle å få vondt, deretter trøst.

Baby måtte ikke ammes, eller avledes, kun trøstes. Måtte vente minimum 10 min.

Skulle ikke distraheres (forstår ikke målet med det? Viktig å merke vondt?)

Hun skulle kjenne at «det gikk greit å ha vondt», skulle ikke trøste med pupp så fort.

Frarådet! Jeg måtte vente 10 min med å amme babyen, måtte kun trøste og fikk ikke avlede baby.

Hva er mødres opplevelse av å amme mens barnet stikkes?

Jeg ammet mens han fikk vaksiner og jeg er så glad jeg gjorde det. Han trakk pusten bare, og knep igjen øynene, og det var det. Ingen gråt, ingen smerte♥️ Jeg var også rolig. Jeg valgte å amme mens jeg skulle sette i p-stav også, fordi jeg er så redd for stikk. Og det gjorde hele opplevelsen så rolig og fin, og uten angst.

Barnet mitt søkte etter brystet i det vaksinen ble satt og roet seg på 2 sek. Så det var over før det hadde begynt. Veldig fin opplevelse. Har selv sprøyteskrekk så det gjorde ekstra godt for meg også å ha ammingen som da hjalp oss begge både til å finne/holde roen og få fokus på noe annet koselig ❤️

Nå er det noen år siden, men husker at jeg ikke tenkte på det ved første vaksinering. Det var mer kaotisk, jeg var stressa og babyen var stressa, ble mer stress for legen med baby som vred seg. Andre gangen tok vi det mye roligere, han lå til brystet og var rolig, skvatt litt til da han fikk stikket og gråt litt. Roet seg raskt på brystet. 

Barnet ammet mens hun fikk vaksine, og «kvapp» når stikket kom, slapp puppen i 1-2 sekunder før hun ammet igjen, gråt litt men ikke så mye som når jeg ikke ammet henne ved vaksine. Førstemann er prematur, da oppfordret de som tok blodprøver på NFI at jeg ammet mens de stakk. Det funket supert.

Det hjelper utrolig mye og hun roer seg veldig fort. Det gir henne en trygghet med en gang også slutter hun å gråte og så er jeg ferdig med det 😂😍 Takk Gud for amming!! 🩷

Alltid ammet ved vaksiner eller andre ganger det har vært nødvendig å få stikk ved typisk crp. Har flere ganger blitt advart mot det når jeg bretter ut puppen, men det har alltid gått fint. Nippelen er fortsatt hel😂

Barnet skrek når han ble stukket, men roet seg fort igjen på brystet 🥰 Et lite minutt gikk det kanskje.

Har gjort dette -ca zero reaksjon fra kiddo 2 😅 Kid nr 1 slapp puppen et løyeblikk og okket seg en smule men smakk på igjen etter 20 sek bussing. Funker seff bedre jo mindre de er (ammet til hhv 2.5 og 3.5).

Barnet var roligere. Men jeg har måttet krangle meg til å få lov til å få lov hver gang da personen som skulle stikke ville gi sukkervann istedet. En gang måtte jeg gi meg faktisk.

Barnet gråt under vaksinen og slapp brystet, men hektet seg fort på igjen.

Opplevde stikkeseansen som fort over og at baby ikke synes det var altfor ille. Fikk heldigvis også støtte fra helsespl når jeg ville løse det på denne måten. Vil absolutt anbefale det videre!

Barnet var veldig rolig og gråt kun noen få sekunder etter at vaksinen var satt før hun fortsatte ammingen. Ammet som normalt. Helsesykepleier spurte meg i forkant av vaksinen om jeg tok sjansen på å amme mens hun stakk, i fall barnet skulle bite. Men var positiv da jeg sa at jeg ønsket å amme underveis.

Jeg gjorde det ved 5mnd-vaksinene fordi jeg hadde lest om det her, og fordi babyen min ble veldig lei seg ved 3mnd-vaksine. Dessverre så ble hun like lei seg denne gangen, og sluttet å die ved første stikk for å gråte🥺 Men heldigvis mye trøst i puppen etterpå❤️

Hun slapp puppen og gråt da hun fikk vaksinen. Trøstet en liten god stund før neste stikk. Med barn nr 2 ammet vi ikke mens hun fikk vaksine og hun fikk stikkene rett etter hverandre og trøstet etterpå. Overrasket over hvor raskt hun roet seg, kun noen få sekunder og hun ville ikke ha pupp😅

Baby har tenner (begynte å komme da han var bare 8 uker). Bitingen jeg så for meg at vaksine ville starte orket jeg ikke tanken på. Ville ammet samtidig om jeg ikke hadde den erfaringen med biting. Helsesykepleier foreslo forresten amming under vaksineringen, men forstod meg også godt.

Selv om jeg har hatt to ammeglade barn og begge vaksineskremte – har ingen av dem klart å konsentrere seg om å amme når de har fått vaksine eller når et fly letter, det skjer for mye rett og slett. Men jeg har god erfaring med å amme rett før vaksine, så har de vært litt mer rolige.

Hva er mødres erfaringer med amming som smertelindring på sykehus?

Mitt første barn fikk nyfødt screening på sykehus mens hun lå og skrek på en benk vekk fra oss foreldrene. Min yngste så kom jordmor hjem til oss noen dager etter fødsel og tok nyfødtscreening i foten mens vi ammet. Han spiste bare gjennom det hele, hjemme i vår egen sofa. En helt annen opplevelse. Det var som at han ikke merket det.

Så posten deres om amming under stikk/ vaksine rett før jeg fødte nå. Så på sykehuset når de skulle ta blodprøve i hælen valgte jeg å amme mens de stakk. Babyen reagerte så vidt med å stoppe amming i et lite sekund, og det var det☺️ Storesøkenene gråt masse når de fikk stikk. Da ammet jeg ikke. Tenker å fortsette med amming under vaksiner fremover☺️

Han skrek vesentlig mye mindre enn storebror som ikk ble ammet imens. Han slapp puppen, gråt litt, og ammet videre. (Nyfldtscreening).

Ikke vaksine, men når veneflon skulle legges på 11 dager gammel baby. Utrolig effekt!!

Har ikke i forbindelse med vaksine, men ble oppfordret til det ved blodprøve (14 dager gammel).

Ble anbefalt av sykepleier på sykehuset å amme mens de stakk i foten for blodprøve.

Oppfordret, både på NFl i forhold til blodprøver og på Hs ved vaksiner 🙂

Ikke vaksine, men blodprøve på barsel. Jeg fikk ikke amme. Grunnen var at barnet MÅTTE ligge på et bord.

ikke vaksine, men jeg ville amme mens min nyfødte måtte ta blodprøver på sykehuset og det var de altså SÅ negative til. Jeg insisterte en gang, men gav opp å være «hun dama» og de andre gangene fikk han sukkervann på sprøyte for det var så mye bedre for dem som tok prøven 🙄🙄

Jeg må utdype litt, for dette syntes jeg var så vondt. Leste nylig på deres sider at man kan amme og holde som trøst og smertelindring, og at helsepersonell er pliktet til best mulig smertelindring. Da min lille skulle ta blodprøve 1 eller 2 dager gammel, visste jeg ikke dette, men spurte om jeg kunne få holde henne. Hun som tok blodprøve sa nei. Uvitende tenkte jeg at det var sånn det var. Og så ble babyen min lagt på den kalde benken, og lå og gråt under prøvetakingen, som tross alt tar litt tid. Jeg endte med å holde henne litt i hånden og stryke fordi det var fælt å se henne ha vondt/være redd. Ble på ingen tidspunkt oppfordret til hvordan eller at jeg kunne trøste henne med min nærhet, og ble så sinna og trist for dette i ettertid da jeg lærte dette. Opplevde helsepersonellet der og da som likegyldig ovenfor babyens ubehag og følelser. 💔

Andre tilbakemeldinger fra mødre

Har opplevd meg flau og skamfull som følge av helsesykepleiers reaksjon på ammingen.

Skulle ønske jeg ble anbefalt å amme under stikket også. Ikke bare etter.

Ingen som oppfordret/tipset om det. Tenkte heller ikke på det selv.

De har sagt at jeg kan, men babyen vil ikke amme når han er så lei seg.

Jeg ville ikke amme, men ble mildt presset.

Tenkt at det er litt upraktisk? Og for min del har det vært viktig å lære barnet at vi må ta vaksiner og at de får med seg at det skjer og heller ta trøsten etterpå.

Tenkte i mitt stille sinn at kanskje baby da vil vær redd for å amme om smerten kommer under amming

Strevde allerede med ammingen, så ville ikke at baby potensielt skulle forbinde det med noe vondt/negativt i tillegg

Ammet ikke pga FOMO-baby som var alt for opptatt av hva som skjedde i rommet.

Tenkte å se hvordan reaksjonen på vaksinen ble først. Det varierte litt fra gang til gang hvor mye reaksjon og hvilke behov for trøst babyen hadde.

Skulle ønske jeg ble oppfordret til dette, har ikke sett på det som en mulighet.

—

Du har nå lest om mødres erfaringer med amming ved vaksiner/stikk. I følgende artikkel finnes utdypende informasjon og lenker til retningslinjer og forskning rundt amming og smertelindring av sped- og småbarn:

❓Amming som smertelindring og trøst ved vaksiner og andre stikk

Tema

Ukategorisert

Må babyen rape etter amming?

Det er lite som er så frustrerende som å prøve å få opp en rap som aldri kommer. Men er det egentlig nødvendig å stresse over dette?

Må alle babyer rape etter amming?

Å hjelpe babyer med å få opp en rap etter amming blir ofte sett på som en helt grunnleggende del av det å ha en baby. 

Det skal bidra til at babyen blir roligere, gulper mindre, får mindre vondt i magen og sover bedre.

Til tross for at å hjelpe babyer med å få opp en rap er svært utbredt, er det lite forskning på effekten av det. 

Og den lille forskningen som finnes på dette, tyder faktisk på at å få babyer til å rape ikke reduserer gråt/kolikk, og at det til og med kan gjøre at babyer gulper mer (Kaur, 2014).

Rap er muligens ikke er så viktig for alle babyer som man kanskje skulle tro?

Selv om det ikke er en universell regel at alle babyer må rape etter amming, er det også mange som opplever at babyen trenger hjelp til å få opp en rap.

Det er rett og slett ulikt fra baby til baby.

Hvis du opplever at babyen trenger å rape, så er det dette som er riktig for dere.

Mange foreldre legger mye innsats i hjelpe babyen med å få opp en rap, og lurer på om de gjør noe feil, eller om det vil føre til at babyen får vondt i magen hvis det ikke kommer noe.

Noen lurer på om det kan være farlig at babyen ikke får rape etter amming, men det er det ikke.

Hvis du opplever at rapen aldri kommer, eller at det ikke utgjør noen forskjell for dere om babyen raper eller ikke, så trenger du altså ikke stresse med det.

Må babyen rape etter amming på natta?

Mange opplever at de vekker babyen (og seg selv) unødig ved å prøve å få babyen til å rape etter amming om natta.

Selv om babyen kanskje trenger hjelp til å få ut en rap på dagtid, er det ikke sikkert at babyen trenger det om natta.

Spesielt ved sideliggende amming om natta, er det mange som opplever at babyen ikke trenger å få opp en rap. 

Men hvis din erfaring er at babyen trenger å rape etter at du har ammet liggende, så kan du forsiktig rulle deg over på rygg med babyen liggende mage mot mage. Da kan det komme en rap uten at babyen våkner, og du kan rulle dere tilbake igjen. 

Må babyen rape etter å ha fått flaske?

Hvis babyen får melk via flaske, kan det være vanskeligere for babyen å styre melkestrømmen, noe som kan bidra til at babyen svelger mer luft, og dermed har større behov for å få opp rap underveis i matingen eller etterpå. 

Hvorfor trenger babyer hjelp til å rape?

En baby som er urolig ved brystet og svelger mye luft kan ha behov for å rape både i løpet av ammestunden og etterpå. Babyer kan vise at de trenger å få opp en rap ved å slippe brystet og bli kavete.

❓Hva kan jeg gjøre hvis babyen kaver ved brystet?

Dette skjer oftere ved et ikke optimalt sugetak, ugunstig ammestilling eller sterk utdriving. Hvis du kjenner deg igjen i noe av dette, kan det være fint å få hjelp av ammekyndig helsepersonell eller en ammehjelper. En baby som gråter mye kan også ha økt behov for å få ut luft.

Noen mener at å hjelpe barnet til å få opp en rap, stort sett gjelder i vår vestlige verden, og at denne praksisen er lavere i kulturer der babyer bæres mer, i stedet for å legges ned etter amming.

Dette stemmer med det mange erfarer, nemlig at en tilbakelent ammestilling der babyen har hodet høyere enn rumpa kan hjelpe babyen med å få luft opp og ut, enten underveis i ammingen eller etterpå, uten at man trenger å tenke så mye på det.

Denne stillingen fungerer riktignok ikke for alle, og noen erfarer også at babyen trenger ekstra hjelp til å få opp rapen.

Hvordan få babyen til å rape?

Det finnes mange ulike teknikker, og det gjelder å prøve seg fram for å finne det som fungerer for dere. Det er lettest hvis babyen er avslappet.

