Karmienie piersią i okres połogu: jak zadbać o dobry start

Mamy nadzieję, że poniższy tekst wspomoże Cię w początkach karmienia piersią i pierwszych tygodniach macierzyństwa.

Okres pierwszych sześciu tygodni po porodzie nazywamy połogiem. Jest to szczególnie wrażliwy czas dla matek, ich partnerów oraz niemowląt.

Treści na tej stronie oparte są na naszych doświadczeniach we wspieraniu nowych rodziców w ich pytaniach dotyczących karmienia piersią, mleka matki i wszystkiego, co z tym związane.

Pod każdym zagadnieniem znajdziesz artykuły z bardziej szczegółowymi objaśnieniami oraz dodatkowe źródła wiedzy w języku angielskim i innych językach.

Niniejszy tekst powstał na podstawie dwóch artykułów opublikowanych na ammehjelpen.no w języku norweskim: o początkach karmienia piersią  oraz o połogu.

Inne przydatne strony internetowe:

• Żywienie niemowląt i karmienie piersią (w języku norweskim i angielskim)
• Ciąża, poród i połóg w Norwegii (informacje od norweskiej instytucji do spraw zdrowia, dostępna jest również broszura w języku polskim)
• Bezpieczne stosowanie leków w okresie ciąży i karmienia piersią (tylko w języku norweskim)

Strony zagraniczne

Global Health Media: Filmy na temat karmienia piersią oraz inne aktualne tematy, przeznaczone zarówno dla świeżo upieczonych rodziców, jak i pracowników służby zdrowia, dostępne w wielu językach.

Unicef / Baby Friendly Initiative (dostępna broszura w języku polskim)

Unicef / Baby Friendly Initiative (w języku angielskim)

Breastfeeding Support (w języku angielskim)

KellyMom (w języku angielskim)

La Leche League (dostępne informacje w języku polskim)

BASIS: Normal infant sleep (w języku angielskim)

Ready to relate (w języku angielskim)

Informacje o Ammehjelpen

Ammehjelpen jest organizacją zrzeszającą wolontariuszki. Od 1968 roku nieodpłatnie udzielamy informacji, poradnictwa i wsparcia w karmieniu piersią.

Wiemy, że karmienie piersią może być wspaniałe, wygodne i relaksujące. Wiemy również, że może być wymagające, wyczerpujące i frustrujące – zwłaszcza na początku.

Wiemy też, że często pomaga rozmowa z kimś, kto przechodził przez to samo.

Jesteśmy tutaj, aby Cię wspierać, niezależnie od tego, czy karmisz piersią trochę, czy karmisz dużo, czy chcesz przestać karmić piersią.

Ammehjelpen.no jest najobszerniejszym w Norwegii źródłem aktualnej wiedzy na temat karmienia piersią i mleka matki.

Piszemy również o karmieniu butelką, śnie oraz prawidłowym zachowaniu niemowląt.

Treści na naszej stronie internetowej powstają na podstawie praktyki opartej na dowodach. Oznacza to, że wykorzystujemy wiedzę z badań naukowych i teorii w połączeniu z doświadczeniem praktycznym – naszym własnym oraz innych osób. Nasze poradnictwo jest dostosowywane do indywidualnej sytuacji.

Postępujemy zgodnie z wytycznymi i zaleceniami dotyczącymi karmienia piersią i tematów pokrewnych, wydanymi przez norweskie i międzynarodowe organy do spraw zdrowia.

Pięć kwestii kluczowych dla pomyślnego rozpoczęcia karmienia piersią

• Karmienie piersią to wspólny wysiłek
• Kontakt skóra do skóry
• Pozycja odpowiednia dla Ciebie i dziecka
• Częste karmienie
• Wiedza o prawidłowym zachowaniu noworodka

Punkty 1-4: zaczerpnięte z The Danish Resource Center for Breastfeeding

Punkt 5: Breastfeeding Series, The Lancet, 2023

Poniższy tekst zawiera ogólną wiedzę na temat karmienia piersią i mleka matki. Nie zastępuje konsultacji z pracownikiem służby zdrowia. Jeśli masz pytania natury medycznej, skontaktuj się z położną, pielęgniarką środowiskową, lekarzem lub punktem nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej (legevakt).

Karmienie piersią to wspólny wysiłek

Nasze treści są w większości skierowane do Ciebie jako osoby, która urodziła dziecko. Nie oznacza to, że uważamy te informacje za nieistotne dla partnerów – wręcz przeciwnie!

Im więcej Twój partner lub osoba Cię wspierająca wie o karmieniu piersią i mleku matki, tym więcej wsparcia i zrozumienia może Ci okazać – i tym większe są Twoje szanse na pomyślne karmienie piersią.

Jako partner lub osoba wspierająca możesz nie mieć możliwości karmić piersią, ale jest wiele innych rzeczy, które możesz zrobić – na przykład dowiedzieć się…

• czego można się spodziewać w pierwszych tygodniach po narodzinach
• na czym polega karmienie piersią i wytwarzanie mleka
• jakie mniejsze i większe wyzwania mogą się pojawić
• z kim możesz się skontaktować, aby uzyskać pomoc
• jak zapewnić najlepsze wsparcie, niezależnie od tego, czy udaje się karmić piersią, czy nie

Więcej informacji na te tematy znajdziesz w poniższym tekście.

Jesteś w ciąży albo niedawno urodziłaś?

Prawdopodobnie zaskoczy Cię, jak bardzo czasochłonne jest karmienie piersią lub podawanie dziecku mleka w inny sposób – zwłaszcza w pierwszych dniach i tygodniach – i jak duży ma to na Ciebie wpływ.