Du kan for eksempel forsøke å bære barnet opp mot den ene skulderen din, slik at magen presses lett mot brystet ditt. Lett trykk og stryking oppover kan hjelpe barnet å få opp en rap.

På grunn av hvordan magesekken er formet, så kan det være best å lene babyen på skrå mot babyens venstre side, slik som IBCLC Shel Banks viser og forklarer i denne filmen:

❓Refluks og gulp – hva er normalt?

Tema

Ukategorisert

Karmienie piersią i okres połogu: jak zadbać o dobry start

Mamy nadzieję, że poniższy tekst wspomoże Cię w początkach karmienia piersią i pierwszych tygodniach macierzyństwa.

Tłumaczenie artykułu: Justyna Koszczyńska.

Okres pierwszych sześciu tygodni po porodzie nazywamy połogiem. Jest to szczególnie wrażliwy czas dla matek, ich partnerów oraz niemowląt.

Treści na tej stronie oparte są na naszych doświadczeniach we wspieraniu nowych rodziców w ich pytaniach dotyczących karmienia piersią, mleka matki i wszystkiego, co z tym związane.

Pod każdym zagadnieniem znajdziesz artykuły z bardziej szczegółowymi objaśnieniami oraz dodatkowe źródła wiedzy w języku angielskim i innych językach.

Niniejszy tekst powstał na podstawie dwóch artykułów opublikowanych na ammehjelpen.no w języku norweskim: o początkach karmienia piersią oraz o połogu.

Inne przydatne strony internetowe:

• Żywienie niemowląt i karmienie piersią (w języku norweskim i angielskim)
• Ciąża, poród i połóg w Norwegii (informacje od norweskiej instytucji do spraw zdrowia, dostępna jest również broszura w języku polskim)
• Bezpieczne stosowanie leków w okresie ciąży i karmienia piersią (tylko w języku norweskim)

Strony zagraniczne

Global Health Media: Filmy na temat karmienia piersią oraz inne aktualne tematy, przeznaczone zarówno dla świeżo upieczonych rodziców, jak i pracowników służby zdrowia, dostępne w wielu językach.

Unicef / Baby Friendly Initiative (dostępna broszura w języku polskim)

Unicef / Baby Friendly Initiative (w języku angielskim)

Breastfeeding Support (w języku angielskim)

KellyMom (w języku angielskim)

La Leche League (dostępne informacje w języku polskim)

BASIS: Normal infant sleep (w języku angielskim)

Ready to relate (w języku angielskim)

Informacje o Ammehjelpen

Ammehjelpen jest organizacją zrzeszającą wolontariuszki. Od 1968 roku nieodpłatnie udzielamy informacji, poradnictwa i wsparcia w karmieniu piersią.

Wiemy, że karmienie piersią może być wspaniałe, wygodne i relaksujące. Wiemy również, że może być wymagające, wyczerpujące i frustrujące – zwłaszcza na początku.

Wiemy też, że często pomaga rozmowa z kimś, kto przechodził przez to samo.

Jesteśmy tutaj, aby Cię wspierać, niezależnie od tego, czy karmisz piersią trochę, czy karmisz dużo, czy chcesz przestać karmić piersią.

Ammehjelpen.no jest najobszerniejszym w Norwegii źródłem aktualnej wiedzy na temat karmienia piersią i mleka matki.

Piszemy również o karmieniu butelką, śnie oraz prawidłowym zachowaniu niemowląt.

Treści na naszej stronie internetowej powstają na podstawie praktyki opartej na dowodach. Oznacza to, że wykorzystujemy wiedzę z badań naukowych i teorii w połączeniu z doświadczeniem praktycznym – naszym własnym oraz innych osób. Nasze poradnictwo jest dostosowywane do indywidualnej sytuacji.

Postępujemy zgodnie z wytycznymi i zaleceniami dotyczącymi karmienia piersią i tematów pokrewnych, wydanymi przez norweskie i międzynarodowe organy do spraw zdrowia.

Pięć kwestii kluczowych dla pomyślnego rozpoczęcia karmienia piersią

• Karmienie piersią to wspólny wysiłek
• Kontakt skóra do skóry
• Pozycja odpowiednia dla Ciebie i dziecka
• Częste karmienie
• Wiedza o prawidłowym zachowaniu noworodka

Punkty 1-4: zaczerpnięte z The Danish Resource Center for Breastfeeding

Punkt 5: Breastfeeding Series, The Lancet, 2023

Poniższy tekst zawiera ogólną wiedzę na temat karmienia piersią i mleka matki. Nie zastępuje konsultacji z pracownikiem służby zdrowia. Jeśli masz pytania natury medycznej, skontaktuj się z położną, pielęgniarką środowiskową, lekarzem lub punktem nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej (legevakt).

Karmienie piersią to wspólny wysiłek

Nasze treści są w większości skierowane do Ciebie jako osoby, która urodziła dziecko. Nie oznacza to, że uważamy te informacje za nieistotne dla partnerów – wręcz przeciwnie!

Im więcej Twój partner lub osoba Cię wspierająca wie o karmieniu piersią i mleku matki, tym więcej wsparcia i zrozumienia może Ci okazać – i tym większe są Twoje szanse na pomyślne karmienie piersią.

Jako partner lub osoba wspierająca możesz nie mieć możliwości karmić piersią, ale jest wiele innych rzeczy, które możesz zrobić – na przykład dowiedzieć się…

• czego można się spodziewać w pierwszych tygodniach po narodzinach
• na czym polega karmienie piersią i wytwarzanie mleka
• jakie mniejsze i większe wyzwania mogą się pojawić
• z kim możesz się skontaktować, aby uzyskać pomoc
• jak zapewnić najlepsze wsparcie, niezależnie od tego, czy udaje się karmić piersią, czy nie

Więcej informacji na te tematy znajdziesz w poniższym tekście.

Jesteś w ciąży albo niedawno urodziłaś?

Prawdopodobnie zaskoczy Cię, jak bardzo czasochłonne jest karmienie piersią lub podawanie dziecku mleka w inny sposób – zwłaszcza w pierwszych dniach i tygodniach – i jak duży ma to na Ciebie wpływ.

Opanowanie tej umiejętności może być wyzwaniem. Możesz czuć, że Twoje piersi są cały czas na wierzchu, ponieważ karmisz nieustannie. Jednak nie będzie aż tak intensywnie przez cały okres karmienia piersią; z czasem będzie łatwiej. Karmienie piersią działa najlepiej, gdy ufasz sobie, swojemu dziecku i swoim piersiom – gdy podążasz za intuicją i słuchasz swoich instynktów.

Karmienie piersią jest naturalne, ale nie zawsze jest łatwe.

Nabranie wprawy może zająć trochę czasu, a dobre wsparcie w początkach jest kluczowe. Chcemy, żebyś wiedziała, że kiedy już wejdziesz w rytm, to karmienie piersią może okazać się proste, wygodne i przyjemne.

Jeśli na swojej mlecznej drodze napotkasz mniejsze lub większe trudności, pamiętaj, że nie jesteś sama. Możesz uzyskać pomoc.

Nie wahaj się prosić o pomoc pracowników szpitala lub przychodni, którzy są przeszkoleni w udzielaniu wskazówek dotyczących karmienia piersią. Szukaj wsparcia również u nas w Ammehjelpen, u innych osób w Ammehjelpsgruppen na Facebooku oraz wśród swojej rodziny i przyjaciół.

W tym szczególnym okresie nikt nie powinien być sam.

Fizyczna bliskość z dzieckiem

Kontakt skóra do skóry

• ułatwia poznanie swojego dziecka
• pomaga dziecku regulować oddech, tętno i poziom cukru we krwi
• pomaga pobudzić laktację
• sprawia, że dziecko mniej płacze

ammehjelpen.no/hudkontakt (w języku norweskim)

Unicef: Skin-to-skin contact (w języku angielskim)

Breastfeeding Support: Why skin to skin?

Dlaczego dziecko chce być cały czas przy Tobie?

Oszczędzimy sobie wiele stresu, przyjmując do wiadomości, że dla noworodka naturalne jest przebywanie blisko nas, a nie osobno.

Noworodki nie wiedzą, że są bezpieczne, gdy są same. Po narodzinach są nastawione na bliski kontakt z rodzicami. Niemowlę ma niedojrzały układ nerwowy i aby się uspokoić, „pożycza” twój. Ten mechanizm nazywamy „koregulacją”.

Bliski kontakt fizyczny pomaga niemowlęciu w przystosowaniu się do życia poza macicą. Pomaga również Tobie poznać Twoje dziecko.

Nie oznacza to, że niemowlę musi być stale trzymane na rękach. Większość niemowląt daje się odłożyć na krótki czas. Za pomocą dźwięków, płaczu i mowy ciała dziecko zakomunikuje Ci, co jest dla niego dobre, a co nie, i jak duży dystans od Ciebie jest w stanie zaakceptować w danym momencie.

Potrzeba bliskości malucha będzie stopniowo malała. Niemowlęta znacznie różnią się między sobą pod tym względem.

Nierealistyczne oczekiwania dotyczące snu i zachowania niemowląt mogą powodować u rodziców wiele stresu i zmartwień. Mogą też sprawić, że stwierdzisz, że masz niewystarczającą ilość mleka, co wcale nie musi być prawdą.

ammehjelpen.no/normal-baby (w języku norweskim)

BASIS: Normal infant sleep (w języku angielskim)

Karmienie dziecka w pierwszych dniach i tygodniach

Czy dziecko jest głodne?

Zwróć uwagę na wczesne oznaki głodu – dziecko może:

• otwierać i zamykać buzię
• wysuwać język
• szukać czegoś ustami
• poruszać rękami i nogami

Płacz, niepokój i ruchy całego ciała są często późnymi oznakami tego, że dziecko chce jeść.

Interpretowanie sygnałów wysyłanych przez dziecko zazwyczaj sprawia trudności w pierwszych tygodniach – i często dokonuje się metodą prób i błędów. Ważne jest nie to, czy zawsze prawidłowo odczytasz sygnały, ale to, że próbujesz. Utrzymywanie fizycznej bliskości z dzieckiem w początkowym okresie, niezależnie od tego, czy śpi, czy nie, może ułatwić wychwycenie drobnych, wczesnych sygnałów, którymi Twoje dziecko, w unikalny dla siebie sposób, komunikuje Ci, że jest głodne lub czegoś od Ciebie potrzebuje.

Jeśli dziecko przez znaczną część czasu jest zawinięte w koce lub liczne warstwy odzieży, można łatwo przegapić subtelne, wczesne oznaki głodu.

Przystawienie do piersi płaczącego, niespokojnego niemowlęcia może sprawiać trudności. Dlatego dobrym pomysłem jest zaproponowanie piersi, gdy dziecko jest jeszcze spokojne i wykazuje wczesne oznaki głodu.

Uprzedzanie potrzeb niemowlęcia jest trudniejsze w praktyce niż w teorii, ale z czasem staje się łatwiejsze. Stopniowo, gdy już lepiej poznasz swoje dziecko, nauczysz się, na co zwracać uwagę i co dziecko próbuje Ci zakomunikować. W miarę jak dziecko rośnie, sygnały mogą się zmieniać.

ammehjelpen.no/sultsignaler (w języku norweskim)

Ready to relate: Feeding cues (w języku angielskim)

Ile mleka potrzebuje dziecko?

Mleko matki trawi się szybko. Noworodki potrzebują mleka często, w małych ilościach. Zapotrzebowanie na mleko może być różne przy każdym karmieniu.

Częste karmienie piersią w pierwszych dniach zapewnia dziecku niezbędną siarę i stanowi podstawę wystarczającej produkcji mleka. Dzięki temu szybciej pojawia się mleko dojrzałe. Częste karmienie w początkach przyczynia się również do utrzymania stabilnej laktacji w późniejszym okresie.

Ilość mleka, jaką dziecko wypija podczas danego karmienia, będzie się różnić w zależności od pory dnia, czasu, jaki upłynął od poprzedniego karmienia, wieku dziecka i innych czynników. Zdrowe niemowlę reguluje swoje spożycie całkowicie samodzielnie.

Gdy karmienie piersią funkcjonuje prawidłowo, zapotrzebowanie dziecka na mleko i jego podaż są ze sobą zsynchronizowane, a produkcja rośnie stale przez okres około czterech pierwszych tygodni.

Po tym czasie będziesz produkować około 750–800 ml mleka w ciągu doby i ilość ta pozostanie dość stabilna do czasu, aż dziecko zacznie jeść pokarmy stałe.

Jak często należy karmić piersią?

Podstawowa zasada brzmi, że należy karmić piersią, gdy niemowlę wykazuje taką chęć. Noworodek „wie”, że częste ssanie piersi pobudza i zwiększa produkcję mleka.

Dlatego ważne jest, aby karmić niemowlę na żądanie, nawet jeśli właśnie je nakarmiłaś i myślisz, że nie jest możliwe, aby znów było głodne.

Niektórzy rodzice dają dziecku smoczek już na samym początku, ponieważ uważają, że dziecko ma nadmierną potrzebę ssania. Jednak dążenie dziecka do częstego ssania jest w początkowym okresie czymś całkowicie prawidłowym.

Im częściej karmisz piersią, tym więcej mleka dostaje dziecko i tym więcej mleka produkują Twoje piersi.