Opanowanie tej umiejętności może być wyzwaniem. Możesz czuć, że Twoje piersi są cały czas na wierzchu, ponieważ karmisz nieustannie. Jednak nie będzie aż tak intensywnie przez cały okres karmienia piersią; z czasem będzie łatwiej. Karmienie piersią działa najlepiej, gdy ufasz sobie, swojemu dziecku i swoim piersiom – gdy podążasz za intuicją i słuchasz swoich instynktów.

Karmienie piersią jest naturalne, ale nie zawsze jest łatwe.

Nabranie wprawy może zająć trochę czasu, a dobre wsparcie w początkach jest kluczowe. Chcemy, żebyś wiedziała, że kiedy już wejdziesz w rytm, to karmienie piersią może okazać się proste, wygodne i przyjemne.

Jeśli na swojej mlecznej drodze napotkasz mniejsze lub większe trudności, pamiętaj, że nie jesteś sama. Możesz uzyskać pomoc.

Nie wahaj się prosić o pomoc pracowników szpitala lub przychodni, którzy są przeszkoleni w udzielaniu wskazówek dotyczących karmienia piersią. Szukaj wsparcia również u nas w Ammehjelpen, u innych osób w Ammehjelpsgruppen na Facebooku oraz wśród swojej rodziny i przyjaciół.

W tym szczególnym okresie nikt nie powinien być sam.

Fizyczna bliskość z dzieckiem

Kontakt skóra do skóry

• ułatwia poznanie swojego dziecka
• pomaga dziecku regulować oddech, tętno i poziom cukru we krwi
• pomaga pobudzić laktację
• sprawia, że dziecko mniej płacze

ammehjelpen.no/hudkontakt (w języku norweskim)

Unicef: Skin-to-skin contact (w języku angielskim)

Breastfeeding Support: Why skin to skin?

Dlaczego dziecko chce być cały czas przy Tobie?

Oszczędzimy sobie wiele stresu, przyjmując do wiadomości, że dla noworodka naturalne jest przebywanie blisko nas, a nie osobno.

Noworodki nie wiedzą, że są bezpieczne, gdy są same. Po narodzinach są nastawione na bliski kontakt z rodzicami. Niemowlę ma niedojrzały układ nerwowy i aby się uspokoić, «pożycza» twój. Ten mechanizm nazywamy „koregulacją”.

Bliski kontakt fizyczny pomaga niemowlęciu w przystosowaniu się do życia poza macicą. Pomaga również Tobie poznać Twoje dziecko.

Nie oznacza to, że niemowlę musi być stale trzymane na rękach. Większość niemowląt daje się odłożyć na krótki czas. Za pomocą dźwięków, płaczu i mowy ciała dziecko zakomunikuje Ci, co jest dla niego dobre, a co nie, i jak duży dystans od Ciebie jest w stanie zaakceptować w danym momencie.

Potrzeba bliskości malucha będzie stopniowo malała. Niemowlęta znacznie różnią się między sobą pod tym względem.

Nierealistyczne oczekiwania dotyczące snu i zachowania niemowląt mogą powodować u rodziców wiele stresu i zmartwień. Mogą też sprawić, że stwierdzisz, że masz niewystarczającą ilość mleka, co wcale nie musi być prawdą.

ammehjelpen.no/normal-baby (w języku norweskim)

BASIS: Normal infant sleep (w języku angielskim)

Karmienie dziecka w pierwszych dniach i tygodniach

Czy dziecko jest głodne?

Zwróć uwagę na wczesne oznaki głodu – dziecko może:

• otwierać i zamykać buzię
• wysuwać język
• szukać czegoś ustami
• poruszać rękami i nogami

Płacz, niepokój i ruchy całego ciała są często późnymi oznakami tego, że dziecko chce jeść.

Interpretowanie sygnałów wysyłanych przez dziecko zazwyczaj sprawia trudności w pierwszych tygodniach – i często dokonuje się metodą prób i błędów. Ważne jest nie to, czy zawsze prawidłowo odczytasz sygnały, ale to, że próbujesz. Utrzymywanie fizycznej bliskości z dzieckiem w początkowym okresie, niezależnie od tego, czy śpi, czy nie, może ułatwić wychwycenie drobnych, wczesnych sygnałów, którymi Twoje dziecko, w unikalny dla siebie sposób, komunikuje Ci, że jest głodne lub czegoś od Ciebie potrzebuje.

Jeśli dziecko przez znaczną część czasu jest zawinięte w koce lub liczne warstwy odzieży, można łatwo przegapić subtelne, wczesne oznaki głodu.

Przystawienie do piersi płaczącego, niespokojnego niemowlęcia może sprawiać trudności. Dlatego dobrym pomysłem jest zaproponowanie piersi, gdy dziecko jest jeszcze spokojne i wykazuje wczesne oznaki głodu.

Uprzedzanie potrzeb niemowlęcia jest trudniejsze w praktyce niż w teorii, ale z czasem staje się łatwiejsze. Stopniowo, gdy już lepiej poznasz swoje dziecko, nauczysz się, na co zwracać uwagę i co dziecko próbuje Ci zakomunikować. W miarę jak dziecko rośnie, sygnały mogą się zmieniać.

ammehjelpen.no/sultsignaler (w języku norweskim)

Ready to relate: Feeding cues (w języku angielskim)

Ile mleka potrzebuje dziecko?

Mleko matki trawi się szybko. Noworodki potrzebują mleka często, w małych ilościach. Zapotrzebowanie na mleko może być różne przy każdym karmieniu.

Częste karmienie piersią w pierwszych dniach zapewnia dziecku niezbędną siarę i stanowi podstawę wystarczającej produkcji mleka. Dzięki temu szybciej pojawia się mleko dojrzałe. Częste karmienie w początkach przyczynia się również do utrzymania stabilnej laktacji w późniejszym okresie.