Niektóre noworodki są wyjątkowo senne i nie sygnalizują głodu. Należy je budzić i karmić, czy to piersią, czy odciągniętym mlekiem, do czasu, aż będą w stanie same się budzić i sygnalizować głód, co zazwyczaj następuje w momencie, gdy przekroczą urodzeniową masę ciała i stabilnie przybierają na wadze.

Noworodki zazwyczaj potrzebują karmienia co najmniej 8–12 razy w ciągu doby, niezależnie od tego, czy są karmione piersią, czy nie. Większość noworodków chce być karmiona częściej, nawet co godzinę lub co dwie. Z biegiem czasu niemowlę zaczyna jeść bardziej efektywnie, a liczba karmień oraz czas ich trwania spada.

Ilość karmień potrzebna dla zaspokojenia potrzeb dziecka może być różna dla każdej matki i każdego dziecka. Zmienia się ona również przez cały okres karmienia piersią.

Breastfeeding Support: How Often Should a Newborn Feed?

ammehjelpen.no/ammehyppighet (w języku norweskim)

Breastfeeding Support: Pacifier, dummy or soother: Yes or no?

ammehjelpen.no/smokk (w języku norweskim)

Na rycinie pokazano w przybliżeniu, jak mały jest żołądek noworodka w ciągu pierwszych kilku tygodni. Ilustracja powstała na podstawie ilości mleka, którą noworodki zazwyczaj wypijają podczas jednego karmienia. Nie są to wartości absolutne, a jedynie szacunkowe.

Pierwsze mleko

Pod koniec ciąży i przez pierwsze kilka dni po urodzeniu dziecka Twoje piersi produkują siarę.

Siara jest zazwyczaj gęsta i żółta, ale może też być przezroczysta. Zdarza się również, że jest brązowawa. Kolor w żaden sposób nie świadczy o wartości odżywczej, każda siara jest dobra.

Siara produkowana jest zazwyczaj w niewielkich ilościach, dopasowanych do wielkości żołądka noworodka i zawiera wszystko, czego dziecko potrzebuje w pierwszych dniach.

Siara jest źródłem skoncentrowanych wartości odżywczych, przeciwciał oraz bakterii korzystnych dla jelit dziecka. Stymuluje jelita do pracy i wydalenia smółki. Przeciwciała wyściełają wnętrze jelit niemowlęcia, chroniąc je przed infekcją.

Dziecko nigdy wcześniej nie ssało piersi i musi się tego nauczyć. Dzięki temu, że w pierwszych dniach piersi są miękkie i produkują niewielkie ilości mleka, dziecko ma możliwość nauczyć się koordynować ssanie, połykanie i oddychanie.

Można ulec wrażeniu, że dziecko w tych pierwszych dniach dostaje za mało pokarmu. Jednak zdrowe, urodzone w terminie noworodki mają nagromadzone zapasy energii, z których czerpią w tym okresie.

Dokarmianie mlekiem modyfikowanym z reguły nie jest konieczne, chyba że dziecko ma niski poziom cukru we krwi lub występują inne powikłania, a mleko matki nie jest dostępne.

Jeśli dziecko jeszcze nie zaczęło ssać, możesz odciągać siarę ręcznie i podawać ją na łyżeczce, z kubeczka, strzykawką – lub odciągać bezpośrednio do ust dziecka. Stymulowanie piersi w ciągu pierwszych kilku dni jest niezwykle istotne, aby rozkręcić laktację oraz dostarczyć noworodkowi niezbędną dla niego siarę.

Po kilku dniach siara przechodzi w mleko dojrzałe a jego ilość rośnie. Zazwyczaj towarzyszy temu obrzęk.

Obrzęk

Bezpośrednio po porodzie piersi są miękkie, ale w kolejnych dniach zaczyna się to zmieniać. Po upływie 2-4 dni rozpoczyna się kolejna faza produkcji mleka. Twoje piersi nagle stają się większe i mogą być ciepłe, zaczerwienione, twarde oraz tkliwe. Dotyczy to większości kobiet w tym okresie po porodzie, niezależnie od tego, czy karmią piersią, czy nie.

Może się wydawać, że nagle masz w piersiach dużo mleka, a dziecko nie jest w stanie ich opróżnić. W rzeczywistości obrzęk oznacza, że produkcja mleka właśnie rośnie. Ciśnienie odczuwane w tym okresie zazwyczaj nie jest spowodowane dużą ilością mleka w gruczołach i przewodach – to przychodzi nieco później.

Ten wczesny obrzęk jest przede wszystkim wynikiem zwiększonego dopływu krwi do piersi i nadmiaru płynu w tkankach. Dzieje się tak, gdy siara przechodzi w bardziej dojrzałe mleko, które jest produkowane w większych ilościach.

Piersi mogą być tak napięte i spuchnięte, że brodawki się spłaszczają, a dziecko może mieć trudności z chwytaniem i ssaniem piersi. Dziecko może chwytać brodawkę zbyt płytko, co uniemożliwia efektywne ssanie i powoduje ból sutków. (Więcej informacji na temat prawidłowego chwytania piersi przez niemowlę znajdziesz w tym artykule.)

Na naszej stronie internetowej znajdziesz porady na temat tego, co możesz zrobić tuż przed karmieniem, aby umożliwić dziecku prawidłowe złapanie piersi: na przykład zastosować chwyt Cottermana (RPS lub reverse pressure softening – zmiękczanie brodawki poprzez odwrotny ucisk), delikatny masaż lub chłodne okłady.

Największym sprzymierzeńcem w łagodzeniu obrzęku jest Twoje dziecko. Przystawiaj dziecko do piersi tak często, jak tego chce lub odciągaj mleko ręcznie, jeśli dziecko nie ssie prawidłowo i efektywnie.

Obrzęk trwa zazwyczaj kilka dni, ale może minąć nawet tydzień, zanim opuchlizna ustąpi całkowicie.

Breastfeeding Support: Engorged breasts

ammehjelpen.no/brystspreng  (w języku norweskim)

Pozycje do karmienia piersią

Karmienie piersią w pozycji odchylonej

Karmienie piersią w pozycji odchylonej uruchamia więcej wrodzonych odruchów niemowlęcia niż karmienie w innych pozycjach. Odruchy te umożliwiają wielu noworodkom zupełnie samodzielnie odnaleźć pierś i rozpocząć ssanie, nawet od razu po narodzinach.

Jak przyjąć pozycję: Usiądź w pozycji półleżącej, z wygodnym podparciem pleców, ramion oraz karku. Ułóż dziecko na brzuchu w ten sposób, aby jego twarz znalazła się pomiędzy Twoimi piersiami, a jego nóżki – na Twoim brzuchu. Oprzyj jedną rękę na plecach niemowlęcia, delikatnie przytrzymując je, aby nie zsunęło się z Ciebie. Poza tym dziecko powinno mieć możliwość swobodnego poruszania się.

Grawitacja utrzymuje dziecko stabilnie w pozycji brzuchem do brzucha. W tej pozycji większość niemowląt instynktownie wykonuje ruchy pełzające, szuka sutka, wysuwając język i „dziobie”. Proces ten, jeśli jest niezakłócony, przygotowuje dziecko do szerokiego otwarcia ust i prawidłowego ułożenia języka, tak aby dobrze chwycić pierś i móc skutecznie ssać.

Dobrze jest na początku dać dziecku możliwość podjęcia samodzielnych prób, ale w razie potrzeby możesz mu pomóc.

Breastfeeding support: Breastfeeding positions for newborns

La leche League: Lie back and relax

ammehjelpen.no/breastcrawl (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/tilbakelent (w języku norweskim)

Inne pozycje do karmienia piersią

W pierwszych dniach, tygodniach i miesiącach spędzisz dużo czasu karmiąc piersią, więc wybrana przez Ciebie pozycja powinna być wygodna do utrzymania przez dłuższy czas.

Najlepsze pozycje do karmienia piersią to te, które są komfortowe dla Ciebie i dziecka oraz umożliwiają dziecku prawidłowe chwytanie piersi.

Karmienie piersią powinno być dla Ciebie relaksującym czasem. Potrzebujesz nabrać sił, a nie siedzieć sztywna i spięta. Dlatego tak ważne jest, aby znaleźć pozycje, w których jest Ci wygodnie i w których dziecko leży w bliskim kontakcie z Twoim ciałem.

Sposób, w jaki przystawiasz dziecko do piersi, zależy od wybranej pozycji, kształtu piersi i tego, w którą stronę są skierowane Twoje brodawki. Jest jednak kilka uniwersalnych zasad.

Obejrzyj filmy:

ammehjelpen.no/ammestillinger (w języku norweskim)

Jeśli przyjęcie pozycji odchylonej jest dla Was trudne, możesz przystawić dziecko do piersi w pozycji siedzącej, a następnie powoli odchylić się do pozycji półleżącej. Miej pod ręką kilka poduszek, aby podłożyć je tam, gdzie potrzebujesz.

Niezależnie od wybranej pozycji, celem jest, aby jej utrzymanie wymagało od Ciebie i od dziecka jak najmniej wysiłku, tak abyście oboje mogli się zrelaksować podczas karmienia. Ułatwia to wypływ mleka i zapobiega zmęczeniu ramion, barków, szyi i pleców.

Jak przystawić dziecko do piersi?

Choć wiele kobiet chwali sobie karmienie piersią w pozycji odchylonej, to nie oznacza, że jest ona dobra dla każdego. Ponadto nie zawsze będziesz karmić w miejscu, gdzie możliwe będzie przyjęcie tej pozycji. W tym artykule pokazano, jak pomóc dziecku chwycić pierś w pozycji krzyżowej.

Ta pozycja często dobrze sprawdza się u noworodków, ponieważ, podtrzymując dziecko jedną ręką, możesz jednocześnie w razie potrzeby drugą ręką uformować pierś.

Zanim zaczniesz karmić:

• Zwróć uwagę na wczesne oznaki głodu.
• Usiądź wygodnie z podparciem tam, gdzie tego potrzebujesz.
• Trzymaj dziecko blisko siebie, brzuchem do brzucha, tak aby jego ciało od nosa aż do kolan bez większych przerw przylegało do Ciebie.
• Upewnij się, że nie znajdują się pomiędzy wami ręce dziecka, ubrania lub koce. Możesz pomóc dziecku „przytulić się do piersi”, układając jego rączki po obu jej stronach.
• Dziecko nie powinno musieć obracać głowy, aby dosięgnąć do sutka.
• Podtrzymuj dziecko za górną część pleców, a nie tył głowy.
• Dziecko powinno mieć możliwość swobodnego poruszania głową.

Przystawiając dziecko do piersi:

• Pozwól dziecku wykorzystać odruchy szukania i ssania – odwracanie się w stronę piersi, odchylanie głowy do tyłu, aby szeroko otworzyć usta, wysuwanie języka.
• W razie potrzeby uformuj pierś jedną ręką w taki sposób, aby dziecko mogło wziąć ją do ust jak kanapkę. Nie ustawiamy kanapki pionowo, gdy chcemy ją zjeść!
• Twój sutek powinien znajdować się na wysokości nosa, a nie ust dziecka.
• Postaraj się, aby to podbródek dziecka jako pierwszy dotknął piersi, co pomoże mu szerzej otworzyć buzię.
• Głowa dziecka odchyla się lekko do tyłu.
• Przysuń dziecko bliżej do siebie dopiero, gdy otworzy usta szeroko, prawie jakby ziewało.
• Przystawiaj dziecko do piersi, a nie pierś do dziecka.

Podczas karmienia:

• Postaraj się odprężyć i odchylić do tyłu.
• Podbródek dziecka powinien być mocno oparty o pierś.
• Policzki dziecka dotykają piersi.
• Nos dziecka nie powinien być wduszony w pierś.
• Możesz widzieć lub słyszeć, jak dziecko przełyka mleko (po upływie 3 lub 4 dni).
• Po upływie pierwszych kilku sekund nie powinnaś odczuwać bólu sutków ani piersi.
• Jeśli czujesz ból, przerwij karmienie, wkładając palec w kącik ust dziecka, sięgając między dziąsłami aż do języka, popraw pozycję i spróbuj ponownie.

Jeśli dziecko leży niestabilnie lub zbyt daleko od Ciebie, może próbować przytrzymywać się szczękami, co może być bolesne i uniemożliwia skuteczne ssanie. Trzymaj dziecko blisko siebie, nie przyciskając go zbyt mocno, podobnie jak grawitacja utrzymuje je stabilnie na Twoim ciele w pozycji odchylonej.

Jeśli wydaje się, że dziecko odpycha się od piersi, może to wynikać z tych samych odruchów, które w pozycji odchylonej pomagają dziecku chwycić pierś. Dlatego warto odchylić się nieco do tyłu i ułożyć rączki dziecka po obu stronach piersi.

Możesz spróbować poprawić pozycję dziecka, przyciągając jego bioderka bliżej do siebie. Pozwoli to główce dziecka odchylić się do tyłu, uwalniając nos, podczas gdy jego żuchwa będzie mocniej przylegać do piersi.

Prawidłowe chwytanie piersi

• Umożliwia dziecku pobranie wystarczającej ilości mleka
• Ma kluczowe znaczenie dla produkcji mleka
• Może zapobiegać bolesności sutków, infekcjom i zapaleniu piersi.

Poniższy obrazek ilustruje, jak wygląda prawidłowe chwytanie piersi – również wewnątrz buzi dziecka:

Pierś, nie tylko sama brodawka, wypełnia całe usta dziecka. Podbródek/żuchwa dziecka jest mocno oparta na piersi.

Gdy sutek dotyka podniebienia dziecka, wywołuje odruch, który sprawia, że dziecko zaczyna ssać.

Kiedy dziecko za pomocą języka oraz ruchów żuchwy aktywnie opróżnia pierś, sutek sięga aż do miejsca, w którym podniebienie twarde przechodzi w miękkie.

W momencie przystawiania dziecka możesz odczuwać w piersi pewną tkliwość, ale powinna ona szybko ustąpić. Jeżeli po upływie około pół minuty karmienie piersią nadal jest dla Ciebie bolesne, poproś o pomoc. Nieważne, że z zewnątrz wydaje się, że dziecko prawidłowo łapie pierś. (Jeśli odczuwasz ból, to znaczy, że jest jakiś problem.)

Ból podczas karmienia piersią może wynikać z tego, że dziecko łapie pierś zbyt płytko i ssie tylko sutek, przyciskając go językiem do podniebienia twardego.

Wystarczająca ilość mleka

Waga noworodków zazwyczaj nieznacznie spada w pierwszych dniach po narodzinach. Nie dlatego, że nie otrzymują wystarczającej ilości mleka, ale dlatego, że usuwają nadmiar wody z ciała oraz opróżniają jelita ze smółki.

Utrata wagi z reguły ustaje około 2.-4. dnia, w momencie, gdy produkcja mleka zaczyna rosnąć. Zwykle dziecko wraca do swojej wagi urodzeniowej po upływie tygodnia, ale może to również nastąpić wcześniej, jak i potrwać nieco dłużej.

Jeśli dziecko jest karmione na żądanie, Twój organizm powinien w odpowiedzi produkować tyle mleka, ile dziecko potrzebuje.

Wielu rodziców zastanawia się, w jaki sposób mogą ocenić, czy dziecko otrzymuje wystarczającą ilość mleka w okresie od opuszczenia szpitala do momentu ponownego ważenia podczas wizyty domowej lub w przychodni.

Odpowiedź brzmi: obserwuj dziecko.

Zwróć uwagę na ilość mokrych i zabrudzonych pieluszek w ciągu dnia, jak często dziecko je, a także, po upływie 3 lub 4 dni, czy słyszysz lub widzisz, że dziecko przełyka mleko.

Tu znajdziesz zestawienie, co jest normą, a co nie.  (PDF)

ammehjelpen.no/ammesjekkliste (w języku norweskim)

Prawidłowe zachowanie niemowlęcia, takie jak częste zgłaszanie się do piersi lub płacz po odłożeniu, jest czasami błędnie interpretowane jako oznaka zbyt małej ilości mleka.

Przekonanie o niewystarczającej ilości mleka jest jednym z najczęstszych powodów, dla których matki podają dziecku mleko modyfikowane lub przestają karmić piersią wcześniej niż planowały.

Skontaktuj się z przychodnią, jeśli obawiasz się, że karmienie piersią nie zaspokaja zapotrzebowania Twojego dziecka na mleko.

Dzieci rosną w różnym tempie. Jeśli waga dziecka rośnie zgodnie z jego krzywą wzrostu, oznacza to, że dziecko otrzymuje wystarczającą ilość mleka.

Oznaki, że dziecko faktycznie otrzymuje za mało mleka, to zbyt mało mokrych i zabrudzonych pieluszek oraz powolny przyrost masy ciała lub zupełny jego brak.

Jednak nawet jeśli dziecko wykazuje oznaki zapotrzebowania na większą ilość mleka, nie oznacza to, że nie jesteś w stanie wyprodukować wystarczająco dużo.

Z pomocą i pod przewodnictwem personelu medycznego możesz przyjrzeć się następującym czynnikom:

• częstotliwość karmienia piersią
• technika, pozycja i łapanie piersi
• opóźniony lub nieobecny odruch wypływania pokarmu (odruch oksytocynowy)
• przeszkody natury fizycznej u dziecka (takie jak skrócone wędzidełko języka lub problemy z układem mięśniowo-szkieletowym)

Breastfeeding Support: Is my baby getting enough milk?

ammehjelpen.no/lite-melk (w języku norweskim)

Najczęstsze wyzwania

Podczas laktacji nierzadko pojawiają się mniejsze lub większe trudności:

• bolesne, poranione sutki
• obawy o niewystarczającą ilość mleka
• zastój pokarmu lub zapalenie piersi
• nadprodukcja mleka (hiperlaktacja)
• dziecko niespokojne przy piersi

Ponadto zmartwienia i wątpliwości często pojawiają się, gdy:

• dziecko protestuje, gdy nie jest trzymane na rękach
• dziecko nagle zgłasza się do piersi znacznie częściej niż zwykle
• dziecko jest nieukojone lub trudne do uspokojenia wieczorami
• dziecko dużo płacze
• nie ma pewności co do przyrostu masy ciała
• są wątpliwości dotyczące dziecięcych wypróżnień
• pojawiają się obawy związane z ulewaniem, odbijaniem i refluksem

Czas po narodzinach dziecka może wiązać się także z innymi pytaniami i wyzwaniami:

• Jak radzić sobie z odwiedzinami lub oczekiwaniami dotyczącymi odwiedzin ze strony rodziny i znajomych?
• Co z wyposażenia i akcesoriów jest nam tak naprawdę potrzebne?
• Jak podzielić się obowiązkami w domu?
• Jak zorganizować prowadzenie domu i jedzenie najprościej, jak to możliwe?
• Kto odpowie na wszystkie niezliczone pytania, które mamy jako świeżo upieczeni rodzice?

Dlaczego karmienie piersią i mleko matki?

Pozytywne skutki zdrowotne karmienia piersią są istotne, zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Z naszego doświadczenia wynika jednak, że niekoniecznie jest to główny powód, dla którego większość kobiet decyduje się karmić piersią: wiele z nich karmi piersią, ponieważ wydaje się to naturalne i dlatego, że chcą.

Laktacja i karmienie piersią są naturalnymi funkcjami organizmu po urodzeniu dziecka, z których większość matek chce korzystać – podobnie jak chcemy korzystać z pozostałych funkcji naszego ciała.

Dobrze funkcjonująca laktacja może być źródłem silnego poczucia dumy. Pomyśl tylko, dziecko żyje i rośnie dzięki mleku, które wytwarzasz!

Karmienie piersią to również coś więcej niż żywienie. Karmienie piersią często jest postrzegane jedynie jako sposób dostarczenia dziecku mleka, ale jest także czymś więcej:

Karmienie piersią może ukoić nadmiernie pobudzone, zdenerwowane, chore lub zmęczone dziecko, a także działa usypiająco zarówno na dziecko, jak i na matkę.

Gdy karmienie piersią funkcjonuje dobrze, kontakt skóra do skóry oraz wydzielane hormony mogą dawać poczucie dobrostanu, spokoju i kontaktu z dzieckiem, które wiele matek ceni.

Zawarte w mleku matki tłuszcze, węglowodany, białka, minerały i witaminy tworzą odpowiednią kompozycję potrzebną dla wzrostu i rozwoju niemowląt – w taki sam sposób, jak inne ssaki produkują mleko specjalnie dostosowane do potrzeb ich gatunku.

Mleko matki zawiera również składniki, które nie występują nigdzie indziej, a są z różnych powodów istotne dla zdrowia dziecka:

• przeciwciała i inne czynniki wspomagające układ odpornościowy
• komórki macierzyste (budulec tkanek i narządów)
• prebiotyki i probiotyki (przyczyniają się do rozwoju prawidłowej flory jelitowej)
• hormony (regulują między innymi sen i rytm dobowy)
• enzymy (wspomagają trawienie)

Mleko matki może zmniejszać ryzyko infekcji przewodu pokarmowego, infekcji dróg oddechowych, infekcji ucha, nadwagi, nagłej śmierci łóżeczkowej, a także ryzyko chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy typu 1 i 2 w późniejszych latach.

Produkowanie mleka ma pozytywne skutki również dla Ciebie, zmniejszając ryzyko wystąpienia między innymi raka piersi i chorób sercowo-naczyniowych.

Wiele skutków zdrowotnych występuje w tym większym stopniu, im więcej mleka wypija dziecko i im dłużej karmisz piersią.

Nie każdy może lub decyduje się na wyłączne karmienie piersią (karmienie dziecka jedynie mlekiem matki). Karmienie mieszane, czyli karmienie piersią w połączeniu z podawaniem mleka modyfikowanego, może być w takich przypadkach dobrą alternatywą. Nie musi być albo jedno, albo drugie. Karmienie mieszane niesie ze sobą pozytywne skutki zdrowotne zarówno dla Ciebie, jak i dla dziecka, i daje Wam obojgu szansę doświadczyć karmienia piersią.

ammehjelpen.no/morsmelk-vs-mme (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/morsmelk (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/kvinnehelse (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/delamming (w języku norweskim)

Emocje w pierwszych tygodniach

Pierwsze tygodnie po narodzinach dziecka mogą być magicznym czasem. Mogą być też najtrudniejszym i najbardziej intensywnym okresem w Twoim dotychczasowym życiu.

Niektórzy czują, że pozytywne aspekty posiadania nowonarodzonego dziecka przeważają nad tym, co wyczerpujące i trudne. Dla innych jest odwrotnie.

Wiele osób odczuwa szczególną podatność na zranienie oraz zmęczenie, zarówno fizyczne, jak i psychiczne.

Nie tylko urodziłaś dziecko. Urodziłaś się również jako matka. Twój mózg zalewają hormony, prawie tak samo, jak w okresie dojrzewania.

Jesteś odpowiedzialna za utrzymanie przy życiu małego człowieka, a jednocześnie musisz odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Możesz czuć się zagubiona, masz wahania nastroju, dużo płaczesz i zastanawiasz się, kim teraz jesteś.

Rozmawianie o tym pomaga. Każda matka doświadcza tego stanu, w mniejszym lub większym stopniu, przez krótki lub dłuższy czas. Nie jesteś sama.

WAŻNE: Jeśli sytuacja wydaje Ci się nie do zniesienia lub masz trudności z przystosowaniem się do nowego życia, poproś o pomoc położną, pielęgniarkę środowiskową lub lekarza. Dotyczy to również partnerów. Możesz uzyskać pomoc!

ammehjelpen.no/psykiskhelse  (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/depresjon (w języku norweskim)

Chcesz przestać karmić piersią?

Wiele matek jest zaskoczonych tym, jak ważne okazuje się dla nich, by móc karmić piersią i jak rozczarowujące może to być, gdy sprawy nie układają się tak, jak sobie wyobrażały.

Często towarzyszy temu smutek, złość, wstyd, uraza i/lub frustracja.

Jeśli doświadczasz trudności z karmieniem piersią, poproś o pomoc. Nie jest Twoim zadaniem samodzielne radzenie sobie ze wszystkimi wyzwaniami związanymi z karmieniem piersią.

W razie potrzeby poproś o pomoc personel medyczny z dodatkowym przeszkoleniem w zakresie karmienia piersią, niezależnie od tego, czy Twoim celem jest wyłączne karmienie piersią, karmienie mieszane czy całkowite zakończenie karmienia piersią.

Istnieje wiele powodów, dla których karmienie mlekiem modyfikowanym może być zarówno konieczne, jak i właściwe.

Jednak mleko modyfikowane nigdy nie powinno zastępować profesjonalnej pomocy, jeśli chcesz karmić piersią.

Jeśli karmienie piersią nie jest dla Ciebie właściwe lub możliwe, nie musisz się z tego przed nikim tłumaczyć. Masz prawo do wszelkiej pomocy, wsparcia i informacji, których potrzebujesz, bez względu na to, w jaki sposób karmisz swoje dziecko.

Na szczęście bycie dobrą matką nie zależy od tego, czy Twoje dziecko pije mleko z piersi, czy z butelki.

ammehjelpen.no/ammeslutt (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/ammesorg  (w języku norweskim)

Karmienie butelką

Karmienie butelką w spokojnym i dostosowanym do dziecka tempie pozwala dziecku na robienie naturalnych przerw oraz zakończenie karmienia w momencie, gdy poczuje się nasycone. Dziecko powinno mieć możliwość decydować, ile mleka pobiera, w taki sam sposób jak podczas karmienia piersią.

Kontakt wzrokowy oraz bliskość w naturalny sposób towarzyszą karmieniu piersią, ale możesz stworzyć takie same warunki również karmiąc butelką.

Chodzi o to, aby karmienie butelką jak najmniej różniło się od karmienia piersią. Dotyczy to wszystkich niemowląt karmionych butelką, zarówno okazjonalnie jak i wyłącznie.

Nie istnieje jedna najlepsza butelka, nawet jeśli producenci twierdzą inaczej. Najważniejszy jest sposób podania butelki oraz aby otwór w smoczku nie był zbyt duży.

ammehjelpen.no/flaskemating (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/morsmelkerstatning (w języku norweskim)

Sen

Nowych rodziców często zaskakuje fakt, że ich obowiązki nie kończą się wraz z końcem dnia. Noworodki nie mają ustalonego rytmu snu, a ich potrzeby dotyczące bliskości, bezpieczeństwa oraz mleka są takie same przez całą dobę.