Ilość mleka, jaką dziecko wypija podczas danego karmienia, będzie się różnić w zależności od pory dnia, czasu, jaki upłynął od poprzedniego karmienia, wieku dziecka i innych czynników. Zdrowe niemowlę reguluje swoje spożycie całkowicie samodzielnie.

Gdy karmienie piersią funkcjonuje prawidłowo, zapotrzebowanie dziecka na mleko i jego podaż są ze sobą zsynchronizowane, a produkcja rośnie stale przez okres około czterech pierwszych tygodni.

Po tym czasie będziesz produkować około 750–800 ml mleka w ciągu doby i ilość ta pozostanie dość stabilna do czasu, aż dziecko zacznie jeść pokarmy stałe.

Jak często należy karmić piersią?

Podstawowa zasada brzmi, że należy karmić piersią, gdy niemowlę wykazuje taką chęć. Noworodek „wie”, że częste ssanie piersi pobudza i zwiększa produkcję mleka.

Dlatego ważne jest, aby karmić niemowlę na żądanie, nawet jeśli właśnie je nakarmiłaś i uważasz, że nie jest możliwe, aby znów było głodne.

Niektórzy rodzice dają dziecku smoczek już na samym początku, ponieważ uważają, że dziecko ma nadmierną potrzebę ssania. Jednak dążenie dziecka do częstego ssania jest w początkowym okresie czymś całkowicie prawidłowym.

Im częściej karmisz piersią, tym więcej mleka dostaje dziecko i tym więcej mleka produkują Twoje piersi.

Niektóre noworodki są wyjątkowo senne i nie sygnalizują głodu. Należy je budzić i karmić, czy to piersią, czy odciągniętym mlekiem, do czasu, aż będą w stanie same się budzić i sygnalizować głód, co zazwyczaj następuje w momencie, gdy przekroczą urodzeniową masę ciała i stabilnie przybierają na wadze.

Noworodki zazwyczaj potrzebują karmienia co najmniej 8–12 razy w ciągu doby, niezależnie od tego, czy są karmione piersią, czy nie. Większość noworodków chce być karmiona częściej, nawet co godzinę lub co dwie. Z biegiem czasu niemowlę zaczyna jeść bardziej efektywnie, a liczba karmień oraz czas ich trwania spada.

Ilość karmień potrzebna dla zaspokojenia potrzeb dziecka może być różna dla każdej matki i każdego dziecka. Zmienia się ona również przez cały okres karmienia piersią.

Breastfeeding Support: How Often Should a Newborn Feed?

ammehjelpen.no/ammehyppighet (w języku norweskim)

Breastfeeding Support: Pacifier, dummy or soother: Yes or no?

ammehjelpen.no/smokk (w języku norweskim)

Na rysunku pokazano w przybliżeniu, jak mały jest żołądek noworodka w ciągu pierwszych kilku tygodni. Ilustracje powstały na podstawie ilości mleka, którą noworodki zazwyczaj wypijają podczas jednego karmienia. Nie są to wartości absolutne, a jedynie szacunkowe.

Pierwsze mleko

Pod koniec ciąży i przez pierwsze kilka dni po urodzeniu dziecka Twoje piersi produkują siarę.

Siara jest zazwyczaj gęsta i żółta, ale może też być przezroczysta. Zdarza się również, że jest brązowawa. Kolor w żaden sposób nie świadczy o wartości odżywczej, każda siara jest dobra.

Siara produkowana jest zazwyczaj w niewielkich ilościach, dopasowanych do wielkości żołądka noworodka i zawiera wszystko, czego dziecko potrzebuje w pierwszych dniach.

Siara jest źródłem skoncentrowanych wartości odżywczych, przeciwciał oraz bakterii korzystnych dla jelit dziecka. Stymuluje jelita do pracy i wydalenia smółki. Przeciwciała wyściełają wnętrze jelit niemowlęcia, chroniąc je przed infekcją.

Dziecko nigdy wcześniej nie ssało piersi i musi się tego nauczyć. Dzięki temu, że w pierwszych dniach piersi są miękkie i produkują niewielkie ilości mleka, dziecko ma możliwość nauczyć się koordynować ssanie, połykanie i oddychanie.

Można ulec wrażeniu, że dziecko w tych pierwszych dniach dostaje za mało pokarmu. Jednak zdrowe, urodzone w terminie noworodki mają nagromadzone zapasy energii, z których czerpią w tym okresie.

Dokarmianie mlekiem modyfikowanym z reguły nie jest konieczne, chyba że dziecko ma niski poziom cukru we krwi lub występują inne powikłania, a mleko matki nie jest dostępne.

Jeśli dziecko jeszcze nie zaczęło ssać, możesz odciągać siarę ręcznie i podawać ją na łyżeczce, z kubeczka, strzykawką – lub odciągać bezpośrednio do ust dziecka. Stymulowanie piersi w ciągu pierwszych kilku dni jest niezwykle istotne, aby rozkręcić laktację oraz dostarczyć noworodkowi niezbędną dla niego siarę.

Po kilku dniach siara przechodzi w mleko dojrzałe a jego ilość rośnie. Zazwyczaj towarzyszy temu obrzęk.

Obrzęk

Bezpośrednio po porodzie piersi są miękkie – ale w kolejnych dniach zaczyna się to zmieniać. Po upływie 2-4 dni rozpoczyna się kolejna faza produkcji mleka. Twoje piersi nagle stają się większe i mogą być ciepłe, zaczerwienione, twarde oraz tkliwe. Dotyczy to większości kobiet w tym okresie po porodzie, niezależnie od tego, czy karmią piersią, czy nie.