Praktycznie wszystkie niemowlęta i małe dzieci budzą się w nocy, z wielu różnych powodów. To naturalne, że niemowlęta szukają bliskości z ludźmi, którzy je kochają i troszczą się o nie, zwłaszcza gdy zbliża się pora snu.

Sen jest ważny. A jednak jest zarówno powszechne jak i normalne, że w pierwszych latach życia dzieci śpimy mniej oraz w sposób mniej ciągły, niż przed ich urodzeniem.

A zatem, jak zadbać o jak największą ilość snu?

ammehjelpen.no/sove (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/normal-baby (w języku norweskim)

Bezpieczny sen dziecka

Jest sprawą najwyższej wagi, aby dziecko miało bezpieczne miejsce do spania, a wszyscy rodzice powinni zostać poinformowani o aktualnych zaleceniach, aby to zapewnić.

Landsforeningen uventet barnedød to norweskie stowarzyszenie działające na rzecz zapobiegania śmierci niemowlęcej i wypadkom podczas snu. Aby uzyskać więcej informacji, odwiedź ich stronę internetową https://lub.no/english/.

Czy dziecko może spać w nocy w kokonie niemowlęcym lub hamaczku? Kiedy dziecko może spać samo, we własnym pokoju? Czy dziecko może dzielić łóżko z osobą dorosłą, która zażywa snus? Jaki materac wybrać? Kołderka czy śpiworek?

Linki do stron Landsforeningen uventet barnedød oraz organizacji międzynarodowych działających w tym obszarze znajdziesz na naszej stronie internetowej w artykule o bezpiecznym śnie dziecka:

ammehjelpen.no/trygg-babysoevn (w języku norweskim)

Współspanie

Współspanie (spanie w jednym łóżku z dzieckiem) jest zarówno normalne, jak i bardzo rozpowszechnione.

Wszyscy nowi rodzice powinni wiedzieć, kiedy współspanie jest bezpieczne – a kiedy nie – niezależnie od tego, czy mają je w planach. Jest to ważne, ponieważ prawie wszystkie dzieci w pewnym momencie dzielą łóżko z rodzicami, planowo lub nie. Rodzice małych dzieci są zmęczeni, karmienie piersią działa usypiająco, a większość niemowląt śpi najspokojniej w pobliżu rodziców.

Współspanie może być rozwiązaniem, które zapewni największą ilość snu większości członków rodziny: ułatwia nocne karmienie piersią i eliminuje konieczność wstawania z łóżka w celu nakarmienia dziecka, co wybudza bardziej niż to konieczne. Karmienie piersią w nocy w pozycji leżącej jest praktyczne i odprężające, i warto nauczyć się, jak to robić.

Jeśli o jakiejkolwiek porze dnia lub nocy czujesz, że możesz przysnąć, gdy trzymasz dziecko lub karmisz je piersią, bezpieczniej będzie położyć się w łóżku i upewnić, że spełnione są warunki bezpiecznego współspania, niż ryzykować zaśnięcie na krześle lub kanapie.

Zapoznaj się z zaleceniami dotyczącymi bezpiecznego współspania na lub.no oraz tutaj:

ammehjelpen.no/samsoving (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/nattamming (w języku norweskim)

Czy to prawda, że…?

Istnieje wiele mitów i nieporozumień dotyczących karmienia piersią i opieki nad niemowlętami. Ile z nich słyszałaś?

• Nie możesz jeść (…), ponieważ dziecko będzie bolał brzuszek
• Bąbelki z napojów gazowanych przenikają do mleka
• Należy hartować sutki przed rozpoczęciem karmienia piersią
• Możesz przeziębić piersi i dostać zapalenia
• Pleśniawki u niemowląt można leczyć wodą gazowaną
• Na kolki nie da się nic poradzić
• Płacz wzmacnia płuca dziecka
• Mleko matki może nie mieć wystarczającej wartości odżywczej
• Mleko matki traci wartość odżywczą po (…) miesiącach
• Mleko modyfikowane zawsze pozytywnie wpływa na sen dziecka
• Nie ma znaczenia czy dziecko otrzymuje mleko matki, czy mleko modyfikowane
• Karmienie piersią niszczy piersi
• Nie pozwól dziecku używać piersi jako smoczka
• Usypianie dziecka przy piersi to zły nawyk
• Niemowlęta powyżej 6. miesiąca życia nie potrzebują karmienia piersią w nocy

Żadne z tych stwierdzeń nie jest prawdą.

ammehjelpen.no/myter (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/normal-baby  (w języku norweskim)

Mieszkasz w Norwegii i potrzebujesz pomocy w karmieniu piersią?

Jeśli potrzebujesz dodatkowej pomocy oprócz informacji, które znajdziesz na naszej stronie internetowej, możesz skontaktować się z naszymi wolontariuszkami wspierającymi matki karmiące piersią („ammehjelper”) telefonicznie, e-mailem lub za pośrednictwem mediów społecznościowych. Większość z nich mówi zarówno po angielsku jak i po norwesku, a niektóre posługują się też innymi językami.

Jesteśmy tutaj, aby Cię wspierać, jeśli chcesz karmić piersią, czy karmisz piersią dużo czy tylko trochę oraz jeśli chcesz przestać karmić piersią.

Odpowiadamy również na pytania ojców, partnerek, dziadków i innych osób.

ammehjelpen.no/ammehjelp

Chcesz do nas dołączyć?

Możliwość udzielenia pomocy innej matce w tym bardzo wymagającym okresie życia daje ogromną satysfakcję!

Aby zostać wolontariuszką wspierającą kobiety karmiące piersią w Ammehjelpen, musisz mieć własne doświadczenie w karmieniu piersią, przeczytać naszą wymaganą literaturę i zdać pisemny test. Musisz również rozumieć język norweski w mowie i piśmie.

ammehjelpen.no/ammehjelper

Tema

Ukategorisert

Ønsker du å delta på Ammehjelpens fagseminar, men har fått avslag fra arbeidsgiver?

Hvis du ønsker å delta på Ammehjelpens fagseminar for helsepersonell, men har fått avslag fra arbeidsgiver på grunn av dårlig økonomi, kan du søke Ammehjelpen om gratis billett til årets seminar.

Ammehjelpens fagseminar er ett av få heldagsseminarer rettet mot helsepersonell som jobber med ammeveiledning og tilhørende tema.

Vi har vært i kontakt med ansatte ved helsestasjoner og sykehus som ønsker å delta på fagseminaret, men som får avslag fra arbeidsgiver av økonomiske årsaker. Noen har også valgt å ikke spørre, fordi de vet at det ikke er rom for det i budsjettet.

Vi syns det er synd at dårlig økonomi begrenser helsepersonell sine muligheter til å holde seg faglig oppdatert.

Vi ser dessverre at situasjonen utnyttes av produsenter av morsmelkerstatning og barnemat, som tilbyr helsepersonell gratis undervisning og informasjon i form av webinarer og lunsjer – også om ammerelaterte utfordringer.

Vi ønsker derfor å tilby at helsepersonell som ønsker å delta på seminaret, men som får avslag fra arbeidsgiver, kan søke Ammehjelpen om gratis fysisk eller digital billett til årets seminar.

Vi deler ut fem fysiske billetter til fagseminaret på Hamar og to digitale gruppebilletter som kan brukes fra hvor som helst i Norge. 

Send en epost med kort begrunnelse til ammehjelpen@ammehjelpen.no innen 13. mars 2026.

Spre gjerne ordet til noen du tenker dette kan være aktuelt for! Håper vi ser så mange som mulig av dere på Hamar den 17. april 🌷

Tema

Ukategorisert

Folkehelse – verdier, kunnskap og prioritering: Høringssvar fra Ammehjelpen

Å legge til rette for at så mange mødre som mulig får den ammeveiledningen de trenger, er grunnleggende folkehelsearbeid.

Ammehjelpens innspill til høring:

NOU 2025: 8 Folkehelse – verdier, kunnskap og prioritering

Ammehjelpen er en liten, frivillig organisasjon som siden 1968 har gitt et solid bidrag til den norske folkehelsa. Vi jobber for å fremme amming og gi støtte til ammende mødre i hele Norge. Våre to fast ansatte og ca 300 frivillige ammehjelpere svarer på over 35 000 henvendelser i året.

Ammehjelpen støtter arbeidet med å utrede og gi råd om prioritering av og mellom folkehelsetiltak.

Vi savner imidlertid en omtale av ammeveiledning, amming og morsmelk i utkastet til NOU 2025: 8.

Å legge til rette for at så mange mødre som mulig får den ammeveiledningen de trenger, er grunnleggende folkehelsearbeid. Det kan også redusere sosiale forskjeller, og er i tillegg viktig for økonomi, bærekraft og matsikkerhet.

Folkehelseloven (2011) skal bidra til en samfunnsutvikling som fremmer folkehelse, utjevner sosiale helseforskjeller, og legger et grunnlag for bedre samordning av folkehelsearbeid. Det er sosiale ulikheter knyttet til amming. Mødre med høyere utdanning og inntekt ammer i større grad enn mødre med lavere utdanning og inntekt (FHI, 2020). Dette kan bidra til å opprettholde og forsterke sosiale ulikheter. Ammeveiledning, spesielt rettet mot sårbare grupper, kan være et ledd i å redusere forskjellene.

Følgende er nevnt i Folkehelsemeldinga – Nasjonal strategi for utjamning av sosiale helseforskjellar (Meld. St. 15, 2023): «Innføring av mor-barn-vennlege føde-, barsel- og neonatalavdelingar og ammekyndige helsestasjonar og det at arbeidslivet blir lagt til rette slik at det er mogleg å amme i samsvar med helsefaglege råd, er viktige tiltak.»

Ifølge FNs barnekonvensjon har barnet rett til å nyte godt av den høyest oppnåelige helsestandard. Det skal blant annet sikres at foreldre er informert om og har tilgang til undervisning om barns helse og ernæring og fordelene ved amming.

Samlet forskning viser at amming er viktig for barn og mors fysiske og psykiske helse, både på kort og lang sikt:

Morsmelk er den optimale spedbarnsernæringen, og legger grunnlaget for best mulig vekst og utvikling hos barnet. Morsmelk reduserer risiko for mage- og tarminfeksjoner, nedre luftveisinfeksjoner, ørebetennelse og overvekt. Det kan også redusere risikoen for blant annet krybbedød, hjerte- og karsykdom senere i livet, diabetes type 1 og 2 og inflammatorisk tarmsykdom (Helsedirektoratet, 2018).

Amming er ikke bare viktig for barnet: Å produsere melk og å amme kan redusere risikoen for blant annet bryst- og eggstokkreft, samt hjerte/kar-sykdom og type 2 diabetes. Mange av helseeffektene henger sammen med hvor mye morsmelk barnet får og hvor lenge en kvinne ammer (Helsedirektoratet, 2018).

Amming kan i tillegg være tett knyttet til fødselsdepresjon og andre psykiske reaksjoner etter fødsel (Helsedirektoratet, 2018). Forskning antyder at hvis ammingen går bra kan risikoen for fødselsdepresjon være lavere, mens den kan øke hvis ammingen er vanskelig. Når ammingen fungerer, kan det øke selvfølelsen og mestringsfølelsen. Dette gjenspeiles i tilbakemeldinger fra mødre som har strevd psykisk i ulik grad. Mange av dem beskriver ammingen som noe som bidro til å holde dem oppe (Ammehjelpen, 2023).

Morsmelkerstatning er et nødvendig alternativ når morsmelk ikke er tilgjengelig, men det øker risikoen for negative helseutfall hos både mor og barn og kan medføre ekstra økonomiske belastninger for familier med lav inntekt. I et samfunnsøkonomisk perspektiv vil det være viktig at flest mulig spedbarn får morsmelk, og at kvinner ammer, ettersom det gir generelt lavere sykelighet i befolkningen. Amming er også gunstig for miljøet (Helsedirektoratet, 2014).

Amming og melkeproduksjon er viktig arbeid. Norske mødre produserer morsmelk verd over 9 milliarder kr hvert år.

Amming er i tillegg matsikkerhet for spedbarn i krisetider, ved mangel på vann, strøm og morsmelkerstatning.

Regjeringen ønsker at kvinner i svangerskaps-, fødsels- og barselomsorgen blir prioritert i helsefellesskapene. De trekker spesielt frem sårbare familier og mødre som har ekstra behov for oppfølging i barselperioden på grunn av psykiske plager eller problemer med amming (Meld. St. 9, 2024).

Nasjonal faglig retningslinje for barselomsorgen (2014) anbefaler blant annet individuell støtte med ammeveiledning i tråd med «Ti trinn for vellykket amming», og at dette skal være minstestandard for svangerskaps-, fødsels- og barselomsorgen. Alt relevant helsepersonell skal utdannes og etterutdannes i henhold til disse kravene. Kvinner og nyfødte skal sikres tilgang til ammekyndig helsepersonell (Helsedirektoratet, 2014).

Under halvparten av alle norske kommuner har helsestasjoner er godkjent som ammekyndige.