Może się wydawać, że nagle masz w piersiach dużo mleka, a dziecko nie jest w stanie ich opróżnić. W rzeczywistości obrzęk oznacza, że produkcja mleka właśnie rośnie. Ciśnienie odczuwane w tym okresie zazwyczaj nie jest spowodowane dużą ilością mleka w gruczołach i przewodach – to przychodzi nieco później.

Ten wczesny obrzęk jest przede wszystkim wynikiem zwiększonego dopływu krwi do piersi i nadmiaru płynu w tkankach. Dzieje się tak, gdy siara przechodzi w bardziej dojrzałe mleko, które jest produkowane w większych ilościach.

Piersi mogą być tak napięte i spuchnięte, że brodawki się spłaszczają, a dziecko może mieć trudności z chwytaniem i ssaniem piersi. Dziecko może chwytać brodawkę zbyt płytko, co uniemożliwia efektywne ssanie i powoduje ból sutków. (Więcej informacji na temat prawidłowego chwytania piersi przez niemowlę znajdziesz w tym artykule.)

Na naszej stronie internetowej znajdziesz porady na temat tego, co możesz zrobić tuż przed karmieniem, aby umożliwić dziecku prawidłowe złapanie piersi: na przykład zastosować chwyt Cottermana (RPS lub reverse pressure softening – zmiękczanie brodawki poprzez odwrotny ucisk), delikatny masaż lub chłodne okłady.

Największym sprzymierzeńcem w łagodzeniu obrzęku jest Twoje dziecko. Przystawiaj dziecko do piersi tak często, jak tego chce lub odciągaj mleko ręcznie, jeśli dziecko nie ssie prawidłowo i efektywnie.

Obrzęk trwa zazwyczaj kilka dni, ale może minąć nawet tydzień, zanim opuchlizna ustąpi całkowicie.

Breastfeeding Support: Engorged breasts

ammehjelpen.no/brystspreng  (w języku norweskim)

Pozycje do karmienia piersią

Karmienie piersią w pozycji odchylonej

Karmienie piersią w pozycji odchylonej uruchamia więcej wrodzonych odruchów niemowlęcia niż karmienie w innych pozycjach. Odruchy te umożliwiają wielu noworodkom zupełnie samodzielnie odnaleźć pierś i rozpocząć ssanie, nawet od razu po narodzinach.

Jak przyjąć pozycję: Usiądź w pozycji półleżącej, z wygodnym podparciem pleców, ramion oraz karku. Ułóż dziecko na brzuchu w ten sposób, aby jego twarz znalazła się pomiędzy Twoimi piersiami, a jego nóżki – na Twoim brzuchu. Oprzyj jedną rękę na plecach niemowlęcia, delikatnie przytrzymując je, aby nie zsunęło się z Ciebie. Poza tym dziecko powinno mieć możliwość swobodnego poruszania się.

Grawitacja utrzymuje dziecko stabilnie w pozycji brzuchem do brzucha. W tej pozycji większość niemowląt instynktownie wykonuje ruchy pełzające, szuka sutka, wysuwając język i «dziobie». Proces ten, jeśli jest niezakłócony, przygotowuje dziecko do szerokiego otwarcia ust i prawidłowego ułożenia języka, tak aby dobrze chwycić pierś i móc skutecznie ssać.

Dobrze jest na początku dać dziecku możliwość podjęcia samodzielnych prób, ale w miarę potrzeby możesz mu pomóc.

Breastfeeding support: Breastfeeding positions for newborns

La leche League: Lie back and relax

ammehjelpen.no/breastcrawl (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/tilbakelent (w języku norweskim)

Inne pozycje do karmienia piersią

W pierwszych dniach, tygodniach i miesiącach spędzisz dużo czasu karmiąc piersią, więc wybrana przez Ciebie pozycja powinna być wygodna do utrzymania przez dłuższy czas.

Najlepsze pozycje do karmienia piersią to te, które są komfortowe dla Ciebie i dziecka oraz umożliwiają dziecku prawidłowe chwytanie piersi.

Karmienie piersią powinno być dla Ciebie relaksującym czasem. Potrzebujesz nabrać sił, a nie siedzieć sztywna i spięta. Dlatego tak ważne jest, aby znaleźć pozycje, w których jest Ci wygodnie i w których dziecko leży w bliskim kontakcie z Twoim ciałem.

Sposób, w jaki przystawiasz dziecko do piersi, zależy od wybranej pozycji, kształtu piersi i tego, w którą stronę są skierowane Twoje brodawki. Jest jednak kilka uniwersalnych zasad.

Obejrzyj filmy:

ammehjelpen.no/ammestillinger (w języku norweskim)

Jeśli przyjęcie pozycji odchylonej jest dla Was trudne, możesz przystawić dziecko do piersi w pozycji siedzącej, a następnie powoli odchylić się do pozycji półleżącej. Miej pod ręką kilka poduszek, aby podłożyć je tam, gdzie potrzebujesz.

Niezależnie od wybranej pozycji, celem jest, aby jej utrzymanie wymagało od Ciebie i od dziecka jak najmniej wysiłku, tak abyście oboje mogli się zrelaksować podczas karmienia. Ułatwia to wypływ mleka i zapobiega zmęczeniu ramion, barków, szyi i pleców.

Jak przystawić dziecko do piersi?

Choć wiele kobiet chwali sobie karmienie piersią w pozycji odchylonej, to nie oznacza, że jest ona dobra dla każdego. Ponadto nie zawsze będziesz karmić w miejscu, gdzie możliwe będzie przyjęcie tej pozycji. W tym artykule pokazano jak pomóc dziecku chwycić pierś w pozycji krzyżowej.

Ta pozycja często dobrze sprawdza się u noworodków, ponieważ, podtrzymując dziecko jedną ręką, możesz jednocześnie w razie potrzeby drugą ręką uformować pierś.