Vår erfaring er at amming stort sett fremmes og støttes i helsetjenestene, men at tilgangen til kvalifisert ammeveiledning er svært begrenset.

Tema

Ukategorisert

Når morsmelkerstatning trekkes tilbake: Hva er viktig å vite?

Morsmelkerstatning kan inneholde bakterier og andre uønskede stoffer. Hvis dette blir oppdaget, kan produkter trekkes tilbake fra markedet. Her finner du svar på vanlige spørsmål.

Aktuell tilbaketrekning

I januar 2026 ble et utvalg morsmelkerstatning fra Nestlé trukket fra markedet på grunn av giftstoffet cereulide. Cereulide produseres av bakterien bacillus cereus (kilde: Mattilsynet).

Giftstoffet cereulide kan forårsake matforgiftning med kvalme og oppkast. Spedbarn er mer følsomme for cereulide enn eldre barn og voksne. Giftstoffet kan i sjeldne tilfeller gi alvorlig sykdom.

Nestle har også tilbakekalt morsmelkerstatning i resten av Europa og i andre deler i verden, men andre typer enn i Norge. Her er noen eksempler:

• Sverige
• Danmark
• England/Irland

Kan jeg få pengene tilbake?

Kontakt butikken du kjøpte produktet i, eller produsenten. Du kan også kontakte produsenten selv om produktet er kjøpt i Sverige eller andre land. Opplys i såfall om dette når du tar kontakt.

Bør jeg kvitte meg med flasker og annet utstyr?

Noen foreldre lurer på om de må kvitte seg med flasker og annet utstyr, for eksempel babybrezza, som har vært i kontakt med morsmelkerstatning som er trukket tilbake.

I følge FHI trenger man ikke kaste utstyr, men man bør rengjøre det grundig før videre bruk.

Kontakt helsepersonell hvis du har spørsmål eller lurer på hva du skal gjøre.

Kan jeg bytte til en annen produsent/merke?

All morsmelkerstatning som selges i Norge må oppfylle strenge krav og skal inneholde de samme næringsstoffene. Hvis det er tomt for den aktuelle morsmelkerstatningen du pleier å bruke, kan du trygt bytte rett over til en annen produsent eller type. Du trenger ikke gjøre det gradvis. Noen kan oppleve endringer i barnets avføring og spisemønster.

Hva hvis barnet er under 6 måneder?

Barn som er under 6 måneder, må vanligvis bruke en type morsmelkerstatning merket med barn 0-6 måneder (nr. 1) for at de skal få i seg det som trengs av næringsstoffer over tid.

Hvis barnet ditt er under 6 måneder, og morsmelkerstatningen du pleier å bruke ikke er tilgjengelig, bør du derfor gi morsmelkerstatning fra en annen produsent beregnet for barn fra 0-6 måneder (nr. 1).

Hvis du ikke finner morsmelkerstatning beregnet på barn fra 0-6 måneder (nr. 1), kan du i stedet gi morsmelkerstatning/tilskuddsblanding beregnet på barn 6-12 måneder (nr. 2). Dette er ment som en midlertidig løsning for barnet fram til morsmelkerstatning 0-6 måneder (nr. 1) er tilgjengelig igjen.

Ikke gi produkter beregnet på barn over 12 måneder (melkedrikk/juniormelk, nr. 3,4,5). Disse dekker ikke næringsbehovet til spedbarn under 6 måneder.

Ikke gi hjemmelaget morsmelkerstatning, plantedrikker, ren kumelk eller melk fra andre dyr til barn under 6 måneder.

Kilde: Viktig informasjon om morsmelkerstatning (Helsenorge/Helsedirektoratet)

Hva hvis barnet er over 6 måneder?

Du kan i utgangspunktet bruke morsmelkerstatning merket med nr. 1 hele det første året.

Hvis barnet ditt er over seks måneder, og du ikke har tilgang på nr. 1, kan du bytte til nr. 2.

Hvis barnet er over 12 måneder, kan du gi kumelk eller beriket plantemelk i stedet for morsmelkerstatning (nr. 1), tilskuddsblanding (nr. 2) eller melkedrikk/juniormelk (nr. 3 og 4).

Hva hvis barnet ikke tåler andre typer morsmelkerstatning?

Snakk med helsepersonell hvis du er usikker på hvilken type morsmelkerstatning du skal gi barnet ditt.

Hvis barnet ditt får spesialerstatning på resept for eksempel ved kumelkproteinallergi, bør du snakke med behandlende lege om du kan få resept på et tilsvarende produkt.

Øke egen melkeproduksjon?

Det finnes mange årsaker til at foreldre gir barnet en kombinasjon av morsmelk og morsmelkerstatning. Noen ganger handler det om medisinske årsaker hos mor og/eller barn, mens andre ganger handler det om praktiske hensyn, for eksempel avlastning.

Hva som ligger bak, vil kunne avgjøre om det er mulig å slutte med morsmelkerstatning og i stedet øke egen melkepdoduksjon.

Hvis ønsker å prøve tiltak for å øke egen melkeproduksjon, innebærer dette som regel å sørge for et optimalt sugetak og ammestilling, og amme oftere. Pumping og håndmelking vil også kunne øke melkeproduksjonen. Kontakt helsesykepleier hvis du trenger veiledning, eller kontakt oss i Ammehjelpen.

❓ Lite melk?

❓Delamming: Både morsmelk og morsmelkerstatning?

Hvordan kan morsmelkerstatning inneholde bakterier og giftstoffer?

Morsmelkerstatningspulver er ikke garantert bakteriefritt. Både produsenter og helsemyndigheter er klar over dette.

Produsentene skal følge strenge kontrollrutiner, og det er heldigvis ikke slik at morsmelkerstatning (MME) alltid inneholder farlige bakterier eller skadelige stoffer. Men måten MME produseres på, gjør at det ikke er mulig å sikre at produktet aldri inneholder bakterier eller andre stoffer som kan gi sykdom. Dette har vært kjent helt siden morsmelkerstatning kom på markedet.

Det er vanligvis bakteriene Cronobacter sakazakii og Salmonella som kan føre til sykdom, alt fra milde mage/tarminfeksjoner til alvorlig blodforgiftning (kilder). Bakterier kan også overføres til morsmelkerstatningen fra deg, omgivelsene eller utstyret som brukes.

Dette er årsaken til at Helsedirektoratets anbefalinger: Vannet må være kokt (100 grader) for å drepe bakterier som kan være i vannet. Vannet som møter pulveret må være minst 70 grader for å drepe farlige bakterier som kan finnes i pulveret.

De fleste levende bakterier dør altså ved 70 grader, men det finnes andre bakterier som kan danne sporer og giftstoffer som er svært motstandsdyktige mot høye temperaturer.

Dette er tilfelle for bakterien bacillus cereus som kan danne sporer og giftstoffet cereulide (kilde: FHI) som er årsaken til den aktuelle tilbaketrekningen av morsmelkerstatning fra Nestlé.

Det samme gjelder bakterien Clostridium botulinum, som i november 2025 førte til et utbrudd av botulisme blant spedbarn i USA. 51 spedbarn ble syke og innlagt ved sykehus etter å ha drukket morsmelkerstatning fra produsenten ByHeart.

Dette er den samme bakterien som kan finnes i blant annet honning, og sporene kan produsere et giftstoff som kan gi alvorlige lammelser. Tilstanden er dødelig hvis den ikke behandles. Infeksjon på grunn av Clostridium botulinum bakterien er svært sjelden i Norge.

Drikkeklar morsmelkerstatning på kartong er behandlet slik at den skal være bakteriefri, men behandlingen fjerner ikke giftstoffer som cereulide og botulinum.

Jeg syns dette er skummelt!

Du er ikke alene hvis du blir urolig og redd i situasjoner der morsmelkerstatning trekkes fra markedet. Det er helt naturlig at det påvirker deg. Det er likevel viktig å vite at det er sjelden at barn blir alvorlig syke av morsmelkerstatning. Kontakt helsepersonell hvis du trenger noen å snakke med om dette.

Du kan redusere risikoen for unødvendig bakterievekst og sykdom i fremtiden ved å følge anbefalingene fra Helsedirektoratet på Helsenorge.no:

• Vask og steriliser utstyr og flasker, og vær nøye med hygienen når du tilbereder morsmelkerstatning.
• Bland morsmelkerstatning med kokt vann som holder minst 70 grader.
• Unngå blandemaskiner av typen Babybrezza, som ikke blander pulver og vann på minst 70 grader.
• Følg anbefalingene for holdbarhet på pulver og ferdig produkt.

Dette kan du lese mer om her:

• Helsenorge: Tilberede og oppbevare morsmelkerstatning
• Morsmelkerstatning: Hva er viktig å vite?

Tema

Ukategorisert

Søvnkrise: Når mangel på søvn oppleves ekstra vanskelig

Føles livet med små barn helt overveldende? Overgår mangelen på søvn det du klarer å håndtere? Her finner du forslag til hva du kan gjøre.

Hva er en søvnkrise?

Du som opplever en søvnkrise klarer kanskje bare såvidt å henge med fra dag til dag?

Du gjør det du kan for at du og babyen skal få sove, men du kjenner kanskje at du ikke holder ut stort lenger?

Unngår du kontakt med venner og familie fordi du er for sliten?

Er du unormalt mye sint og lei deg?

Kjenner du på skam fordi du ikke har overskudd til å «ta grep»?

Føles det uoverkommelig å skulle endre på noe eller vite hva du skal gjøre?

En søvnkrise kan handle om din egen søvn, om barnets søvn eller om omstendighetene rundt dere. Det trenger heller ikke bare handle om søvn, men om at du er utmattet over å være den eneste som barnet aksepterer ved legging og oppvåkninger, eller at livet med barnet oppleves overveldende og intenst.

Hva som ligger til grunn for en krise trenger ikke å være likt for alle. En situasjon som er uutholdelig for noen, kan være helt grei for andre. Vi strekker oss ofte langt på vegne av barna våre, men vi har ulike terskler for hva vi tåler av søvnmangel, stress og påkjenninger.

Det kan være utrolig tøft å ikke få nok søvn, spesielt hvis det pågår over lengre tid. Det kan påvirke både fysisk og psykisk helse, relasjonen mellom foreldre og barn, parforholdet, vennskap, jobbhverdagen. Alt.

⚠️ Vi kan dessverre ikke gi deg noen quick fix eller magisk tryllestav for å få mer søvn. Utfordringer rundt søvn har altfor mange årsaker til at det er mulig å løse det likt for alle.

I denne teksten har vi i stedet samlet noen grunnleggende tiltak som kan i deg overskudd til å klare å finne gode løsninger som kan hjelpe dere på sikt. Du trenger ikke gjøre alt, men plukk det du tenker kan være til hjelp.

Hvis du er for sliten til å gjøre noe som helst av det vi skriver: Send denne teksten til noen som kjenner deg og din situasjon, og spør om hjelp til å prioritere tre ting.

PS. Du trenger ikke oppleve en søvnkrise akkurat nå for å ha nytte av forslagene under. Det holder at du er en helt vanlig forelder med helt vanlig søvnmangel som vil forebygge at du havner i en søvnkrise senere 🧡

Ta på deg din egen oksygenmaske først

Tenk deg at du skal ut og fly: Du vet hva fly-vertene sier du skal gjøre hvis lufttrykket i kabinen blir for lavt? At du skal ta på seg din egen oksygenmaske før du hjelper andre.

Dette gjelder også når du skal være forelder. For at du skal kunne ta vare på barnet ditt, må dine egne grunnleggende behov for mat/drikke, søvn, trygghet, dagslys, sosial kontakt og fysisk aktivitet være noenlunde dekket.

Dette kan være enklere sagt enn gjort, og som foreldre kan det være vanskelig å prioritere seg selv, men det er viktig.

Hvis du kjenner at du nærmer deg bristepunktet, er det viktigere enn noen gang å skape lommer for deg selv der du kan puste litt og få rom til å sove, hvile og hente nye krefter.

Sov når du kan. Lag lettvint og passe sunn mat, eller spør om noen kan gjøre det for deg. Gå deg en tur. Få besøk av noen du kan slappe av sammen med. Ta vare på deg selv. Be andre ta vare på deg.

Hva ville du sagt til din beste venn, i samme situasjon? Si det til deg selv.

Prøv å finne ro

Foreldre og barn påvirker hverandre. Vi «smitter» hverandre med både ro og uro. Men i motsetning til barnet kan voksne bevisst bruke ulike strategier for å finne ro.

Sped- og småbarn har et umodent nervesystem og trenger samregulering i mye større grad enn eldre barn og voksne. Hvis vi voksne ikke klarer å finne vår egen ro – så blir det vanskeligere for barnet å finne sin.

Å vite hvordan man kan påvirke sitt eget stressnivå, og faktisk klare å regulere seg selv, er noe av det viktigste vi gjør som foreldre.

Det er ikke alltid like enkelt. Det kan tvert i mot være helt umulig innimellom, spesielt hvis vi ikke får den søvnen vi trenger.

Vi kan ikke tvinge oss selv til å bli rolige. Men vi kan velge å gjøre noe som vi vet roer oss, for eksempel å ta kontroll over pusten. Hvordan vi puster, påvirker nervesystemet vårt. Når vi er stressa, puster vi ofte raskt og overfladisk. Da kan det hjelpe å bevisst puste annerledes.