Zanim zaczniesz karmić:

• Zwróć uwagę na wczesne oznaki głodu.
• Usiądź wygodnie z podparciem tam, gdzie tego potrzebujesz.
• Trzymaj dziecko blisko siebie, brzuchem do brzucha, tak aby jego ciało od nosa aż do kolan bez większych przerw przylegało do Ciebie.
• Upewnij się, że nie znajdują się pomiędzy wami ręce dziecka, ubrania lub koce. Możesz pomóc dziecku „przytulić się do piersi”, układając jego rączki po obu jej stronach.
• Dziecko nie powinno musieć obracać głowy, aby dosięgnąć do sutka.
• Podtrzymuj dziecko za górną część pleców, a nie tył głowy.
• Dziecko powinno mieć możliwość swobodnego poruszania głową.

Przystawiając dziecko do piersi:

• Pozwól dziecku wykorzystać odruchy szukania i ssania – odwracanie się w stronę piersi, odchylanie głowy do tyłu, aby szeroko otworzyć usta, wyciąganie języka.
• W razie potrzeby uformuj pierś jedną ręką w taki sposób, aby dziecko mogło wziąć ją do ust jak kanapkę. Nie ustawiamy kanapki pionowo, gdy chcemy ją zjeść!
• Twój sutek powinien znajdować się na wysokości nosa, a nie ust dziecka.
• Postaraj się, aby to podbródek dziecka jako pierwszy dotknął piersi, co pomoże mu szerzej otworzyć buzię.
• Głowa dziecka odchyla się lekko do tyłu.
• Przysuń dziecko bliżej do siebie dopiero, gdy otworzy usta szeroko, prawie jakby ziewało.
• Przystawiaj dziecko do piersi, a nie pierś do dziecka.

Podczas karmienia:

• Postaraj się odprężyć i odchylić do tyłu.
• Podbródek dziecka powinien być mocno oparty o pierś.
• Policzki dziecka dotykają piersi.
• Nos dziecka nie powinien być wduszony w pierś.
• Możesz widzieć lub słyszeć, jak dziecko przełyka mleko (po upływie 3 lub 4 dni).
• Po upływie pierwszych kilku sekund nie powinnaś odczuwać bólu sutków ani piersi.
• Jeśli czujesz ból, przerwij karmienie, wkładając palec w kącik ust dziecka, sięgając między dziąsłami aż do języka, popraw pozycję i spróbuj ponownie.

Jeśli dziecko leży niestabilnie lub zbyt daleko od Ciebie, może próbować przytrzymywać się szczękami, co może być bolesne i uniemożliwia skuteczne ssanie. Trzymaj dziecko blisko siebie, nie przyciskając go zbyt mocno, podobnie jak grawitacja utrzymuje je stabilnie na Twoim ciele w pozycji odchylonej.

Jeśli wydaje się, że dziecko odpycha się od piersi, może to wynikać z tych samych odruchów, które w pozycji odchylonej pomagają dziecku chwycić pierś. Dlatego warto odchylić się nieco do tyłu i ułożyć rączki dziecka po obu stronach piersi.

Możesz spróbować poprawić pozycję dziecka, przyciągając jego bioderka bliżej do siebie. Pozwoli to główce dziecka odchylić się do tyłu, uwalniając nos, podczas gdy jego żuchwa będzie mocniej przylegać do piersi.

Prawidłowe chwytanie piersi

• Umożliwia dziecku pobranie wystarczającej ilości mleka
• Ma kluczowe znaczenie dla produkcji mleka
• Może zapobiegać bolesności sutków, infekcjom i zapaleniu piersi.

Poniższy obrazek ilustruje, jak wygląda prawidłowe chwytanie piersi – również wewnątrz buzi dziecka:

Pierś, nie tylko sama brodawka, wypełnia całe usta dziecka. Podbródek/żuchwa dziecka jest mocno oparta na piersi.

Gdy sutek dotyka podniebienia dziecka, wywołuje odruch, który sprawia, że dziecko zaczyna ssać.

Kiedy dziecko z pomocą języka oraz ruchów żuchwy aktywnie opróżnia pierś, sutek sięga aż do miejsca, w którym podniebienie twarde przechodzi w miękkie.

W momencie przystawiania dziecka możesz odczuwać w piersi pewną tkliwość, ale powinna ona szybko ustąpić. Jeżeli po upływie około pół minuty karmienie piersią nadal jest dla Ciebie bolesne, poproś o pomoc. Nieważne, że z zewnątrz wydaje się, że dziecko prawidłowo łapie pierś. (Jeśli odczuwasz ból, to znaczy, że jest jakiś problem.)

Ból podczas karmienia piersią może wynikać z tego, że dziecko łapie pierś zbyt płytko i ssie tylko sutek, przyciskając go językiem do podniebienia twardego.

Wystarczająca ilość mleka

Waga noworodków zazwyczaj nieznacznie spada w pierwszych dniach po narodzinach. Nie dlatego, że nie otrzymują wystarczającej ilości mleka, ale dlatego, że usuwają nadmiar wody z ciała oraz opróżniają jelita ze smółki.

Utrata wagi z reguły ustaje około 2.-4. dnia, w momencie, gdy produkcja mleka zaczyna rosnąć. Zwykle dziecko wraca do swojej wagi urodzeniowej po upływie tygodnia, ale może to również nastąpić wcześniej, jak i potrwać nieco dłużej.

Jeśli dziecko jest karmione na żądanie, Twój organizm powinien w odpowiedzi produkować tyle mleka, ile dziecko potrzebuje.

Wielu rodziców zastanawia się, w jaki sposób mogą ocenić, czy dziecko otrzymuje wystarczającą ilość mleka w okresie od opuszczenia szpitala do momentu ponownego ważenia podczas wizyty domowej lub w przychodni.

Odpowiedź brzmi: obserwuj dziecko.

Zwróć uwagę na ilość mokrych i zabrudzonych pieluszek w ciągu dnia, jak często dziecko je a także, po upływie 3 lub 4 dni, czy słyszysz lub widzisz, że dziecko przełyka mleko.

Tu znajdziesz zestawienie, co jest normą, a co nie.  (PDF)

ammehjelpen.no/ammesjekkliste (w języku norweskim)

Prawidłowe zachowanie niemowlęcia, takie jak częste zgłaszanie się do piersi lub płacz po odłożeniu, jest czasami błędnie interpretowane jako oznaka zbyt małej ilości mleka.

Przekonanie o niewystarczającej ilości mleka jest jednym z najczęstszych powodów, dla których matki podają dziecku mleko modyfikowane lub przestają karmić piersią wcześniej niż planowały.

Skontaktuj się z przychodnią, jeśli obawiasz się, że karmienie piersią nie zaspokaja zapotrzebowania Twojego dziecka na mleko.

Dzieci rosną w różnym tempie. Jeśli waga dziecka rośnie zgodnie z jego krzywą wzrostu, oznacza to, że dziecko otrzymuje wystarczającą ilość mleka.

Oznaki, że dziecko faktycznie otrzymuje za mało mleka, to zbyt mało mokrych i zabrudzonych pieluszek oraz powolny przyrost masy ciała lub zupełny jego brak.

Jednak nawet jeśli dziecko wykazuje oznaki zapotrzebowania na większą ilość mleka, nie oznacza to, że nie jesteś w stanie wyprodukować wystarczająco dużo.

Z pomocą i pod przewodnictwem personelu medycznego możesz przyjrzeć się następującym czynnikom:

• częstotliwość karmienia piersią
• technika, pozycja i łapanie piersi
• opóźniony lub nieobecny odruch wypływania pokarmu (odruch oksytocynowy)
• przeszkody natury fizycznej u dziecka (takie jak skrócone wędzidełko języka lub problemy z układem mięśniowo-szkieletowym)

Breastfeeding Support: Is my baby getting enough milk?

ammehjelpen.no/lite-melk (w języku norweskim)

Najczęstsze wyzwania

Podczas laktacji nierzadko pojawiają się mniejsze lub większe trudności:

• bolesne, poranione sutki
• obawy o niewystarczającą ilość mleka
• zastój pokarmu lub zapalenie piersi
• nadprodukcja mleka (hiperlaktacja)
• dziecko niespokojne przy piersi

Ponadto zmartwienia i wątpliwości często pojawiają się, gdy:

• dziecko protestuje, gdy nie jest trzymane na rękach
• dziecko nagle zgłasza się do piersi znacznie częściej niż zwykle
• dziecko jest nieukojone lub trudne do uspokojenia wieczorami
• dziecko dużo płacze
• nie ma pewności co do przyrostu masy ciała
• są wątpliwości dotyczące dziecięcych wypróżnień
• pojawiają się obawy związane z ulewaniem, odbijaniem i refluksem

Czas po narodzinach dziecka może wiązać się także z innymi pytaniami i wyzwaniami:

• Jak radzić sobie z odwiedzinami lub oczekiwaniami dotyczącymi odwiedzin ze strony rodziny i znajomych?
• Co z wyposażenia i akcesoriów jest nam tak naprawdę potrzebne?
• Jak podzielić się obowiązkami w domu?
• Jak zorganizować prowadzenie domu i jedzenie najprościej, jak to możliwe?
• Kto odpowie na wszystkie niezliczone pytania, które mamy jako świeżo upieczeni rodzice?

Dlaczego karmienie piersią i mleko matki?

Pozytywne skutki zdrowotne karmienia piersią są istotne, zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Z naszego doświadczenia wynika jednak, że niekoniecznie jest to główny powód, dla którego większość kobiet decyduje się karmić piersią: wiele z nich karmi piersią, ponieważ wydaje się to naturalne i dlatego, że chcą.

Laktacja i karmienie piersią są naturalnymi funkcjami organizmu po urodzeniu dziecka, z których większość matek chce korzystać – podobnie jak chcemy korzystać z pozostałych funkcji naszego ciała.

Dobrze funkcjonująca laktacja może być źródłem silnego poczucia dumy. Pomyśl tylko, dziecko żyje i rośnie dzięki mleku, które wytwarzasz!

Karmienie piersią to również coś więcej niż żywienie. Karmienie piersią często jest postrzegane jedynie jako sposób dostarczenia dziecku mleka, ale jest także czymś więcej:

Karmienie piersią może ukoić nadmiernie pobudzone, zdenerwowane, chore lub zmęczone dziecko – a także działa usypiająco zarówno na dziecko, jak i na matkę.

Gdy karmienie piersią funkcjonuje dobrze, kontakt skóra do skóry oraz wydzielane hormony mogą dawać poczucie dobrostanu, spokoju i kontaktu z dzieckiem, które wiele matek ceni.

Zawarte w mleku matki tłuszcze, węglowodany, białka, minerały i witaminy tworzą odpowiednią kompozycję potrzebną dla wzrostu i rozwoju niemowląt – w taki sam sposób, jak inne ssaki produkują mleko specjalnie dostosowane do potrzeb ich gatunku.

Mleko matki zawiera również składniki, które nie występują nigdzie indziej, a są z różnych powodów istotne dla zdrowia dziecka:

• przeciwciała i inne czynniki wspomagające układ odpornościowy
• komórki macierzyste (budulec tkanek i narządów)
• prebiotyki i probiotyki (przyczyniają się do rozwoju prawidłowej flory jelitowej)
• hormony (regulują między innymi sen i rytm dobowy)
• enzymy (wspomagają trawienie)

Mleko matki może zmniejszać ryzyko infekcji przewodu pokarmowego, infekcji dróg oddechowych, infekcji ucha, nadwagi, nagłej śmierci łóżeczkowej – a także ryzyko chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy typu 1 i 2 w późniejszych latach.