Det finnes flere ulike pusteøvelser som kan bidra til ro. Å puste rolig inn mens du teller til fire og ut mens du teller til åtte kan være en god start. Gjenta i flere minutter, eller til du føler deg roligere.

Hvis du ikke får det til, prøv noe annet: Musikk, film, eller fysisk kontakt med noen du er glad i?

Det er ikke sikkert at det hjelper med det samme. Men kanskje det hjelper på sikt?

❓Hvordan hjelpe en overtrøtt baby?

Gi slipp på følelser av skyld og skam

Noen som står i en søvnkrise kjenner på skam for at de ikke har greid å «ta grep», spesielt hvis babyen nærmer seg året. Noen føler på skyld fordi de ammer i søvn eller samsover. Noen kjenner på at de burde få barnet til å sove mer selvstendig. Noen føler at det er deres feil at barnet sover dårlig.

Noen barn trenger mer nærhet og hjelp i forbindelse med søvn enn andre. Årsaken kan være alt fra barnets temperament, personlighet og utvikling, til medisinske årsaker og plager hos barnet. Som foreldre vil vi som regel gjøre alt vi kan for at barnet skal ha det så bra som mulig.

Å amme i søvn og å samsove er både normalt og vanlig. Det er ikke feil, og du gjør ikke noe galt.

At noe er normalt og vanlig, betyr ikke at det ikke kan oppleves slitsomt. Du er ikke alene hvis du har behov for å gjøre endringer rundt hvordan og hvor barnet sovner og sover.

Noen føler på skyld og skam fordi de ønsker å «frarøve» barnet amming og samsoving, kanskje fordi de er utmattet av lite søvn over tid.

Alle disse vonde følelsene kan gjøre tilværelsen enda mer stressende. Klarer du å gi slipp?

Det finnes mange måter å møte barnets behov på, der du også kan ta vare på dine egne behov for søvn og hvile.

❓Hvordan få mest mulig søvn i baby- og småbarnstiden?

Snakk med noen du stoler på

Foreldre som har noen å snakke med om det de står i, kan oppleve at tilværelsen blir litt enklere, uavhengig av om det gjøres andre tiltak. Det er godt å oppleve at man blir hørt og forstått. Dette kan også gjøre oss tryggere og roligere som foreldre, som igjen kan påvirke barnet positivt.

Dette er i tråd med en studie som tok for seg ulike tiltak rundt søvntrening: «Noen å snakke med» ble rangert som det mest hjelpsomme tiltaket av 93 prosent av mødrene i studien (Hiscock et al., 2007).

Snakk med noen du stoler på, enten venner, familie eller helsepersonell. Ring Foreldresupport: tlf. 116 123 (tast 2) hvis du trenger å snakke med noen som ikke kjenner deg. Noen finner også god hjelp i å snakke med andre foreldre som står i lignende situasjoner, enten i barselgruppa eller gjennom sosiale medier.

Del på ansvaret med partner

Sov på separate rom, slik at det til enhver tid er en voksen som får sove.

Del opp døgnet, og sov på skift.

Del på omsorgen for barnet om natta, hvis mulig.

Hvis det bare er du som duger for barnet på natt, lag rom for at du kan sove uforstyrret på dagtid.

Hvis du ikke har en partner som er i stand til å dele på ansvaret, eller ikke har en partner: Søk støtte hos annen familie, venner, bekjente og/eller helsepersonell.

Søk hjelp og støtte hos venner og familie

Selv om vi gjerne vil klare alt selv, så vil mange av oss havne i situasjoner i løpet av livet der vi trenger ekstra hjelp og støtte fra «landsbyen».

Har dere familie eller venner i nærheten som kan avlaste dere på dagtid?

Det kan sitte langt inne å være åpen om at dere strever, og å be om hjelp, men prøv. Kanskje blir du overrasket over hvor mange som vil hjelpe dere?

Kan noen levere mat på døra hos dere? Ta eldre søsken med ut på tur?

Kan en venn eller et familiemedlem ta ansvar for babyen en natt, eller deler av natten, slik at dere får sove uforstyrret?

Kontakt helsestasjon og fastlege

Helsesykepleier kan hjelpe deg med å kartlegge utfordringer og muligheter.

I noen kommuner finnes det ordninger for foreldre som trenger avlastning, for eksempel Home Start.

Andre kommuner har egne lavterskeltilbud knyttet til familie- og søvnveiledning.

Utfordringer rundt søvn kan utløse og forsterke angst, depresjon, utbrenthet og annen psykisk uhelse.

Både helsesykepleier og fastlege har mulighet til å henvise til psykisk helsehjelp.

Snakk også med fastlegen om muligheten for sykmelding.

❓Psykisk helse i barseltiden

Er det søvnproblemer eller noe annet?

De fleste babyer og småbarn trenger nærhet til foreldrene for å sovne og å sove godt.

At babyer og småbarn våkner om nettene og trenger hjelp til å sovne igjen kan likevel bli omtalt som «søvnproblemer».

Det kan være strevsomt å alltid skulle være tilgjengelig for barnet. Men barnet har ikke nødvendigvis et søvnproblem fordi det ammes i søvn, ikke sover en hel natt i strekk uten å vekke foreldrene, vil ammes x ganger pr natt eller kommer opp i foreldrenes seng. Dette er i utgangspunktet helt normalt.

Dette betyr ikke at barnet ditt ikke kan ha et problem knyttet til søvn, eller at du kan behov for å endre rutiner knyttet til barnets søvn for å ta vare på din egen søvn. Men det kan være nyttig å spørre seg om barnet virkelig har søvnproblemer, eller om det er forventningene og omstendighetene rundt oss som er problemet. Dette er viktig for hvordan vil tilnærmer oss problemstillingen.

❓Hvordan sover og oppfører en normal babyer seg?

Gjør enkle tiltak rundt egen og barnets søvn

Hvis du kjenner at du har kommet til et punkt der du trenger å endre noe rundt amming og samsoving, er det selvsagt mulig. Hvis du står midt i en søvnkrise, kan det føles uoverkommelig å ta grep du ikke vet om du har overskudd til, eller som du ikke vet utfallet av.

Det kan ta unødvendig stress vekk fra tilværelsen hvis du klarer å ha fokus på det du faktisk kan gjøre noe med, og la alt annet ligge.

Gjør det som trengs for at flest mulig i familien får mest mulig søvn og hvile, her og nå. Ikke tenk på hva som kommer senere. Du trenger ikke gjøre store endringer. Dette kan vente til du har fått opparbeidet litt overskudd og overblikk.

Det finnes likevel noen muligheter for å endre på egen og barnets søvn som ikke krever så mye av dere. Her finner du forslag til hva du kan gjøre:

✅ Vær oppmerksom på at søvn ikke alltid avler søvn

Det kan selvsagt være viktig at babyen får nok søvn på dagtid for at stressnivået skal holdes lavt og dermed gi bedre søvn om natta. Men det er ikke sånn at mer søvn på dagtid automatisk gir bedre søvn om natta. Et barn har bare behov for en viss mengde søvn (se neste punkt). Så hvis barnet sover mye på dagtid, kan dette både gi oppstykket søvn om natta eller tidlige morgener.

✅ Lær deg hvor mye (eller lite) søvn ditt barn trenger

Her er en oversikt over gjennomsnittlig døgnbehov for søvn for barn i ulike aldre. Det inkluderer altså både dupper i løpet av dagen og søvn på natta. 

Som du kan se, er det normalt for en baby mellom 4-11 måneder å sove 12-15 timer per døgn, men at det også kan være innafor at babyen sover 10 timer eller 18 timer.

Mange har likevel en forventning om at babyer og småbarn skal sove 12 timer pr natt. 

Når døgnbehovet for søvn kan variere såpass mye, er det urealistisk å forvente at alle barn sover 12 timer. Basert på barnets totale behov for søvn kan det være helt normalt at en natt varer i 9, 10 eller 11 timer.

At natten varer så og så lenge, betyr ikke at babyen skal sove så lenge i strekk uten å våkne.

I artikkelen vår om normal babysøvn kan du se hva som regnes som normale sovestrekk for babyer i ulike aldre.

✅ Bruk oversikter over våkenvinduer som en veiledning, ikke som en fasit

At babyer og småbarn har ulikt søvnbehov gjør også at de har ulike grenser for hvor lenge de kan være våkne mellom dupper, og hvor mange dupper de har pr dag.

Tiden barnet klarer å være våken mellom dupper kalles ofte «våkenvindu». Hvor lenge babyen klarer å være våken i strekk vil gradvis øke.

En gjennomsnittlig nyfødt klarer for eksempel kanskje bare være våken i 30-60 minutter. En baby på 9 måneder klarer kanskje å være våken i tre timer før det er på tide å sove igjen. 

Det er store variasjoner, basert på hvor mye søvn de trenger pr døgn. Det er derfor lurt å se på tabeller for «våkenvinduer» som et veiledende utgangspunkt, og ikke som en mal som må følges. 

✅ Fyll opp «nærhetskoppen»

Gi barnet masse kos og kroppskontakt i løpet av dagen og kvelden. Bruk for eksempel bæretøy som passer for dere. Dette kan senke stressnivået og bidra til bedre søvn.

For eldre babyer og barn: Bruk tid på «tanke opp» barnet på nærhet før sengetid. Lek, les tøys, syng – eller noe helt annet som dere begge to har glede av. 

✅ Legg til rette for fysisk aktivitet

Når babyen vokser til kan det være fint med mye fysisk aktivitet, både utendørs og innendørs, der babyen får bruke kroppen sin ved å kravle, rulle, krabbe, stå eller gå når det er mulig. Babyer flest trenger variasjon og stimulering i en passelig dose hver dag.

✅ Pass på at nattklærne er behagelige og passe varme

Ha på barnet passelig med nattøy, også sokker – gjerne i naturmaterialer som regulerer temperaturen og hindrer at barnet blir klamt. Eller bruk nattpose. Dette kan være med på å hindre at barnet våkner fordi det er kaldt.

Unngå merkelapper og glidelåser i tøyet hvis du merker at barnet ditt er sensitivt for sånt. Det kan irritere og klø, noe som ikke akkurat er bra for søvnen.

✅ La det vært mørkt, rolig og passe kaldt på soverommet om natta

Hold soverommet luftig og med en passe temperatur, på rundt 16-18 grader. 

Hold soverommet mørkt om natta ved å bruke lystette gardiner.

Vær rolig i bevegelsene hvis barnet våkner, ha på minst mulig lys, og skift bleie bare ved absolutt behov. 

✅ Ha en passe fast kveldsrutine

Bruk en god stund på å roe ned før kveldsstellet starter. Demp lys- og lydnivå og snakk rolig sammen. Dette bidrar til å senke stressnivået hos både store og små og gjør det enklere å slappe av.

Ha samme rutine hver kveld. Den bør være lang nok til at barnet rekker å roe seg ned og bli søvnig, men ikke for lang slik at barnet blir «overtrøtt«. Ca 30 minutter er som regel fint. 

Den trenger ikke være på nøyaktig samme tidspunkt hver dag, fordi babyer blir trøtte til litt ulike tidspunkt avhengig av hvordan dagen har vært, men det er fint om det er de samme tingene som skjer i samme rekkefølge. Da vil det bli enklere for babyen å stille seg inn på at «nå er det sovetid». 

✅ Smitt barnet med ro

Barn plukker lett opp om du er stressa eller irritert, og da er det ikke lett å få sove. 

Gjør ditt beste for å være rolig selv. Dette smitter over på barnet. Finn strategier som gjør deg rolig, selv når det kjennes umulig. Se eget punkt om dette lengre opp i teksten.

For lite søvn, og for mye stress rundt sengetid, og at babyen ikke får nok hjelp til å finne ro, kan føre til at babyen blir det vi ofte kaller «overtrøtt». Måten babyen oppfører seg på kan også skyldes at vi prøver å legge babyen før han/hun er trøtt nok. Les mer i artikkelen vår om hvordan hjelpe et overtrøtt barn.

✅ Søk hjelp ved ammeproblemer

Utfordringer omkring amming kan påvirke hvordan babyen sover. Et dårlig sugetak kan for eksempel gjøre at babyen ikke får i seg melk effektivt, noe som både kan gi dårlig vektoppgang, magevondt, gulping og et mønster med hyppigere amming enn det som regnes som normalt.

Det er ikke alltid så lett å vite om en utfordring er knyttet til amming eller ikke. Det er heller ikke alltid like lett å få spesialisert hjelp ved ammeproblemer. Men snakk med helsestasjonen, de skal hjelpe dere, eller finne noen som kan.

Her finner du flere tips:

❓Hvordan få mest mulig søvn i baby- og småbarnstiden?

Be om hjelp fra helsepersonell hvis du mistenker sykdom/smerter hos barnet

En baby som virker smertepreget, gråter mye, våkner svært ofte over lang tid, og er vanskelig å roe, trenger utredning av helsepersonell.

Definisjonen av «svært ofte» er i denne sammenhengen kan være hver time eller oftere. Det kan være normalt at spedbarn i perioder våkner hver time om natta, men det skal ikke pågå over mange uker og måneder, i tillegg til at barnet viser tegn til å være plaget av noe.

Det skal ikke avfeies som «kolikk», og du skal ikke få beskjed om «å vente til det går over». Oppsøk noen andre og be om en second opinion hvis du ikke opplever å bli tatt på alvor.

«Kolikk» betyr bare at en baby gråter mer enn det som regnes som vanlig, det sier ingenting om årsaken(e).

❓Kolikk og unormalt mye gråt

❓Gulp, rap og refluks – hva er normalt?

Det kan være svært mange ulike årsaker til at en baby våkner oftere enn det som regnes som normalt og vanlig. Flere årsaker kan opptre samtidig, og de kan påvirke hverandre. Her finner du noen eksempler:

• Ammeproblemer, for eksempel knyttet til dårlig sugetak hos barnet, stramt tungebånd, ugunstig ammestilling, ugunstig ammemønster, overproduksjon.
• Øre-nese-hals-plager (væske i mellomøret, store mandler, falske mandler)
• Søvnapné (pustestopp)
• Refluks-sykdom
• Kumelkintoleranse/allergi eller andre allergier
• Annen sykdom hos barnet
• Muskel-/skjelett-plager

Barn på autismespekteret eller med fysiske og psykiske utviklingsutfordringer kan også ha økt risiko for søvnforstyrrelser.

Ettersom spedbarn ikke kan snakke, kan man se for seg at det er en mulighet for at babyen har plager eller tilstander som ikke blir oppdaget av helsepersonell, eller som avdekkes på et senere tidspunkt, når barnet er eldre.

Standard råd omkring søvn (som å kutte nattamming, legge barnet på eget rom) kan ha effekt for noen, men det kan også gjøre vondt verre hvis det er uoppdagede og ubehandlede medisinske årsaker til problemene.

Foreldre som har barn som strever med søvn, kan for eksempel som første tiltak bli oppfordret til å prøve tradisjonell søvntrening, for eksempel å unngå ta opp barnet når det gråter. Hensikten bak søvntrening med ekstinksjon er ikke at barnet skal slutte å våkne på natta, men at barnet skal slutte å signalisere til foreldrene hvis det våkner.

Utfordringer knyttet til søvn der årsaken(e) er av medisinsk art, vil ikke kunne løses med denne typen søvntrening. Det anbefales heller ikke, selv ikke av fagfolk som er positive til søvntrening: De fraråder søvntrening for barn under seks måneder, og for barn i alle aldre som er syke, har smerter, er sultne, redde eller lignende.

❓Hva er søvntrening? Er det trygt eller skadelig?

Det kan noen ganger være en vanskelig balansegang å gjøre det som fungerer best mulig akkurat nå, samtidig som man prøver å få hjelp til noe man ikke vet hva skyldes. Noen ganger kan jakten på en diagnose og en forklaring fylle svært mye av tankene, store deler av dagen. Snakk med helsepersonell hvis du syns situasjonen er vanskelig å håndtere. 

Noen ganger løser en søvnkrise seg så snart man har fått klarhet i hvorfor den var oppstått, for eksempel hvis barnet har fått behandling for det som gjorde at søvnen ble påvirket.

Andre ganger merker man noe bedring, ved at barnet ikke virker smertepreget, men barnet våkner like ofte. Se over listen over enkle tiltak rundt egen og barnets søvn som ligger i teksten over her.

Noen klarer selv å gjøre tiltak knyttet til dette, mens andre kan trenge hjelp til å lage en plan. Du kan for eksempel spørre på helsestasjonen. Se eget punkt om dette lengre opp på siden.

Blir det bedre?

Alt det vi har nevnt i denne teksten er en del av et større puslespill dere må legge, både alene og sammen med andre.

Vi håper at det kan bidra til at dere får et lite overskudd, og at dere klarer å finne gode og bærekraftige løsninger som kan hjelpe dere på sikt.

Det kommer til å ordne seg, på den ene eller på den andre måten. Det kan ta lengre eller kortere tid, men det vil gå seg til etterhvert – selv om alt kanskje føles vanskelig og umulig akkurat nå 🧡

Tema

Ukategorisert

Ammehjelpens fagseminar 2026

Vil du lære mer om hvordan du kan hjelpe mor ved medisinske årsaker til lav melkeproduksjon, eller hvordan du kan nøste opp i kompliserte ammeproblemer? Eller vil du vite mer om amming og tannhelse, og om hvordan amming, søvn og samsoving henger sammen?

Praktisk info

Tid: Fredag 17. april 2026
Sted: Scandic Hamar

Scandic Hamar ligger rett ved togstasjonen (ca 10-15 minutters gange). Toget fra Oslo tar 1 time og 10 minutter, fra Gardermoen 45 minutter. 

Det er også mulig å delta digitalt (fra hvor som helst i landet) med tilgang til seminaret fram til 15. juni 2026. Det digitale seminaret kan sees så mange ganger du ønsker i løpet av denne perioden.

Det er åpent for alle interesserte, både helsepersonell, studenter og andre.

❗️Påmeldingsfrister:
Fysisk: 15. mars 2026
Digitalt: 16. april 2026

❓Spørsmål? Send e-post til fagseminar@ammehjelpen.no

Prisen for fysisk seminar inkluderer lunsj og pausemat.

✅ Påmelding til Ammehjelpens fagseminar 

Priser

Digitalt seminar – pr pers: Kr. 1200,-
Fysisk seminar – pr pers: Kr. 1500,-

Studentpriser:
Student – fysisk oppmøte – pr pers: Kr. 900,-
Student – digitalt – pr pers: Kr. 700,–

Gruppebillett:
Ønsker dere å vise fagseminaret for større grupper av helsepersonell knyttet til fagdager? Da må dere kjøpe gruppebillett. Denne billetten lønner seg hvis dere er flere enn to personer som vil delta digitalt.

Gruppebilett – digitalt: Kr. 3000,-

Digital billett gir tilgang til opptaket fram til 15. juni 2025, og opptaket kan sees et ubegrenset antall ganger. Det vil si at du kan kjøpe digital billett nå, og se opptaket når det passer deg mellom 17. april og 15. juni.

✅ Påmelding til Ammehjelpens fagseminar 

⚠️ Ammehjelpere melder seg på via egen lenke.

Program

Årets tema er: Ammeutfordringer på kort og lang sikt.

Fagseminaret er rettet mot alle som jobber med ammende og inneholder en god blanding av forskningsbasert og erfaringsbasert kunnskap formidlet av dyktige fagpersoner.

Du kan altså forvente nyttig og praksisnært faglig påfyll, uansett om du har mye eller lite erfaring med ammeveiledning.

NB! Det kan bli endringer i programmet.

❗Foredraget «De globale ammemålene for 2030: Hvor nært er vi, og hva mer må gjøres?» med Amal Omer-Salim må dessverre utgå. Vi får i stedet et ekstra foredrag av Helen Ball. Tidspunktene for foredragene er oppdatert.

08.30-09.30 Registrering 

09.30-09.45 Velkommen!

• Utdeling av Ammehjelpens begeistringspris 2026.

09.45-10.40  Hva foreldre bør vite om ammede barns søvn: erfaringer fra 30 års forskning.

• Helen Ball, professor i antropologi, PhD.
• Foredrag på engelsk
• Her finner du norsk oversettelse av innholdet

10.40-10.45 Kort pause 

10.45-11.25 Hvordan støtte foreldre som strever med spedbarnets søvn?

• Helen Ball, professor i antropologi, PhD.
• Foredrag på engelsk
• Her finner du norsk oversettelse av innholdet

11.25-11.45 Nattamming og individuelle behov

• Hanne Mosand Bliksås, helsesykepleier og ammeveileder IBCLC.

11.45-12.45 Lunsj 

12.45-13.40  Når melkeproduksjonen ikke fungerer av medisinske/fysiologiske årsaker hos mor: Hva bør du vite, og hvordan kan du hjelpe? 

• Anna-Pia Häggkvist, intensivsykepleier, ammespesialist.

13.40-14.10: Melketenner, karies og amming

• Helene Borghild Sæthre, tannlege, PhD.

14.10-14.30 Pause 

14.30-15.45: Hvordan nøste opp i årsaker til kompliserte ammeproblemer når vanlig veiledning ikke fører frem?

• Tine Greve, jordmor, IBCLC.

15.50-16.00: Oppsummering og avslutning

✅ Påmelding til Ammehjelpens fagseminar 

Om foreleserne

Amal Omer-Salim 

Dr. Amal Omer-Salim er administrerende direktør for World Alliance for Breastfeeding Action (WABA). Hun er for tiden basert i Sverige og arbeider med et ammeprosjekt i Region Stockholm. Amal er ernæringsfysiolog med doktorgrad fra Uppsala universitet. Hennes ekspertområder omfatter ernæring, amming, internasjonal helse, kjønnsperspektiver, programplanlegging, resultatbasert oppfølging, forskning og påvirkningsarbeid. Hun har arbeidet med flere FN-organisasjoner, bilaterale givere, sivilsamfunnsorganisasjoner, fagforeninger og akademiske institusjoner over hele verden i saker som gjelder mor- og barnhelse, ernæring og reproduktiv helse.

Helen L. Ball 

Helen er professor i antropologi og direktør for Infancy & Sleep Centre (DISC) ved Durham University. Hun grunnla Basis, Baby Sleep Information Source, i 2012 som et formidlingsprosjekt fra DISC. For dette ble hun tildelt Queen’s Anniversary Prize for Further & Higher Education i 2018. Forskningen hennes undersøker spedbarns og foreldres søvnøkologi, inkludert holdninger og praksiser knyttet til spedbarnssøvn og søvnsikkerhet, atferdsmessige og fysiologiske interaksjoner mellom spedbarn og foreldre under søvn, spedbarns søvnutvikling, og misforholdet mellom kulturelle og biologiske søvnbehov. Mye av forskningen hennes har vært rettet mot samsoving og amming. Hun har gjennomført forskning på sykehus, i lokalsamfunn og i søvn-laboratorium, og hun bidrar til nasjonale og internasjonale retningslinjer og anbefalinger om spedbarnsomsorg. Helen var styremedlem i ISPID (International Society for the Study and Prevention of Infant Deaths) fra 2018 til 2022, og leder for Grants/Research Committee i Lullaby Trust fra 2016 til 2025. Hun sitter nå i Lullaby Trust Scientific Advisory Group og i kvalifikasjonsnemnda til Unicef UK Baby Friendly Initiative. I 2025 kom hennes populærvitenskapelige bok How Babies Sleep.

Hanne Christine Mosand Bliksås 

Hanne er helsesykepleier, ammeveileder VIA og IBCLC. Hun er rådgiver i Helsedirektoratet, avd. for barne- og ungdomshelse. Hovedoppgaven hennes ved Helsedirektoratet er å støtte og veilede helsestasjoner som ønsker å implementere Mor-barn-vennlig standard: Ammekyndig helsestasjon, med mål om å beskytte, fremme og støtte amming i praksis. Hanne er ansatt i prosjektstilling i et europeisk prosjekt, JAPrevent NCD, hvor Ammekyndig helsestasjon skal piloteres i 6 andre europeiske land i tillegg til Norge. Hun har 10 års erfaring fra Ammekyndig helsestasjon og arbeid med forebygging og helsefremming i Trondheim kommune. 

Anna-Pia Häggkvist 

Anna-Pia er ammespesialist og har vært ammehjelper siden 1986. Hun er intensivsykepleier og har jobbet over mange år med tilrettelegging for amming av premature og syke nyfødte barn. Hun var ammeveileder i WHO vekststudien og har en MSc i helsefagvitenskap hvor hun forsket på faktorer som påvirker ammeforekomst i MoBa studien. Hun har vært involvert i utvikling av Mor-barn vennlig initiativ i Norge fra start og har vært ansatt ved daværende Nasjonalt Kompetansesenter for Amming. Hun har skrevet artikler og veiledere og vært medforfatter til flere bøker og brosjyrer om amming. 

Helene Borghild Sæthre 

Helene er tannlege og har skrevet doktorgrad om risikofaktorer for karies hos barn, hvor hun blant annet studerte sammenhengen mellom amming og kariesforekomst ved 5 år. 

Tine Greve  

Tine Greve er jordmor, ammehjelper og ammeveileder IBCLC. Tine har sin utdanning fra Den danske jordemoderskole i København 1991. Internasjonalt godkjent ammeveileder (IBCLC) i 2000. Bachelorgrad i akupunktur ved Norges Helsehøyskole, Campus Kristiania i 2014. Hun jobber som jordmor, akupunktør og ammeveileder ved Bambus familieklinikk, avdeling Bærum. Hun har lang erfaring med både svangerskapsomsorg, fødselsforberedelse, fødselsforberedende akupunktur og ammeveiledning. Tine har stor kompetanse innen ammeveiledning ved alvorlige ammeutfordringer som kan skyldes fysio-motoriske årsaker, slik som stramt tungebånd og/eller spenningsmønstre hos babyen. Hun er en erfaren foreleser, både nasjonalt og internasjonalt hvor hun har formidlet informasjon om amming og morsmelkernæring til både helsepersonell og foreldre i over 25 år.

✅ Påmelding til Ammehjelpens fagseminar 

Tema

Ukategorisert