Produkowanie mleka ma pozytywne skutki również dla Ciebie, zmniejszając ryzyko wystąpienia między innymi raka piersi i chorób sercowo-naczyniowych.

Wiele skutków zdrowotnych występuje w tym większym stopniu, im więcej mleka pobiera dziecko i im dłużej karmisz piersią.

Nie każdy może lub decyduje się na wyłączne karmienie piersią (karmienie dziecka jedynie mlekiem matki). Karmienie mieszane, czyli karmienie piersią w połączeniu z podawaniem mleka modyfikowanego, może być w takich przypadkach dobrą alternatywą. Nie musi być albo jedno, albo drugie. Karmienie mieszane niesie ze sobą pozytywne skutki zdrowotne zarówno dla Ciebie, jak i dla dziecka i daje Wam obojgu szansę doświadczyć karmienia piersią.

ammehjelpen.no/morsmelk-vs-mme (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/morsmelk (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/kvinnehelse (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/delamming (w języku norweskim)

Emocje w pierwszych tygodniach

Pierwsze tygodnie po narodzinach dziecka mogą być magicznym czasem. Mogą być też najtrudniejszym i najbardziej intensywnym okresem w Twoim dotychczasowym życiu.

Niektórzy czują, że pozytywne aspekty posiadania nowonarodzonego dziecka przeważają nad tym, co wyczerpujące i trudne. Dla innych jest odwrotnie.

Wiele osób odczuwa szczególną podatność na zranienie oraz zmęczenie, zarówno fizyczne, jak i psychiczne.

Nie tylko urodziłaś dziecko. Urodziłaś się również jako matka. Twój mózg zalewają hormony, prawie tak samo, jak w okresie dojrzewania.

Jesteś odpowiedzialna za utrzymanie przy życiu małego człowieka – a jednocześnie musisz odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Możesz czuć się zagubiona, masz wahania nastroju, dużo płaczesz i zastanawiasz się, kim teraz jesteś.

Rozmawianie o tym pomaga. Każda matka doświadcza tego stanu, w mniejszym lub większym stopniu, przez krótki lub dłuższy czas. Nie jesteś sama.

WAŻNE: Jeśli sytuacja wydaje Ci się nie do zniesienia lub masz trudności z przystosowaniem się do nowego życia, poproś o pomoc położną, pielęgniarkę środowiskową lub lekarza. Dotyczy to również partnerów. Możesz uzyskać pomoc!

ammehjelpen.no/psykiskhelse  (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/depresjon (w języku norweskim)

Chcesz przestać karmić piersią?

Wiele matek jest zaskoczonych tym, jak ważne okazuje się dla nich, by móc karmić piersią i jak rozczarowujące może to być, gdy sprawy nie układają się tak, jak sobie wyobrażały.

Często towarzyszy temu smutek, złość, wstyd, uraza i/lub frustracja.

Jeśli masz trudności z karmieniem piersią, poproś o pomoc. Nie jest Twoim zadaniem samodzielne radzenie sobie ze wszystkimi wyzwaniami związanymi z karmieniem piersią.

W razie potrzeby poproś o pomoc personel medyczny z dodatkowym przeszkoleniem w zakresie karmienia piersią, niezależnie od tego, czy Twoim celem jest wyłączne karmienie piersią, karmienie mieszane czy całkowite zakończenie karmienia piersią.

Istnieje wiele powodów, dla których karmienie mlekiem modyfikowanym może być zarówno konieczne, jak i właściwe.

Jednak mleko modyfikowane nigdy nie powinno zastępować profesjonalnej pomocy, jeśli chcesz karmić piersią.

Jeśli karmienie piersią nie jest dla Ciebie właściwe lub możliwe, nie musisz się z tego przed nikim tłumaczyć. Masz prawo do wszelkiej pomocy, wsparcia i informacji, których potrzebujesz, bez względu na to, w jaki sposób karmisz swoje dziecko.

Na szczęście bycie dobrą matką nie zależy od tego, czy Twoje dziecko pije mleko z piersi, czy z butelki.

ammehjelpen.no/ammeslutt (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/ammesorg  (w języku norweskim)

Karmienie butelką

Karmienie butelką w spokojnym i dostosowanym do dziecka tempie pozwala dziecku na robienie naturalnych przerw oraz zakończenie karmienia, w momencie, gdy poczuje się nasycone. Dziecko powinno mieć możliwość decydować, ile mleka pobiera, w taki sam sposób jak podczas karmienia piersią.

Kontakt wzrokowy oraz bliskość w naturalny sposób towarzyszą karmieniu piersią, ale możesz stworzyć takie same warunki również karmiąc butelką.

Chodzi o to, aby karmienie butelką jak najmniej różniło się od karmienia piersią. Dotyczy to wszystkich niemowląt karmionych butelką, zarówno okazjonalnie jak i wyłącznie.

Nie istnieje jedna najlepsza butelka, nawet jeśli producenci twierdzą inaczej. Najważniejszy jest sposób podania butelki oraz aby otwór w smoczku nie był zbyt duży.

ammehjelpen.no/flaskemating (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/morsmelkerstatning (w języku norweskim)

Sen

Nowych rodziców często zaskakuje fakt, że ich praca nie kończy się wraz z końcem dnia. Noworodki nie mają ustalonego rytmu snu, a ich potrzeby dotyczące bliskości, bezpieczeństwa oraz mleka są takie same przez całą dobę.

Praktycznie wszystkie niemowlęta i małe dzieci budzą się w nocy, z wielu różnych powodów. To naturalne, że niemowlęta szukają bliskości z ludźmi, którzy je kochają i troszczą się o nie, zwłaszcza gdy zbliża się pora snu.

Sen jest ważny. A jednak jest zarówno powszechne jak i normalne, że w pierwszych latach życia dzieci śpimy mniej oraz w sposób mniej ciągły, niż przed ich urodzeniem.

A zatem, jak zadbać o jak największą ilość snu?

ammehjelpen.no/sove (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/normal-baby (w języku norweskim)

Bezpieczny sen dziecka

Jest sprawą najwyższej wagi, aby dziecko miało bezpieczne miejsce do spania, a wszyscy rodzice powinni zostać poinformowani o aktualnych zaleceniach, aby to zapewnić.

Landsforeningen uventet barnedød to norweskie stowarzyszenie działające na rzecz zapobiegania śmierci niemowlęcej i wypadkom podczas snu. Aby uzyskać więcej informacji, odwiedź ich stronę internetową https://lub.no/english/.

Czy dziecko może spać w nocy w kokonie niemowlęcym lub hamaczku? Kiedy dziecko może spać samo, we własnym pokoju? Czy dziecko może dzielić łóżko z osobą dorosłą, która zażywa snus? Jaki materac wybrać? Kołderka czy śpiworek?

Linki do stron Landsforeningen uventet barnedød oraz organizacji międzynarodowych działających w tym obszarze znajdziesz na naszej stronie internetowej w artykule o bezpiecznym śnie dziecka:

ammehjelpen.no/trygg-babysoevn (w języku norweskim)

Współspanie

Współspanie (spanie w jednym łóżku z dzieckiem) jest zarówno normalne, jak i bardzo rozpowszechnione.

Wszyscy nowi rodzice powinni wiedzieć, jakie współspanie jest bezpieczne – a jakie nie – niezależnie od tego, czy mają je w planach. Jest to ważne, ponieważ prawie wszystkie dzieci w pewnym momencie dzielą łóżko z rodzicami, planowo lub nie. Rodzice małych dzieci są zmęczeni, karmienie piersią działa usypiająco, a większość niemowląt śpi najspokojniej w pobliżu rodziców.

Współspanie może być rozwiązaniem, które zapewni największą ilość snu większości członków rodziny: ułatwia karmienie piersią w nocy i eliminuje konieczność wstawania z łóżka w celu nakarmienia dziecka, co wybudza bardziej niż to konieczne. Karmienie piersią w nocy w pozycji leżącej jest praktyczne i odprężające i warto nauczyć się, jak to robić.

Jeśli o jakiejkolwiek porze dnia lub nocy czujesz, że możesz przysnąć, gdy trzymasz dziecko lub karmisz je piersią, bezpieczniej będzie położyć się w łóżku i upewnić, że spełnione są warunki bezpiecznego współspania niż ryzykować zaśnięcie na krześle lub kanapie.

Zapoznaj się z zaleceniami dotyczącymi bezpiecznego współspania na lub.no oraz tutaj:

ammehjelpen.no/samsoving (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/nattamming (w języku norweskim)

Czy to prawda, że…?

Istnieje wiele mitów i nieporozumień dotyczących karmienia piersią i opieki nad niemowlętami. Ile z nich słyszałaś?

• Nie możesz jeść (…), ponieważ dziecko będzie bolał brzuszek
• Bąbelki z napojów gazowanych przenikają do mleka
• Należy hartować sutki przed rozpoczęciem karmienia piersią
• Możesz przeziębić piersi i dostać zapalenia
• Pleśniawki u niemowląt można leczyć wodą gazowaną
• Na kolki nie da się nic poradzić
• Płacz wzmacnia płuca dziecka
• Mleko matki może nie mieć wystarczającej wartości odżywczej
• Mleko matki traci wartość odżywczą po (…) miesiącach
• Mleko modyfikowane zawsze pozytywnie wpływa na sen dziecka
• Nie ma znaczenia czy dziecko otrzymuje mleko matki, czy mleko modyfikowane
• Karmienie piersią niszczy piersi
• Nie pozwól dziecku używać piersi jako smoczka
• Usypianie dziecka przy piersi to zły nawyk
• Niemowlęta powyżej 6. miesiąca życia nie potrzebują karmienia piersią w nocy

Żadne z tych stwierdzeń nie jest prawdą.

ammehjelpen.no/myter (w języku norweskim)

ammehjelpen.no/normal-baby  (w języku norweskim)

Mieszkasz w Norwegii i potrzebujesz pomocy w karmieniu piersią?

Jeśli potrzebujesz dodatkowej pomocy oprócz informacji, które znajdziesz na naszej stronie internetowej, możesz skontaktować się z naszymi wolontariuszkami wspierającymi matki karmiące piersią („ammehjelper”) telefonicznie, e-mailem lub za pośrednictwem mediów społecznościowych. Większość z nich mówi zarówno po angielsku jak i po norwesku, a niektóre posługują się też innymi językami.

Jesteśmy tutaj, aby Cię wspierać, jeśli chcesz karmić piersią, czy karmisz piersią dużo czy tylko trochę oraz jeśli chcesz przestać karmić piersią.

Odpowiadamy również na pytania ojców, partnerek, dziadków i innych osób.

ammehjelpen.no/ammehjelp

Chcesz do nas dołączyć?

Możliwość udzielenia pomocy innej matce w tym bardzo wymagającym okresie życia daje ogromną satysfakcję!

Aby zostać wolontariuszką wspierającą kobiety karmiące piersią w Ammehjelpen, musisz mieć własne doświadczenie w karmieniu piersią, przeczytać naszą wymaganą literaturę i zdać pisemny test. Musisz również rozumieć język norweski w mowie i piśmie.

ammehjelpen.no/ammehjelper